Centre for Internet and Society

వాట్సాప్ సాహిత్య వేదిక నుంచి వికీసోర్సుకు

pavan — 2018-07-31T23:33:36Z

పద్యసౌందర్యం గ్రూపు సభ్యులకు వికీసోర్సు పరిచయం

తెలుగు స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన ఉద్యమ సహచరులకు,
నమస్కారం. ఓ వాట్సాప్ సముదాయం గురించి ఇంతగా చెప్పడమేంటని, దాని నుంచి స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన ఉద్యమానికి జరిగే మేలేమిటనీ మీకు ఆశ్చర్యం కలగవచ్చు.

అదేమీ సాధారణమైన వాట్సాప్ సముదాయం కాదు, గుడ్‌మార్నింగుతో ఓ దారీపోయే ఫోటో, గుడ్‌నైట్‌తో సంబంధంలేని వీడియో పంపేసి రోజును ముగించే పద్ధతి అక్కడ నిషిద్ధం. ఆ వేదిక మీద వారానికి ఐదురోజుల పాటు రోజుకొక కావ్యంలో కనీసం 20 పద్యాల విశ్లేషణ జరుగుతూంటుంది, ఆది, సోమవారాల్లో పద్యరచనలో శిక్షణ, తోచిన పద్యాలను గురించి చర్చ సాగుతుంది. ఎక్కడా ఎవరూ అనవసరమైన అంశాల ప్రస్తావన చేయడానికో, ప్రచారాలు సాగించుకోవడానికో వీలు లేదు. అలా వారు వ్యాఖ్యానించుకున్న శివభారతం పద్యకావ్యాన్ని వ్యాఖ్యాన సహితంగా సీడీల్లో అందుబాటులోకి తీసుకువస్తున్నారు. ప్రతీ ఏటా గురుపౌర్ణమి తర్వాత వచ్చే శని ఆదివారాలు విశాఖపట్టణంలో సమావేశమై పద్యాలను వారి రసజ్ఞ హృదయానికి నివేదిస్తారు, ఒకరికొకరు సన్నిహితులవుతూంటారు. అటువంటి అత్యంత అరుదైన సముదాయం పేరు పద్యసౌందర్యం, వారి కార్యక్రమం పేరు సారస్వత జ్యోత్స్న.
నేను వ్యక్తిగతంగా ఆ సముదాయంలో సభ్యుడిని, వారి క్రమశిక్షణ, సాహిత్య వ్యాఖ్యానం పట్ల, రసజ్ఞత లోతులు చూడడం పట్ల నిబద్ధత చూశాకా ఆశ్చర్యం కలిగింది. 2017లో జరిగిన సారస్వత జ్యోత్స్నలో పాల్గొన్నప్పుడు, వేదిక మీద నాకు ఇచ్చిన కొద్దిపాటి అవకాశాన్ని పురస్కరించుకుని తెలుగు వికీసోర్సు ద్వారా కాపీహక్కులు చెల్లిపోయినవి, సీసీ-బై-ఎస్‌ఎ లైసెన్సులో విడుదలైనవి అయిన పలు పుస్తకాలు ఎలా భావి తరాలకు అందేలా డిజిటైజ్ చేస్తున్నామో చెప్పాను. వెనువెంటనే సంప్రదించిన ఇద్దరు సభ్యులు - గుంటుపల్లి రామేశం, జి.ఎస్.వి.ఎస్.మూర్తి గార్లు అదే నెలలో జరిగిన వికీసోర్సు కార్యశాలలో పాల్గొని ఈనాటికీ వికీసోర్సులో వందలాది పుటలు మెరుగుపరుస్తూ, పుస్తకాలను పూర్తిచేస్తూ కొనసాగుతున్నారు. వీరిలో Ramesam54 కట్టా వరదరాజ కవి రామాయణ పద్యకావ్యాన్ని వికీసోర్సులో డిజిటైజ్ చేస్తూనే, ఆ పాఠ్యానికి తమ వ్యాఖ్యానం జోడిస్తూ అదే పద్యకావ్యాన్ని పద్యసౌందర్యం వాట్సాప్ గ్రూపులో వ్యాఖ్యానిస్తూ అలరిస్తూన్నారు. స్వామికార్యం స్వకార్యంలాగా అన్నమాట. Gsvsmurthy ఆంగ్ల వికీసోర్సులోకి వెళ్ళి Convocation Addresses of the Universities of Bombay and Madras అన్న పుస్తకం మీద పనిచేస్తున్నారు.
ఈ నేపథ్యంలో 2018 జూలై 28, 29 తేదీల్లో విశాఖపట్టణంలో జరిగిన రెండవ వార్షికోత్సవం - సారస్వత జ్యోత్స్నకు కూడా హాజరయ్యాను. కార్యక్రమం మొదటిరోజున భాగవతోద్యాన కోకిల అన్న బిరుదు పొందిన పౌరాణికులు జటావల్లభుల జగన్నాథం గారిని సత్కరించి, ఆయన ప్రసంగం ఏర్పాటుచేశారు. వేదికలోని పండితుడు, ఛందోగురువు సాంప్రతి సురేంద్రనాథ్‌, పద్యవిద్య ఛందోగ్రంథకర్త, అవధాని పేరి రవికుమార్ ప్రసంగించారు. తర్వాతిరోజు సాంప్రతి సురేంద్రనాథ్‌, పేరి రవికుమార్‌ల ఆధ్వర్యంలో పద్యసౌందర్య వేదిక సభ్యుల్లో ఆసక్తి కలవారు చెరొక మూడు పద్యాలూ సమర్పించి, వాటిపై తమ అవగాహన మేరకు వ్యాఖ్యానించగా, గురువులు విశేష వ్యాఖ్యానం చేశారు. రాంప్రసాద్‌ గారి ఆధ్వర్యంలో హంస అకాడమీ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించింది.

ఈ కార్యక్రమంలో రెండవ రోజున నేను (పవన్ సంతోష్‌) సభ్యుల్లో ఆసక్తి కల కొద్దిమందికి వికీసోర్సులో పద్యసాహిత్యాన్ని భద్రపరచడంలో ఉన్న ప్రయోజనాన్ని, ఆవశ్యకతను వివరించాను. అందులో ప్రత్యేకించి అవధానం చంద్రశేఖరశర్మ కుమారులు అవధానం అవధానం విశ్వనాథ శర్మతో తండ్రి రచించిన శ్రీ దేవీసువర్ణమాల పుస్తకాన్ని సీసీ-బై-ఎస్‌ఎ లైసెన్సులో పునర్విడుదల చేయించి, వారే టైపు చేసేలా శిక్షణనిచ్చాను, అయితే వారిది మొబైల్ మాధ్యమం కావడం వల్ల వికీసోర్సులో టైపు చేయడంలో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొని వాటిని కొంతమేరకు పరిష్కరించుకున్నాం. వై.వి.ఎస్.ఎన్.మూర్తి గారికీ తెలుగు వికీసోర్సులో మౌలిక శిక్షణను ఇచ్చి, తర్వాత వారు టైపు చేయడంలో, మార్కప్‌కోడ్ నేర్వడం వంటివి ఫాలో-అప్ చేస్తున్నాను. ఈ ప్రయత్నాలలో పద్యసౌందర్య సభ్యులు, తెలుగు వికీసోర్సు వాడుకరి గుంటుపల్లి రామేశం చక్కని సహకారం అందించారు. ఇతర సభ్యులు మరికొందరు కూడా వికీసోర్సు వేదిక ద్వారా కృషిచేయడానికి ఆసక్తి చూపిస్తూండడంతో ఒక కార్యశాలను ప్రత్యేకించి వీరికోసమే చేయవచ్చన్న నిర్ణయానికి నేనూ, రామేశం గారూ వచ్చాం.
కమనీయమైన సారస్వత జ్యోత్స్న గంభీరమైన వికీసోర్సు మీద కాచి, తెలుగు సాహితీ లోకానికి పద్యసౌందర్యాన్ని పంచిపెడుతుందనే నమ్ముతూ ముగిస్తున్నాను.

విశాఖపట్టణం,
2018 జూలై 31

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/c35c3ec1fc4dc38c3ec2ac4d-c38c3ec39c3fc24c4dc2f-c35c47c26c3fc15-c28c41c02c1ac3f-c35c3fc15c40c38c4bc30c4dc38c41c15c41

వంద రోజులు.. వంద వ్యాసాలు - తెలుగు వికీపీడియాలో మోత్కూరు యువకుని రికార్డు (100 Days...100 Articles: Wikipedian from Motkur created record in Telugu Wikipedia)

pavan — 2016-12-18T15:09:54Z

Pranay Raj Vangari of Motkur Padmashali colony created record in Telugu Wikipedia. "100 Days- 100 Articles" is already going on in many languages worldwide and Pranay Raj took challenge in Telugu Wikipedia, completed it successfully. Pranay is theatre scholor. He started first article in this challenge on september 8 and continued to write articles on every day till December 16 to complete 100 articles. Pranay said that two other Telugu Wikipedians (Pavan and Meena) successfully completed the challenge and explained that he inspired from them to complete it. Telangana state language & cultural department director Mamidi Harikrishna felicitated Pranay in His chamber on this occasion and appreciated for his work.

Clipping of the article in Andhra Jyoti:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/100-days-100-articles-wikipedian-from-motkur-created-record-in-telugu-wikipedia

Books at a Click

praskrishna — 2016-06-18T17:52:06Z

The OdiaWikimedia community and Bhubaneswar-based Srujanika have come together to make rare science books available online for readers, students & science educators.

The article by Diana Sahu was published in the New Indian Express on January 9, 2016.

Readers can now access rare science books in Odia language at Odia Wikisource, an online library of popular books in the language. The Odia Wikimedia community and Bhubaneswar-based Srujanika have come together to make these books available online for readers, students and science educators. This apart, books of Sahitya Akademi award winning writer Jagannath Prasad Das have been added to the library. Srujanika's co-founder Puspashree Pattnaik recently provided 700 popular science books that were published by the organisation to the Wikimedia community for digitisation. “These books were appreciated by many and even in demand after going out of print. Hence, we thought if these can be shared under free licence then they can reach a wider population. Wikipedia contributors can use these as resources and enhance science content in Odia Wikipedia as well", says Puspashree, a former teacher. She along with her husband Nikhil Pattnaik, a former scientist with the Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Hyderabad, had published several science books as part of their project to popularise the subject among children. With support from Vigyan Prasar in New Delhi, the couple had also documented rare works of science published in books, magazines, periodicals and newspapers from 1850 to 1950 in electronic format, a few years back. Around science 765 articles written over a century have been put on CDs and DVDs according to the names of authors and year of publication. The science books have been digitised by volunteers of the Odia Wikimedia community and the Centre for Internet and Society, a non-profit working for supporting Indian language Wikipedia projects and the communities.

Pushpashree Pattnaik

Similarly, the Wikimedia community has re-licensed 30 books of Das under a free license CC-by-SA 4.0. His books can now be accessed at https://orwikisource.org and anyone can use them for academic or research work. “My tryst with internet started very late. I was introduced to digital books through Srujanika's online version of Purnachandra Odia Bhashakosha - comprising 9,500 pages in seven volumes- which was impossible to handle on the writing table. That made me think how convenient it would be to have Odia books avail. able on the internet. As a beginning. I decided to put my own writings on the internet", said Das. Prior to Das, eminent writers and litterateurs Debi Prasanna Pattanayak, Manoj Panda, Subrat Prusty, Bharat Majhi and organisations like 'Manik Biswanath Smrutinyasa' and Aama Odisha' had come forward to make their books available online for free using Odia Wikisource as a platform. At present, Odia Wikisource has 280 Odia books and all are either under Public Domain or Creative Commons Share Alike licences. A team of 10 active contributors, known as "Uikiali' in Odia, are digitising books of various genres ranging from science writing, fiction to 0dia classics. “Apart from the science writ. ings, we are also working on digitising the biography of Nandini Satpathy which has been published by Ashisa Ranjan Mohapatra of Srimati Nandini Satpathy Memorial Trust,” says Mrutyunjaya Kar, administrator of Odia Wikisource and Odia Wikipedia who has been contributing to the Wikimedia projects in Odia, Hindi, Sanskrit and English for the last four years. Odia Wikisource is a sister project of Odia Wikipedia.

These books were appreciated by many and going out of print. If these can be shared under free licence then they can reach a wider population.
Pushpashree Pattnaik

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/new-indian-express-january-9-2016-diana-sahu-books-at-a-click

Bodh: a new tool for Wikidata lexicographical data

Bodhisattwa Mandal — 2021-06-28T01:19:11Z

We are happy to announce that a new tool, named Bodh, has been developed by Jay Prakash, as a CIS-A2K assignment, to add or modify statements for lexemes, senses and forms.

This tool presents lexicographical data in tabular format generated from SPARQL queries or from manual lists. Users can switch whether to work on lexeme proper, sense or form and add or modify statements there.

The idea of this tool was inspired by the one and only Magnus Manske's Tabernacle which helps editors to add or modify statements, labels, descriptions and aliases for Wikidata's entity data.

The tool is going to be documented here. Users of this tool can request for more features or report for bugs using this phabricator project profile.

Happy editing!

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/bodh-a-new-tool-for-wikidata-lexicographical-data

BHASHA - Indian Languages Digital Festival

praskrishna — 2016-06-18T17:14:37Z

Subhashish Panigrahi gave a talk at the Bhasha- India Languages Digital Festival a conference organized by news media YourStory, at New Delhi on March 11, 2016. In the panel "The challenges of making regional language content available on the Web and on mobiles" Panigrahi spoke about some of the challenges in growing the Indian-language Wikipedia projects and the communities.

The notes for the talk are below:

Wikipedia, that exists in many Indian languages are not known to masses. I personally did not know about the Odia Wikipedia until 2011 when a friend told me about its existence. Back then the project was completely inactive. And then a couple of friends and I started contributing, more contributors joined and the project grew up to what it is today. The site now has over 300,000 visitors every month and it is the largest visited site in Odia language on the Internet. This could probably be the same case for your language.

It has been quite challenging in the past to grow the Indian-language Wikipedia projects. There are many challenges and I would talk about eight of them:

1. Language communities

The language communities of many of the Indian languages are such that many of them even do no know how to search any information online in their language typed in their script. Some even share that because Google's home page does not have their script means that their language does not exist on the Internet. There exist a large gap of ignorance.

2. Wikipedia's editor community

Wikipedia, as you all know, is written by people like you and me. And from writing to editing everything happens voluntarily. As many people do not probably know or do not try to learn that they themselves can correct the mistakes and inaccuracy that exist in many Wikipedia articles. The Wikipedia editor communities for several Indian languages are really small. When these languages are spoken by millions of people, only a handful editors contribute in editing the Wikipedia in these languages.

3. Language input

There is a vast majority of people in this country that do not know how to type in their own language.

4. Low availability of Indian-language content on the Internet

There are two stages to the lack of Open Access to information. First, lack of native language content on the Internet bars many to access knowledge. Take the example of my state. When the Kerala government's official tourism portal is available in Odia and other Indian languages, my state, the Odisha government's tourism portal has no information in Odia-language. Our languages are neglected largely in our own states.

5. Mismatch of conventional and new media

Many conventional have still been using non-standard variants of ASCII/ISCII script encoding systems instead of adopting the Unicode standard. Unicode being a global standard and having the advantage of unifying the world has been available for Indian languages about 25 years now.^[1] But many of our traditional media has failed to adopt this. Malayala Manorama, one of the most circulated dailies in Malayalam languages and one of the oldest Indian newspaper still has not started using Unicode on their website. Same is the case for many other newspapers in India.

6. Lack of Open Access

The information produced on the Internet in general and by the government, in particular, are mostly copyrighted. The paywalled garden of copyright restrictions keeps the information closed and stop people from sharing and learning more. On the contrary, Wikipedia is available under a Creative Commons Share-Alike license which allows anyone to make use of the content and even distribute commercial copies of its content. The idea of opening up information for masses in a free license could make the information reach to millions of people.

7. Mobile input

With over 1 billion people with mobile phones, the 15% internet penetration rate will soon grow meaning lot many Indians will have access to the Internet. If these people are not educated about native language input then they will be victims of the English-centric Internet rather than being able to enjoy the virtue of the same. Many Indians that have smartphones need pre-built input methods to be able to contribute in their own language Wikipedia.

8. People with disabilities

Many cannot read, speak and write. India has over 60 million people with hearing impairment.^[2] There is a need for good quality text to and speech to text engine for these languages. Also, these software products have to be free software so common people, that cannot afford to buy expensive proprietary software like JAWS, can contribute to Wikipedia in their language. Many text-to-speech engines that are available today for Indian languages sound so mechanical that it is way hard for common speakers to use them.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/bhasha-indian-languages-digital-festival

Beyond Editor Count: Assessing Quality on Wikipedia

teju — 2016-06-12T16:00:13Z

Since Wikipedia is considered as the go-to source for different kinds of knowledge by anyone starting off in a particular field of study, and since Indian languages (IL) are often the default languages of the classroom in India, strengthening the quality of the material available on IL Wikipedias is certain to have widespread tangible and intangible impact.

While there is a need to improve the editor count on IL Wikipedias, it cannot substitute for efforts aimed at enhancing the quality of Wikipedia contributions. Here is an account of an initiative geared towards enriching the IL digital domain and in particular Wikipedia through partnerships with universities.

In collaboration with CIS-A2K, the Centre for Indian Languages in Higher Education (CILHE) at the Tata Institute of Social Sciences (TISS), Mumbai, has been conducting workshops with post graduate and undergraduate students in humanities and social sciences on developing digital open knowledge resources using IL Wikipedias.

These workshops, which are conducted by a resource person from CILHE and anchored by faculty members in partner institutions, are aimed at (a) integrating open knowledge resources into classroom teaching, (b) involving students in developing content relevant to their research interests, and (c) developing the skills to produce well-referenced academic writing.

Besides Wikipedia editing, the workshop process involves exercises that allow students to engage closely with major social science concepts and their meanings. The workshops also include collaborative digital annotation exercises.

This effort is the only one of its kind in the country where both students and teachers participate in creating open knowledge resources that are of use to them and the larger academic and non-academic audience.

Achievements thus far

Workshops are conducted bilingually, across several geographies, with English being the common factor. The Indian languages in question are Marathi, Hindi, Telugu, Malayalam, Bangla and Kannada.

Here is a brief account of two such partnerships. The first is with Krantijyoti Savitribai Phule Women’s Studies Centre (KSPWSC) at Pune University, Pune, and the second with the Departments of Cultural Studies and Comparative Literature at English and Foreign Languages University (EFLU) in Hyderabad.

At KSPWSC, around 20 researchers since 2015 have collaboratively annotated 100 key women’s studies texts in Marathi and have written articles on these texts on the Marathi Wikipedia. This is the first part of a larger project called Sau Dhuni Teen (100 x 3), which aims to also cover 100 notable persons and 100 key concepts in women’s studies in addition to the 100 key texts.

This has been a year-long process involving, prior to the workshop,

(a) selection of 100 key texts through a survey of existing women’s studies curricula across the state of Maharashtra in the universities of all 6 major areas of the state;

(b) close reading and analysis of the texts led by faculty.

During the workshop, students learn how to

(a) annotate digitally and for an encyclopedia; how to create concept clusters and clouds of annotation;

(b) overcome translation challenges (English into Marathi, and Marathi into English) through the cultivation of linguistic attentiveness and sensitivity to the cultural contexts involved; and through the use of online and offline dictionaries and other writings on the subjects covered in the 100 key texts. The exposure to the existing literature helps students absorb the necessary vocabulary which is already in use and familiar to readers.

At EFLU, Hyderabad, 25 students speaking a number of Indian languages -Telugu, Malayalam, Tamil, and Hindi - have come together to create articles of relevance to social sciences and humanities teaching and learning. The entries include: the concept of the public sphere, movements for political autonomy, leading Indian scholars, and major contemporary academic and literary works.

Ensuring success and sustainability: Key Factors

Consistent faculty participation coupled with regular meet-ups to develop existing articles and create new ones ensures the success and sustainability of these workshops. Prior to the workshops, the faculty members engage intensively with students in identifying concepts or texts about which writing in Indian languages is limited or inadequate.

Finding a thematic focus has been crucial for retaining interest and participation of the students in different locations, for example - women’s studies in Pune University, rural development at TISS Tuljapur, literary and cultural studies at EFLU.

Measurable outputs for student assessment are important for those faculty seeking to make Wikipedia editing part of internal assessment. These outputs include articles written, information added, references used, and links made, which can be easily computed from the View History pages.

Understanding Quality Enhancement

Participatory knowledge production: The Indian language articles on notable academicians, theorists, phenomena, events, and places written as part of the workshop are accessed, used, and further developed by students as well as Wikipedians other than the original authors.

Changing the pedagogic culture through open access resources: The articles become a strong pedagogic resource in Indian languages which is publicly accessible, generated by users themselves, used to supplement classroom teaching, and open to editing and revision.

Context sensitivity: The success of these workshops may also be assessed in terms of the variety of concept descriptions generated, the relevance of articles to context, and the integration of local experience onto digital knowledge platforms.

In addition to Wikipedia’s criteria for a good article, which include clarity, coherence, focussed development of the article, comprehensive references, use of inter-links and hyperlinks, the Indian language resources developed through our initiative have the significant additional feature of being contextually and culturally sensitive. We believe this is a crucial criterion for Wikipedia to be able to take root in the Indian knowledge domain.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/beyond-editor-count-assessing-quality-on-wikipedia

Bargarh Manuscript Digitisation Project

Sailesh Patnaik — 2017-04-16T20:08:04Z

The digitisation of temple manuscripts at the Dadhivamana Temple, Bargarh in Western Odisha followed by a workshop for the students of Imperial College took place between 11- 12 February, 2017.

Shri Dadhivamana Temple, also known as the Srikshetra(Puri) of Western Odisha is a 400-year-old temple in Bargarh, Odisha. The temple is among the most important religious sites in Western Odisha. The temple has a record room with 250 ancient palm leaf manuscripts in the Odia language, dating back to the 16th century. These palm leaf manuscripts tell the stories of the Mahabharata, Ramayana, Skanda Purana and the history of the temple itself.

Given the historical value of the temple, the temple administration and the Temple Trust have preserved the pothi(palm leaf manuscripts) with the help of various chemicals, including the indigenous usage of turmeric and camphor. The process of preservation of the manuscripts began a few years ago years with student volunteers from different colleges in Bhatli helping the temple administration by identifying and storing the manuscripts.

Minati Sahoo, a well known social activist in Bargarh and a few other journalists explained the importance of manuscript digitisation to the temple administration and took permission for digitising the manuscripts in the month of March. One of the pandas (temple priests), Pandit Shri Goura Chandra Ratha, released his book, Jay Shree Dadhibamana, under the Creative Commons 4.0 license. A three-day long digitisation camp will be organised in Bhatli for introducing the students to Wikipedia and the process of digitisation. The manuscripts will be digitised simultaneously during the workshop.

An orientation program was organised at Imperial College, Bargarh for introducing the students of the college to the digitisation process as well as to introduce the pothi digitisation which they would be partaking in. With over 60 participants, the workshop not only explained the idea of the global Wikimedia movement to them, but also taught them how they could use the digitisation skill for the preservation of language. This digitisation project will bring different manuscripts into Odia Wikipedia, while also helping to raise awareness about digitisation of language in western Odisha. After scanning the manuscripts, the Odia Wikipedia community will take help of the students for uploading, digitising and proofreading the same.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/bargarh-manuscript-digitisation-project

୧୧ ବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିଅଭିଧାନ, ଯୋଡ଼ିହୋଇଛି ଲକ୍ଷେରୁ ଅଧିକ ଶବ୍ଦ

praskrishna — 2016-07-09T07:38:46Z

Odia Wikisource turned 11 on June 16. A news article was published about the project and the contributor community in Odia-language daily Prameya on June 17.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/prameya-june-17-2016-article-on-odia-wikipedia

କେତେ ମାଗଣା ଫେସବୁକର ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ?

subha — 2016-01-28T07:23:37Z

This opinion piece in Odia on Facebook's Free Basics App was published in Odisha.com. The post highlights several user security and privacy that Free Basics is violating apart from violating net neutrality. It also brings the parallel of Airtel Zero and Free Basics with the Grameenphone project by Mozilla in Bangladesh and the worldwide Wikipedia Zero projects.

Read the original article published in Odisha.com here.

ଗତ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ସାରା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ନିଆଁ ଲାଗିଛି । ସାରା ଦେଶରୁ ଲୋକେ ନିଆଁରେ ପତଙ୍ଗ ଝାସ ଦେଲା ଭଳି ଫେସବୁକର ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଫ୍ରି ବେସିକ (Free Basics) ବିରୋଧରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧରଣର ମତ ଦେଇଚାଲିଛନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦିଙ୍କ ଆମେରିକା ଗସ୍ତ କାଳରେ ସେଠାରେ ଜୁକରବର୍ଗଙ୍କ ସାଙ୍ଗେ ଭେଟି ଫେସବୁକର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ଓ ସୂଚନା ପହଞ୍ଚାଇବା ବାବଦରେ ଆଲୋଚନ କରିଥିଲେ।

ଫେସବୁକ ଏହାକୁ ଭାରତରେ ନିଜର ଚେର ମୋଟା କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲା । ଫେସବୁକର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମାର୍କ ଜୁକରବର୍ଗ ଏହି ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ସମ୍ପର୍କରେ ଘୋଷଣା କରିବାର ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ନ ପୁରୁଣୁ ଟେଲିକମ ରେଗୁଲେଟରି ଅଥରିଟି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ (ଟ୍ରାଇ) ପାଖରେ ସାଢ଼େ ଚାରି ଲକ୍ଷ ପାଖାପାଖି ଇମେଲ ଏହାକୁ ରୋକିବା ଲାଗି ପହଞ୍ଚି ସାରିଲାଣି ।

ଜନନେତା ଓ ଇନଫୋସିସର ସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନନ୍ଦନ ନୀଳକେଣିଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମିଡ଼ିଆନାମାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନିଖିଳ ପାଉଆ, ଭେଞ୍ଚର କ୍ୟାପିଟାଲିଷ୍ଟ ମହେଶ ମୂର୍ତ୍ତି, ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆକ୍ଟିଭିଷ୍ଟ ସୁନୀଳ ଆବ୍ରାହାମ, ପ୍ରଣେଶ ପ୍ରକାଶଙ୍କ ଯାଏ ସଭିଏଁ ଏହା ପଛରେ ଫେସବୁକ ଲାଭକାରୀ ମନୋଭାବ ନିହିତ ଅଛି ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ ଏହି ଉଦ୍ୟମକୁ କଡ଼ା ନିନ୍ଦା କରିଛନ୍ତି।

ତେବେ କଣ ଏ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ? କାହିଁକି ଏତେ ବିବାଦ ?

ଫେସବୁକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଉଣାଅଧିକେ ସଭିଏଁ ଜାଣୁଥିବେ ସେ କେଡ଼େ ଅଠାକାଠି! ଫେସବୁକର ପ୍ରାୟ ବ୍ୟବହାକାରୀ ହେଲେ ଯୁବବର୍ଗର । ତେବେ ଅନ୍ୟ ବଯସର ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଫେସବୁକ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ଖୁବ କମ ସମୟରେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମିଶିବା, ଗପିବା ଆଦି ସୁବିଧା ପାଇବା ଯୋଗୁଁ ଅନେକେ ଫେସବୁକ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି ।

ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ ଫେସବୁକ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏକ ହାଟ ବଜାର । ଲୋକେ ସେଠି କିଛି ସମୟ କାଟିବା ପାଇଁ, ଚିହ୍ନା-ଅଚିହ୍ନା ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ପାଇଁ, ଆଳାପ-ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ଆଲୋଚନା କେବଳ ମଜା ମଉଜ ପାଇଁ ହେଲା ବେଳେ କିଛି ଉପଯୋଗୀ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ ।

ଫେସବୁକ ଏକ ବିଶାଳ ଲାଭକାରୀ କମ୍ପାନି । ଏହାର ଆଉ ଏକ ସହ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଲା ହୁଆଟ୍ସ ଅପ । ଏହା ଅନଲାଇନ ଚାଟିଂ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଫଟୋ ଭିଡ଼ିଓରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଧାରଣ ଚାଟିଂ ନିମନ୍ତେ ଏହା ଖୁବ ଜଣା । ନିକଟରେ ଫେସବୁକ internet.org ନାମକ ଏକ ସହ-ସଙ୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ କରିଛି ।

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ହେଲା ଏ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଡଟ ଅର୍ଗ ଅଧୀନରେ ଏକ ଯୋଜନା । ତେବେ ଫେସବୁକ ଓ ଫେସବୁକର ସହ-ପ୍ରକଳ୍ପସବୁକୁ ଅଭାବୀ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବା ଲାଗି ସେସବୁକୁ ବିନାମୂଲ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ । ଭାରତ ସମେତ ଜଗତର ୩୦ଟି ଦେଶରେ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଜରିଆରେ ମାଗଣା ସୀମିତ ଫେସବୁକ ସୁବିଧା ଦେବା ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ।

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଜରିଆରେ ଆଉ କିଛି ମାଗଣା ୱେବସାଇଟ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ । ତେବେ ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ମନରେ ଉଙ୍କିମାରେ? ଏ ମାଗଣା ୱେବସାଇଟସବୁ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା କି ନାଁ ତା’ର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କିଏ ନେବ, ଫେସବୁକ ନାଁ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ?

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଅଧୁନା କିଛି ଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଫିଲିପାଇନ୍ସରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜିତେଶ ଗୋସ୍ୱାମୀ ନିକଟରେ ନିଜେ ନିଜ ମୋବାଇଲରେ ସେଠାର ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଇନଷ୍ଟଲ କରି ଯାହା ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ତା’ ଭାରୀ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ । ସାଧାରଣ ଫେସବୁକର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ସୁବିଧା ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସରେ ନାହିଁ ।

ଏଥିରେ ଫେସବୁକ ବାହାରେ ଥିବା ଭିଡ଼ିଓ ମାଗଣାରେ ଦେଖିହେବନି କି ଖବର ଆଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଢ଼ିହେବନି । ପୁଣି ମାଗଣାରେ ମିଳିବାକୁ ଥିବା ବାକି ୱେବସାଇଟସବୁ ବାଛିବାରେ ଫେସବୁକର ଏକଚାଟିଆ ଅଧିକାର ରହିବ । ବ୍ୟବହାରକାରୀ କଣ ଚାହାନ୍ତି ନ ଚାହାନ୍ତି ତାହା ଫେସବୁକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ ।

ଆଉ ଗରୀବ ମାଇପ ସବୁରି ଶାଳୀ ନ୍ୟାୟରେ ଗରୀବଙ୍କୁ ମାଗଣା ତିଅଣର ସୁଆଦ ଚଖାଇ ଫେସବୁକ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗାଇବା ଆଳରେ କେବଳ ଫେସବୁକର ପରିଧି ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବ ।

ଫେସବୁକ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ Mozilla ଭଳି ଖୋଲା ସଫ୍ଟଓଏର ବ୍ୟବହାର କରେନାହିଁ କି ଲୋକଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ତିଆରି ନୁହେଁ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକ ଲାଭକାରୀ କମ୍ପାନି । ତେଣୁ ଫେସବୁକର ସବୁ କାମ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ନୁହେଁ ବରଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ ପାଇଁ ।

ଅଭାବୀ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କ ମନ ଜିଣିବା ପାଇଁ ଓ ନିଜର ବ୍ୟବହାର କାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଫେସବୁକର ଏକ ମସୁଧା ବୋଲି ଅନେକ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଲୋକେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି । ଫେସବୁକର ଏହି ଏକ ଚାଟିଆ କାମ ନେଟ ନିଉଟ୍ରାଲିଟି ବା ନେଟ ସମାନତାର ପକ୍ଷପାତୀ ।

ପକ୍ଷପାତ ନ କରି ସବୁ ୱେବସାଇଟକୁ ସମାନ ଭାବେ ଗଣିବା ନେଟ ସମାନତା ନାମରେ ଜଣା । ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସରେ ଥିବା ନାନାଦି ଭୁଲ ବିଷୟକୁ ଭଲ ଭାବେ ତନଖି କରିବା ପାଇଁ ନିକଟରେ ଟେଲିକମ ରେଗୁଲେଟରି ଅଥରିଟି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ (ଟ୍ରାଇ) ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବାସନ୍ଦ କରିଛି ।

ଚତୁର ଫେସବୁକ କେବେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ପାଣିପାଗ ଜାଣିବାରେ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ତ କେବେ ଅଭାବୀ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ବୋଲି ଦେଶସାରା ସହର ବଜାର ସବୁଠି ଜୋରଦାର ପ୍ରଚାର ଚଳାଇଥିଲା ।

ସବୁ ଖବରକାଗଜରେ ପୂରା ଫର୍ଦ ବିଜ୍ଞାପନ ଆଉ ସବୁ ବସ ରହିବା ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ହୋର୍ଡ଼ିଂ । ଆଉ ଏଥିରେ ସଭିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ ଥିଲା ଏକ ନମ୍ବରକୁ ମିସ କଲ ଦେଇ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ । ଏ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାରରେ ୧୦୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ବୋଧେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିବ! କେଉଁଠୁ ଆଦାୟ ହେବ ଏ ପଇସା? ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସର ମାଗଣା ଫେସବୁକ ଓ ବାକି ୱେବସାଇଟକୁ ସୁବିଧା ଦେବାର ଏ ଆଳ ବିରୋଧରେ ଝଡ଼ ଉଠିଛି ।

Savetheinternet.in ନାମରେ ଏକ ୱେବସାଇଟ ତିଆରି କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ସମାନତା ପାଇଁ ଲଢ଼ୁଥିବା କର୍ମୀଏ ଏକରକମ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି ।

ଫେସବୁକର ମିସ କଲ ଅଭିଯାନର କଡ଼ା ଜବାବ ଦେବାପାଇଁ Savetheinternet.in ଓ fsmi.in ନାମକ ଦୁଇଟି ୱେବସାଇଟ ପକ୍ଷରୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଯାଇ ଟ୍ରାଇ ପାଖକୁ ଇମେଲ ପଠାଇବା ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା । ଫେସବୁକର କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚର ମିସ କଲ ଅଭିଯାନରୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ସମର୍ଥନ ମିଳିଥିବା ବେଳେ ବିନା ପଇସାରେ ସାଢ଼େ ଚାରି ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଇମେଲ ଜରିଆରେ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସକୁ ବିରୋଧ କରି ଟ୍ରାଇକୁ ଇମେଲ କରିଛନ୍ତି ।

ତେବେ ଫେସବୁକର ଏହି ସମର୍ଥନ ସଂଗ୍ରହକୁ ଟ୍ରାଇର ସଭାପତି ଆରଏସ ଶର୍ମା ଘୋର ନିନ୍ଦା କରି କହିଛନ୍ତି ଏଯାବତ ଫେସବୁକ ଯେଉଁ ୧୪ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମିସ କଲ ଜରିଆରେ ସମର୍ଥନ ଆଣିଛି ତା’ ମୂଲ୍ୟହୀନ ।

୧୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର କି ଅପଚୟ! ସେତିକି ପଇସାରେ ଶହେ ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମାଗଣାରେ କିଛି ଉପଯୋଗୀ ସାଇଟ ଦେଖିବା ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଆହୁରି ଭଲ ହୋଇଥାନ୍ତା ।

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବିପଦଟି ହେଲା ଫେସବୁକର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କାରସାଦି । ବ୍ୟବହାର୍ରକାରୀ କି କି ସାଇଟ ଦେଖିଲେ, କାହା ସଙ୍ଗେ ଗପିଲେ ସେସବୁ ଏହା ତାଙ୍କ ଅଗୋଚରେ ଟିକିନିଖି କରି ହିସାବ ରଖିଥାଏ । ସଳଖେ କହିଲେ ଫେସବୁକରେ ବ୍ୟବହାର କାରୀ ବାପୁଡ଼ାର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବୋଲି କିଛି ରହିବ ନାହିଁ ।

ଫେସବୁକ ଆରମ୍ଭରୁ ଶବ୍ଦସମ୍ଭାରରେ ଭରା ଏକ ଲମ୍ବା ବିବରଣୀରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହରେ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ କୌଣସି ଅଭିଯୋଗ ନାହିଁ ବୋଲି ଖୁବ ଚତୁର ଭାବେ ତାଙ୍କଠୁ ଅନୁମତି ନେଇଯାଏ । ଅନଭିଜ୍ଞ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ପାଠ ଘର ଯାହା ସେଥିରେ ସେ ଏ ଫିକର ବୁଝିବ ବା କିପରି?

ଇଣ୍ଟରନେଟ ଓକିଲ ଇବେନ ମଗଲେନ ଓ ମିସି ଚୌଧୁରୀ ଏକ ଲେଖାରେ ଦୁହେଁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି ଏ କଥା । ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ଫେସବୁକ ଧନୀ ଦେଶରେ ଏଭଳି ବେପରୁଆ ଅପସାହସ କରିବକି?

ଏହି ଭଳି ଆଉ ଏକ କୁଟିଳ ବିଷୟ ଥିଲା ଏଆରଟେଲ ଜିରୋ । ଏଆରଟେଲ ଜିରୋ ଆଉ ଫ୍ରି ବେସିକ ଭିତରେ ବଡ଼ ସମାନତା ହେଉଛି ଉଭୟ କମ୍ପାନି କିଛି ୱେବସାଇଟଙ୍କଠାରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ପଇସା ନେଇ ସେ ୱେବସାଇଟସବୁକୁ ବ୍ୟବହାର କାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗଣାରେ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି ।

ଏଥିରେ ସେବା ଯୋଗାଣକାରୀ ଓ ମାଗଣାରେ ବ୍ୟବହାର କାରୀଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ୱେବସାଇଟସବୁଙ୍କ ସିଧାସଳଖ ସ୍ୱାର୍ଥ ନିହିତ ଥାଏ । ପାଠକଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କରିବାର ତୁଚ୍ଛା ବିଜ୍ଞାପନ ତଳେ ଯେ ଏତେ ଫନ୍ଦି ରହିଛି ତାହା ପାଠକ ବାପୁଡ଼ା ବା ଜାଣିବ କେମନ୍ତେ? ଆଉ ଧନୀ ଦେଶରେ ଏଭଳି ଫିକର ସହଜେ ଧରାପଡ଼ିବ ବୋଲି ଫେସବୁକ ଭଳି କମ୍ପାନି ୩୦ଟି ଅଭାବୀ ଦେଶକୁ ଥୋପ କରିଛି ।

ତେବେ ମାଗଣାରେ କିଛି ୱେବସାଇଟ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା କିଛି ନୂଆ ନୁହେଁ । ଅତୀତରେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ Mozilla (ଫାୟାରଫକ୍ସ ଭଳି ନାନାଦି ଖୋଲା ସଫ୍ଟଓଏର ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ସଙ୍ଗଠନ) ଗ୍ରାମୀଣଫୋନ ନାମକ ଯୋଜନା ଜରିଆରେ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିନକୁ ୨୦ MBର ଡାଟା ଦେବା ସାରା ଜଗତରେ ଆଲୋଚନା ବିଷୟ ହୋଇଥିଲା ।

ମୋଜିଲା ଓ ମୋବାଇଲ ସେବା ଯୋଗାଣକାରୀ ଟେଲିନର ଏଥି ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସାର ପାତ୍ର ହୋଇଥିଲେ । ଅନେକ ଦେଶରେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଉନଥିବାରୁ ଏସଏସମେସ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଜିରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜରିଆରେ ମାଗଣାରେ ଯୋଗାଇଦିଆଯାଉଛି ।

ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଭାବେ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଏହି ସୁବିଧା ଦିଆଯାଇଛି । ତେବେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ପାଇଁ ଏହି ଭଳି ଉଦ୍ୟମ ସବୁରି ଆଦର ପାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ ନିମନ୍ତେ ଜଗତର ହିତ ନାମରେ ଗରୀବଙ୍କ ଗରିବୀକୁ ଥୋପ କରି ଫେସବୁକର ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ କେବଳ ନିନ୍ଦା ପାଇଛି । ଲୋକଙ୍କ ସମର୍ଥନ ପାଇବାକୁ ହେଲେ କିଛି ପରିମାଣରେ ସଚ୍ଚା ହେବାକୁ ଯେ ପଡ଼ିବ ଏ କଥାଟି ଫେସବୁକ ଏବେଠୁ ହେଜିଲେ ଆଗକୁ ମଙ୍ଗଳ ହେବ ।

ଲେଖକ ପରିଚୟ:

ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ବେଙ୍ଗାଳୁରର ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ତଥା ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସମୂହର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ବିଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି କାମ କରୁଛନ୍ତି ।

ଆଗରୁ ଇଂରାଜୀ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଭାଷାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ବିକାଶ ପାଇଁ ସେ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନରେ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ । ଉଇକିମାନିଆ ହଂକଂ, ଲଣ୍ଡନ ଓ ମେକ୍ସିକୋ ସିଟି, ଓପନ ନଲେଜ ଡେ ବର୍ଲିନ, ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ ସମିଟ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ଆଦି ଦେଶବିଦେଶରେ ଭାଷାର କମ୍ପ୍ୟୁଟରୀକରଣ ଓ ଭାଷା ପାଇଁ ଟେକନୋଲୋଜି ବିକାଶ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ମିଳନୀରେ ନିଜର ବକ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ।

ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସହିତ ମୋଜିଲା, ଓପନ ଗ୍ଲାମ, ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ, ଓପନସୋର୍ସ ଡଟ କମ ଆଦି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ସହ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଜଣେ ନିୟମିତ ସ୍ତମ୍ଭକାର ଭାବେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ଓଡ଼ିଆ ଓ ଇଂରାଜୀ ଖବରକାଗଜ, ବ୍ଲଗ ଆଦିରେ ଓ ନିଜ ବ୍ଲଗ http://psubhashish.comରେ ନିଜର ନିବନ୍ଧ ଲେଖନ୍ତି ।ଟୁଇଟରରେ ଶୁଭାଶିଷଙ୍କ ସହ @subhapa ରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିହେବ ।

ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି, ବେଙ୍ଗାଳୁର
psubhashish@gmail.com

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b15b47b24b47-b2eb3eb17b23b3e-b2bb47b38b2cb41b15b30-b2bb4db30b3f-b2cb47b38b3fb15b4db38

କେତେ ମାଗଣା "ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ

subha — 2016-01-30T11:05:02Z

This op-ed was published in Odia newspaper "The Samaja" on January 4, 2016. Sunil Abraham and Pranesh Prakash were quoted.

Facebook has set its foot in 30 developing countries with its app Free Basics to provide free access to Facebook, Facebook’s products like WhatsApp and a few websites Facebook has partnered with. This has raised eyebrows all over India as Free Basics compromises with user security and privacy and it violates Net Neutrality. This piece quotes from Eben Moglen and Mishi Choudhury’s post where they detail about the security concerns with the app. This piece also tells why projects like Mozilla’s GrameenPhone project in Bangladesh and Wikipedia Zero across many nations got wider acceptance and support for their noble humanitarian effort where Facebook is getting severe heat across all the 30 nations. Could Facebook dare to launch such a project in rich nations or it is easy to make poor nations easy targets with poor services?

Read the original here.

A scanned version of the original article is below:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b15b47b24b47-b2eb3eb17b23b3e-b2bb4db30b3f-b2cb47b38b3fb15b4db38

କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଯୁଗରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା

subha — 2016-03-14T07:27:05Z

In 2013, the Centre for Internet and Society commissioned a project to create a typeface and input methods for for Ol chiki script that is used to write in the Santali language. Santali is one of the many victims that has large number of native language speakers but really low activism to preserve the language though it is not yet among the 196 endangered languages as identified by UNESCO.

The article was published in Odia newspaper Suryaprava on February 22, 2016.

On the day of the International Mother Language Day, it is important to look outside and draw inspirations from several success stories of digital activism for languages. Hebrew, an ancient language that was almost dead for over 1500 years was revived from ashes like phoenix. Even after being honoured with the classical language status in the same category of Sanskrit and Tamil, Odia has not seen much progress in the digital sphere. It has not yet being used for governance and judiciary even though the Orissa Official Language Act exist officially since 1954. Almost all of the newspapers do not have their content available in the Unicode standard. Large amount of Odia-language content could otherwise have influenced Google to include Odia along with the other nine Indian languages in their home page. The writer was privileged to be asked for advising on enlisting the online resources available in Odia language for the first Unicode-based Odia portal by the government "odia.odisha.gov.in". There is a huge gap in the way knowledge is disseminated in Odia. Odia Wikisource and Odia Wikipedia are trying to fill this gap to some extent where the former project has over 290 volumes of digitized text and the latter has over 11000 encyclopedic entries in Odia. Odia Wikisource is creating the next level of the book scanning work done by Srujanika, a Bhubaneswar-based non-profit that has scanned over 150000 pages from many Odia books. Similarly, Odia Wikisource is aiming to be to what Purnachandra Bhasakosha, a lexicon published in 1930s with thousands of lexical and encyclopedic entries, meant to the contemporary Odia society. But all of these are not enough until there is much awareness in the government front that could lead more policy-level reforms and a better governance in the native language.

Full text in Odia

୨୦୧୩ ମସିହାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ କିସର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ବୈଷୟିକ ସୁବିଧା ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ସଙ୍ଗଠନ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନରୁ କିଛି ପାଣ୍ଠି ଅନୁଦାନରେ ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷାର ଲିପି ଅଲ ଚିକିକୁ କମ୍ପୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରିବାର ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ ସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିରେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ରୂପରେଖ ତିଆରି କରାଗଲା । ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳକୁ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଓ ସଙ୍ଗଠନମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲୁ ଯେ ଚାରିଟି ଦେଶ ଓ କେବଳ ଭାରତର ସାତଟି ରାଜ୍ୟ ୬୩ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷା ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟ ଖଣ୍ଡିଏ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ବହି ଛପା ପାଇଁ ଯାହା ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି ତାହା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନକ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ହୋଇନଥିବାରୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦୂରୁହ । ଏହାର କିଛି ସମୟ ପରେ ଗୁଗୁଲ ତିଆରି ନୋଟୋ ଫଣ୍ଟ ଆସିଲା ହେଲେ ସେଇଟି ତିଆରିରେ ନାଁ ସାନ୍ତାଳୀ କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପଚରା ଉଚୁରା କରାଗଲା ନାଁ ତିଆରି ପରେ ତାଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି ଭୁଲ ସୁଧରାଗଲା । ଆଦରରେ ଗୁରୁ ଗୋମକେ ବା ରଘୁନାଥ ମୁର୍ମୁଙ୍କ ତିଆରି ଅଲ ଚିକି ଲିପିରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏବେ ନୂଆ ଫଣ୍ଟଟିଏ ସଜବାଜ ହେଉଛି ରତର ଦିନ ଧରି ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷାକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଥିବା ଅଗଣିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ । ଏଥିରେ ସାନ୍ତାଳୀ ଭାଷାରେ ବିଶାରଦ ଓ ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ସଦସ୍ୟା ଡ. ଦମୟନ୍ତୀ ବେସ୍ରାଙ୍କଠାରୁ ସାନ୍ତାଳୀ ପତ୍ରିକା "ଫଗୁଣ"ର ଜନ୍ମଦାତା-ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀଙ୍କ ମତାମତର ଫଳ । ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଫଣ୍ଟ ହେଲେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟିବା ଆଉ ଆହରଣ କରିବାର ବାଟ ଖୋଲିବ । ପର ସଂସ୍କରଣକୁ ଅପେକ୍ଷା ନ କରି ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିବା କ୍ଷଣି ନୂଆ ନୂଆ ବିଷୟ ଓ ଘଟଣା ବାବଦରେ ଜାଣିହେବ । ଏ ବିଷୟ ଅବତାରଣାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକ ଭାଷାରେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ନୁହେଁ କି କଥନ ନୁହେଁ ବରଂ ସେ ଭାଷା କହୁଥିବା ଲୋକେ କିପରି ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ସୁବିଧାରେ ସହଜରେ ଭାବ ଦିଆନିଆ କରିପାରିବେ । ଯଦି ଭାଷାଟିଏ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ଚାଷର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇ ଲେଖକ ଓ ପାଠକଙ୍କ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଗଲା ତେବେ ସେ ଭାଷା ନୁହେଁ । ଆଉ ଭାଷାକୁ ଜ୍ଞାନର ଓ ଶାସନର ଭାଷା କରିବା ଲାଗି ଲୋଡ଼ା ଆଧୁନିକ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ । ତେବେ ପ୍ରତିଟି ଭାଷା ପାଇଁ ଆଜିର ଦିନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ମାପକାଠିରେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ମାପିବା ଓ ବାକି ଭାଷା ସଙ୍ଗେ ତଉଲିବାର ଦିନ ।

ସାନ୍ତାଳୀର ସ୍ଥିତି ତ ଗୋଟେ ପ୍ରକାର । ହେଲେ ଏ ଦେଶରେ ଆହୁରି ୧୯୬ ଗୋଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷା ମରଣମୁଖୀ । ଏ ଭାଷା କହୁଥିବା କିଛି ଲୋକ ରହିଛନ୍ତି ଆଉ ସେମାନେ ଦିହୁଡ଼ି ଆଗରେ ଦିକି ଦିକି ଜଳୁଥିବା ତାଙ୍କ ଭାଷାକୁ ଦେଖି ଭାବୁଥିବେ ଯେ ଆମେ ସେ ଦିହୁଡ଼ି ସଙ୍ଗେ ମିଶି ଗଲେ ବରଂ ଭଲ । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ କିଛି କାଳ ରହଣି କାଳରେ କେବେ ଅଙ୍ଗିକା ତ କେବେ ଦେହାତି ପୁଣି କେବେ ଠେଟି ଆଦି ଭାଷା କହୁଥିବା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଭେଟିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥିବା । ତାଙ୍କୁ ବହରେଇ ଫୁସୁଲେଇ ପଚାରିଲେ ସେମାନେ ଲାଜେଇ କହନ୍ତି ନିଜ ଭାଷାର ନାଁ । ହେଲେ ପୁଣି ବୁଲିବାଲି କରି କହନ୍ତି, "ଆମ ଭାଷା ହିନ୍ଦୀ, ହେଲେ ଘରେ ଆମେ ଅମୁକ ଭାଷାରେ କହୁ" । ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ସରିସରି ଆସୁଛନ୍ତି । ଆଉ ନୂଆ ପିଢ଼ିଠାରୁ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ବି ସରିସରି ଆସୁଛି । ଏମିତି ମରି ମରି ଆସୁଥିବା ଭାଷା କହୁଥିବା ଜଣେ ପାଠୋଈଙ୍କ ମତରେ ଯଦି ଜଣେ ନିଜ ଭାଷା ପାଇଁ ନିଜେ ଚିନ୍ତୁନି ତାହେଲେ ବାକିମାନେ ଚିନ୍ତି କରିବେ କଣ । ତାଙ୍କ କଥା ବି ସତ । ହେଲେ ପେଟର ଭୋକ ଆଗେ । ଭୋକ ମାରିବା ପାଇଁ ମଣିଷ ବାର ବେପାର ତେର ଧନ୍ଦା କରେ । ତେଣୁ ଭାଷାର ବିକାଶରେ ସାଧାରଣ ମଣିଷଟିଏର ଭୂମିକା କେତେ ଏକଥାଟି ଭାବିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ । ମରୁ ମରୁ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଏକ ଭାଷାର ଉଦାହରଣ ନିଆଯାଉ । ପୃଥିବୀର ଏକ ପୁରୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ଭାଷା ହେଲା ହିବ୍ରୁ । ହେଲେ ଏ ଭାଷାଟି ୧୫୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ କାଳ ଦରମଲା ରହି ଫିନିକ୍ସ ଚଢ଼େଇ ଭଳି ପାଉଁଶ ତଳୁ ଉଠିଲା । ଏବେ ଏ ଭାଷାଟି ପାଖାପାଖି ୯୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ କିନ୍ତୁ ଏ ଭାଷାରେ ଦେଶର ଶାସନ ଚଳେ ଆଉ କମ୍ପୁଟର ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ଓ ମୋବାଇଲ ଇଣ୍ଟରଫେସରେ ଦିଶେ । ଏସବୁ ପଛରେ ରହିଛି ବିଜ୍ଞାନ ଓ କାରିଗରୀର କରାମତି । ଯଦି ଦେଶର ଶାସନ ନିଜ ଭାଷାରେ ହୁଏ ତେବେ ଶାସନ ପାଇଁ ଦରକାରୀ ସବୁ ଉପାଦାନ ନିଜ ଭାଷାରେ ତିଆରି ହୁଏ । ଆଉ ଏ ଉପାଦାନମାନ ତିଆରିବା ଲାଗି ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଢ଼ାହୁଏ । ପିଲେ ଚାକିରି କରନ୍ତି । ଆଉ ଭାଷା ଶାସନର ଭାଷା ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ଓ ଜ୍ଞାନର ଭାଷା ହୋଇ ଭାଷା ଭାତ ଦିଏ । ନିଜ ନିଜ ସଙ୍ଗେ ଯୋଡ଼ା ଏ ରଥ ଚକର ଗୋଟେ ଅର ହୁଗୁଳା ହେଲେ ଆରଟି ଭୁଷୁଡ଼ି ପଡ଼ିବ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଏ ଅର ଭିତରୁ କେଉଁ ଅର କେମିତି ରହିଛି ଆଉ କଣ ମରାମତି ହେବ ଆମକୁ ବେଳ ହୁଁ ଭାବିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।

ଅପ୍ରିୟ ସତ କଥା ହେଲା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ମିଳିବାର ଦୁଇ ବର୍ଷ ବିତିଗଲା ପରେ ବି ଓଡ଼ିଆ ଏବେ ଯାଏ କୋର୍ଟ କଚେରିର ଭାଷା ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ । ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟାବହାର ବଦଳରେ ହିନ୍ଦୀରୁ ଉଧାରି ଆଣି ପାଳିତ ହେଉଛି "ରାହଗିରି ଦିବସ" । ସିନେମାରେ ବି ସେଇଆ । ଆଉ କାହା ସଙ୍ଗେ ମିତ ବସିବାରେ ଆପତ୍ତି ନାହିଁ ହେଲେ ନିଜ ପରିଚୟ ହାରି ସେ ମିତ ବସିବାରେ କି ସୁଖ । ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ଯେଉଁଭଳି ତାଙ୍କ ୱେବସାଇଟସବୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଭାଷାରେ ତିଆରି ଆମର ସେମିତି ହୋଇନାହିଁ । ନିକଟରେ odia.odisha.gov.in ନାମରେ ସାଇଟଟିଏ ସରକାର ତିଆରି କଲାବେଳେ ଲେଖକକୁ ସେଥିରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କମ୍ପୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାଜସରଞ୍ଜାମ ବାବଦରେ ପରାମର୍ଶ ଦେବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥିଲା । ଏ ସଜସବୁ ଖୋଜିବା ବେଳେ ଓଡ଼ିଆରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ୱେବସାଇଟ ବାବଦରେ କିଛି ତଥ୍ୟ ଆଖି ସାମନାକୁ ଆସିଥିଲା । ଗୁଗୁଲ ସର୍ଚରେ ଓଡ଼ିଆ ଆସୁନଥିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଲା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖାର ଅଭାବ । ଓଡ଼ିଆରେ କେଇ ଶହ ଖବରକାଗଜ ଦୈନିକ ଛପାଯାଉଥିଲେ ହେଁ ମୁଖିଆ କାଗଜମାନନଙ୍କ ୱେବସାଇଟରେ ଇଉନିକୋଡ଼ ମାନକରେ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖା ନାହିଁ । ଲେଖାସବୁ ଅଣ-ମାନକ ଲିପି ଏନକୋଡ଼ିଂରେ ରହିଛି କିମ୍ବା ଛବି ଭାବେ ରହିଛି । ଫଳରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିଲେ ଲେଖାଯାକ ମିଳିବ ନାହିଁ । ସେମିତି bhulekh.ori.nic.in ଭଳି ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସାଇଟଟିରେ ଅଣ-ମାନକ ଫଣ୍ଟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାରୁ ସଧାରଣ ଲୋକେ ସରକାରୀ ନଥିପତର ଖୋଜି ପାଇପାରୁନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଯେତେକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବେ ଚାଲିଛି ସବୁ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଶାସନକୁ ନେଇ କିନ୍ତୁ କେଉଁ କେଉଁ ଉପାଦାନକୁ ନେଇ ବାକି ଜାଗତିକ ଭାଷାଏ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଛନ୍ତି ଆଉ ଓଡ଼ିଆରେ କି କି ଚିଜ ନିହାତି ଲୋଡ଼ା ତା' ଲାଗି ଆକଳନ ଲୋଡ଼ା । ଭାରତରେ ୧୯୫୫ ଆଗର ପ୍ରାୟ ବହି କପିରାଇଟ ବାହାରେ । ଏ ବର୍ଗରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆ ବହିସବୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଇଙ୍କ ଆହାର ହେବା ଉପରେ । ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନ, ରାଉରକେଲା ଏନଆଇଟି ଓ ପ୍ରଗତି ଉତ୍କଳ ସଂଘ ଉଦ୍ୟମରେ ହୋଇଥିବା ଉଦ୍ୟମ ଫଳରେ ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୃଷ୍ଠା ସ୍କାନ କରାଯାଇଛି । ଏଥିରୁ କିଛି ଏବେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର ପ୍ରକଳ୍ପରେ or.wikisource.org ୱେବସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏଥିରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଓଡ଼ିଆ ପାଠକମାନେ ନିଜ ପସନ୍ଦର ବହିସବୁକୁ ଡିଜିଟାଇଜ କରି ସ୍କାନ ଛବିରୁ ଲେଖାରେ ରୂପାନ୍ତର କାମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଏଥିସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଭଳି ଆମ ଭାଷାର ସମ୍ପତ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଏଥିରେ ଆସିବାକୁ ଲାଗିଲାଣି । ଏଥି ସହିତ ଜଗତଯାକର ଜ୍ଞାନକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବାର ଉଦ୍ୟମ କରିଥିବା ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଭାଷାକୋଷ ତିଆରି କାମକୁ ଏବେର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗକୁ ନେବାର ଉଦ୍ୟମ ହେଲାଣି । ଏଯାବତ ୧୧ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲେଖା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ or.wikipedia.org ୱେବସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ । ସାମୁହିକ ଉଦ୍ୟମ ଛଡ଼ା କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଓ ସଙ୍ଗଠନ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ କିଛି ୱେବସାଇଟ ଆଗରୁ ବଖଣାଯାଇଥିବା ଫାଙ୍କା ଥାନ ପୂରଣ କରିବା କାମରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗିଛନ୍ତି । ତେବେ ଆଉ ଭାଷା ସଙ୍ଗେ ଓଡ଼ିଆକୁ ସମକକ୍ଷ କରିବା ଲାଗି ଆହୁରି ଅନେକ ଉଦ୍ୟମ ଲୋଡ଼ା । ବିଶେଷ କରି ସରକାରଙ୍କ ପାଖେ ସଚେତନତା ଲୋଡ଼ା । କେବଳ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ପ୍ରକଳ୍ପ ନୁହେଁ ବରଂ ଘରର ମୂଳଦୁଆ ଗଢ଼ା କାମ ପାଇଁ ଅଧକ ଉଦ୍ୟମ ନିହାତି ଲୋଡ଼ାପଡ଼ିଛି ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/suryaprava-subhashish-panigrahi-february-22-2016-article

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିଅଭିଧାନରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶବ୍ଦ

praskrishna — 2016-07-09T08:17:07Z

A news article on Odia Wiktionary's 11th anniversary that got published in Odia-language daily Sambad on June 18.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/sambad-article-on-odia-wiktionary

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ ଗଢ଼ିବାର ଅଭିଯାନ

subha — 2016-06-09T11:58:39Z

ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ଆଜି ୧୪ ବର୍ଷ ପୂରିଲା । ଏ ଅବସରରେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ତାକୁ ଗଢୁଥିବା ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ବାବଦରେ ଏକ ଆଲେଖ ।

This article. that details about the journey of the Odia Wikipedia in the last 14 years appeared in YourStory Odia on on June 3.

ଜଣାଶୁଣା ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଷୟ, ଘଟଣା, ସ୍ଥାନ ଆଦି ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ବା ଜ୍ଞାନକୋଷର ପରିକଳ୍ପନା । ତାକୁ ପୁଣି ଇଣ ୍ଟରନେଟର ଉପଲବ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ୨୦୦୧ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (Wikipedia) । ପ୍ରଥମେ ଇଂରାଜୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାକୁ ଏହା ବଢ଼ିଲା । ଆଉ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହବାର ବର୍ଷଟିଏ ପରେ ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଆ, ଅହମିୟା, ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ମାଲାୟାଲାମ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ପ୍ରଥମ ଚାରୋଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ତିଆରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭିତରୁ ଓଡ଼ିଆ ଗୋଟେ ବୋଲି ଅନେକଙ୍କୁ ଆଜି ବି ଅଜଣା । ଇଣ୍ଟରନେଟରେ https://or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପାଖାପାଖି ୯ ବର୍ଷ ଧରି ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପାଦନାର ଅଭାବରୁ ୨୦୧୧ ଯାଏ ଏକ ରକମ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଥିଲା । ୨୦୧୧ରେ ଏ ିରେ ଅନେକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସମ୍ପାଦକ ବା ଉଇକିଆଳିମାନେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଫଳରେ ଅଧୁନା ଏଥିରେ ୧୦,୬୧୯ ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖାସରିଲାଣି । ଆଉ ନିତି ନୂଆ ନୂଆ ଲେଖା ଏଥିରେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ଚାଲିଛି ।

ତେବେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ ପାଇଁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ କଣ ରହିଛି ତାହା ଜାଣିବା ବେଶି ଜରୁରୀ । ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ବାଟ ପିଢ଼ିରୁ ପିଢ଼ିକୁ ବଦଳେ । ଆମ ପିଲାବେଳେ ଆମେ କାଁ ଭାଁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟର ସୁବିଧା ପାଉଥିଲୁ । ଆଉ ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ମିଡ଼ିଅମ ସ୍କୁଲର ପାଠାଗାର କିଛି ଗପ ଉପନ୍ୟାସ ବହି ଭିତରେ ସୀମିତ ଥିଲା । ନୂଆ ବହିଟିଏ ଦେଖିବା ଆଗରୁ କାନ୍ଥରୁ ଚୂନ ଝଡ଼ିପଡୁଥିଲା । ହେଲେ ଏବେ ଘରେ ଘରେ ଏକାଧିକ ମୋବାଇଲ ଆଉ ସେସବୁ ପୁଣି ଇଣ୍ଟରନେଟ ସୁବିଧା ଥିବା ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଆସିଲାଣି । ସ୍କୁଲ ପିଲାଏ ଆଉ କିଛି କରନ୍ତୁ ନ କରନ୍ତୁ କିନ୍ତୁ ଗେମ ଖେଳିବା କି ଫେସବୁକ ଆଦିରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଚାଟିଂ ଆଦି କରିବାରେ ପକ ହେଲେଣି । ଇଣ୍ଟରନେଟ କମ୍ପୁଟରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋବାଇଲମୁଖୀ ହୋଇଗଲାଣି । ପିଲାଙ୍କଠୁ ବଡ଼ ଯାଏ କାହା ପାଖେ ଆଉ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ବ୍ରିଟାନିକା ଭଳି ଓଜନିଆ ପୋଥି ଦେଇ କିଛି ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବେଳ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ କୌଣସି ବିଷୟକୁ ଅଧିକ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କରିବାର ସୁବିଧା ବାଟ ହେଉଛି ସେସବୁକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା । ତେବେ ବହି ବା ଜର୍ଣ୍ଣାଲର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ ବରଂ ବହି ସଙ୍ଗେ ଭିନ୍ନ ଏକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣର ବାଟ ରୂପରେ ଇଣଟରନେଟ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚିପାରୁଛି ।

ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ । ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଅବସ୍ଥା ଯେତେ ଚିନ୍ତାଜନକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରିବା ସେତେ ଅଧିକ ଲୋଡ଼ା । ୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମାତ୍ର ୧.୪ ଭାଗ ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ସୁବିଧା ଥିଲା । ଏହି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଏହା ବହୁ ଅଧିକ ବଢ଼ିଥିବ । ହେଲେ ସେ ସଭିଏଁ କଣ ସତରେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ନାଁ ସୀମ ିତ କେତୋଟି ସାଇଟ ଭିତରେ ସୀମିତ । ଅଧିକାଂଶ ତଥାକଥିତ ଇଣ୍ଟରନେଟ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଫେସବୁକରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଭାବ ଦିଆନିଆ କି ହୁଆଟସଆପରେ ପରିଚିତଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଆଳାପ ଅଥବା ଇଉଟିଉବରୁ ଗୀତ ଶୁଣିବା ବାହାରେ ବେଶୀ କିଛି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବେଶୀ ପରିଚିତ ଭାଷା ଓଡ଼ିଆରେ ବେଶୀ ୱେବସାଇଟ ନାହିଁ । ଖବର ପଢ଼ାଳିଙ୍କ ପାଇଁ ନାଁ ଭଲ ଖବର ୱେବସାଇଟଟିଏ ରହିଛି ନାଁ ଗବେଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ଐତିହ୍ୟ ଓ ପୁରୁଣା ଶିଳ୍ବାବଦରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆମ ମିଉଜିଅମ ୱେବସାଇଟରେ ସମସ୍ତ କଳାକୃତିର ତଥ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ ଦିଆଯାଇଛି । ସେମିତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ ନିହାତି ଦରକାରୀ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ନାହିଁ । ଏଭଳି ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରକାଶିତ କେଇଶହ ଖବରକାଗଜ ଭିତରୁ କେବଳ ଗୋଟେ କାଗଜର ଖବରଗୁଡ଼ିକ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିପାଇହେବ । କାରଣ ବାକି ଖବରକାଗଜର ଲେଖା ଇଉନିକୋଡ଼ ଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନକକୁ ନ ଆପଣାଇ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି ଆଦି ପୁରୁଣାକାଳିଆ ଅଣ-ମାନକ ସଫ୍ଟଓଏରରେ ଲେଖି ଛବି ଭାବେ କିମ୍ବା ପିଡିଏଫ ଡକୁମେଣ୍ଟ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ । ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ଭିନ୍ନ ନ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଗୁଲ ବା ସର୍ଚ ଇଞ୍ଜିନରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଖୋଜିହୁଏନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ ଆଦିରେ ସଳଖେ ପଢ଼ିହୁଏନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଆରେ ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଭଳି ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନକୋଷ ରଚନା କାମ ଆଜିଯାଏ ଆଉ କିଛି ହୋଇପାରିନାହିଁ । ଆଧୁନିକ ଟେକନୋଲୋଜି ବ୍ୟବହାର କରି ଏବେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଅତୀତ ସହ ସନ୍ଧିଟିଏ ତିଆରି କରିପାରିବ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଣ-ଲାଭକାରୀ ଓ ଏଥିରେ ବିଜ୍ଞାପନ ନ ଥାଏ । ଏଥିରେ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁଥିବା ଉଇକିଆଳିଏ ସଭିଏଁ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଓ ଲେଖାସବୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱତ୍ୱାଧୀକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ । ତେବେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାରୁ ଲେଖାସବୁ କପିରାଇଟ ଦେଇ ନ ରୋକିବା ଲାଗି ସେସବୁ କ୍ରିଏଟିଭ କମନ୍ସ ସେଆର-ଏଲାଇକ ଲାଇସେନ୍ସରେ ବିତରିତ । ଫଳରେ ସଭିଏଁ ମାଗଣାରେ ପଢ଼ିପାରିବେ, ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପୁନବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ଓ ଉଭୟ ଲାଭକାରୀ ଓ ଅଣ ଲାଭକାରୀ କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ । ଏଥି ସହିତ କୌଣସି ଲେଖାରେ ଭୁଲ ପାଇଲେ ଜଣେ ଲେଖା ସମ୍ପାଦନା କରି ସୁଧାରିପାରିବେ । ଏଥିରେ ଲେଖା ଓ ସମ୍ପାଦନା ପଦ୍ଧତି ଏତେ ଖୋଲା ଯେ ପ୍ରାୟ ସବୁ ଲେଖା ଏକ ନୁହେଁ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଏକାଠି ଲିଖିତ । ତେବେ ଲେଖାର ମାନରେ ସମତା ରଖିବା ନିମନ୍ତେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ନିୟମାବଳୀ ଅକ୍ରିୟ ସଭ୍ୟମାନେ ମିଶି ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଏଗୁଡ଼ିକ ୨୯୩ଟି ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ସବୁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପାଇଁ ମୋଟାମୋଟି ଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍� � ଭାଷାଭାଷୀ ଉଇକିଆଳିଗଣ ନିଜ ଭାଷା ଓ ସମାଜର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଆଖିରେ ରଖି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଦଳାଇଛନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ବାବଦରେ କିମ୍ବା ଘଟଣା ବାବଦରେ ଲିଖିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏକପାଖିଆ ନ ହୋଇ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଲେଖିବା ଏହି ନିୟମାବଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ । ସେହି ଭଳି ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମତ ବଦଳରେ କେବଳ ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଲେଖିବା ଆଉ ଏକ ନିୟମ । ସବୁଠାରୁ ମଜାର କଥା ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ କୌଣସି ଦେଶ ବା ସଙ୍ଗଠନ ଅଧୀନରେ ନ ଥାଇ ଏହା ଉପରେ ପ୍ରତ ିଟି ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ସମାନ ଅଧିକାର ରହିଛି । ପୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସେମାନଙ୍କ କାମକୁ ନେଇ ଦାୟିତ୍ୱ ବଣ୍ଟାଯାଇଛି । ବିବାଦ ଉପୁଜିଲେ ବି ସୁଧାରିବାକୁ ରହିଛି କିଛି ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କୁ ନେଇ ତିଆରି କମିଟିମାନ ।

ତେବେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଥିବା ସବୁଯାକ ଲେଖାକୁ ଆଖିବୁଜି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । କାରଣ ପ୍ୟାରିସ ଉପରେ ଥିବା ଲେଖାଟି ଶହେ କି ହଜାରେ ଲୋକ ମିଶି ଲେଖିଥିବା ବେଳେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପରେ ଥିବା ଲେଖାଟି ହାତଗଣତି କେତେ ଜଣ ହୁଏତ ଲେଖିଥିବେ । ଯେଉଁ ଲେଖା ଯେତେ ଅଧିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଯେତେ ଘସା ମଜା ହୋଇ ଲେଖାହୋଇଥିବ ସେ ଲେଖା ସେତେ ଉଜ୍ଜଳ ହୋଇ ଚମକୁଥିବ । ଓଡ଼ିଆ ଓ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଲେଖାସବୁରୁ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲେଖା ଖୋଜି ପାଇବା କଷ୍ଟ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖୁଥିବା ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପାଖାପାଖି ୩୦ ଭିତରେ । ସାଢ଼େ ଚାରିକୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭିତରୁ ଯଦି ଏତେ କମ ଲୋକ ଏତେ ବଡ଼ କାମର ବୋଝ ଉଠାଉଥିବେ ତେହେଲେ ସବୁ ଲେଖାର ମାନ ଯେ ଏକା ଭଳି ଓ ସବୁ ଲେଖାରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସବୁ ତଥ୍ୟ ମିଳିବ ତା'ର ମାନେ ନାହିଁ । ତେଣୁ କେବେ କେବେ ବିଭିନ୍ନ ମେଳା ମଉଛବକୁ ଧରି ଲେଖାଳିଏ ମିଶି ଗୋଟେ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଲେଖା ଲେଖିବା ପାଇଁ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା କରନ୍ତି । ଜଗନ୍ନାଥ ଚଳଣି ଉପରେ ଲିଖିତ ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁ ନବକଳେବର ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଖବରକାଗଜ ଓ ପତ୍ରିକା ଆଦିରୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ବହୁଭାବେ ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିଲା । ଏବେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ବାକି ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ତଥ୍ୟରେ ଭରା । ଏଥିରେ ଲେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସରଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପଢ଼ି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଲେଖିପାରିବେ ।

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ହେଉଛି ଏକ ଯାତ୍ରା । ଆଉ ଏ ବାଟ ଅସରନ୍ତି । ଯେତେ ଲେଖିଲେ ବି ସ ରିବନି କିନ୍ତୁ ଏ ଲେଖା ଚାଲିରହିଥିବ । ଆଜି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭିତରେ ଅଳପ ଜଣା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଜଗତର ବାକି ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ ବାକି ଜ୍ଞାନକୋଷ ସଙ୍ଗେ ସମକକ୍ଷ ହୋଇ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଥାକୁ ଟେକି ଧରିବା ପାଇଁ ସପନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ହାତ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଏ ଜୟଯାତ୍ରା ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ପାଳିତ ହେଉଛି ଏକ ସାଧାରଣ ସଭା ଓ ସବିଶେଷ ଏହି ପୃଷ୍ଠାରେ ପଢ଼ିପାରିବେ ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/your-story-odia-june-3-2016-subhashish-panigrahi-journey-of-odia-wikipedia-in-last-14-years

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ବିକାଶ

subha — 2016-06-04T04:37:32Z

The article on Odia Wikipedia was published in the Samaja on June 2, 2016.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/samaja-subhashish-panigrahi-june-2-2016-article-on-odia-wikipedia

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: ଏକ ଅଭିଯାନ

subha — 2016-06-04T04:26:38Z

The article which details Odia Wikipedia's 14 year-long journey was published in the Odia newspaper Suryaprava on June 3, 2016.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/suryaprava-subhashish-panigrahi-june-3-2016-article-on-odia-wikipedia-14-years-journey