Centre for Internet and Society

Google's Optical Character Recognition Software Now Works with All South Asian Languages

subha — 2015-09-26T14:31:15Z

The Optical Character Recognition (OCR) software by Google now works for more than 248 world languages, including all the major South Asian languages, and it's easy to use and works with over 90 percent accuracy for most languages.

This was published by Global Voices on August 29, 2015.

OCR software has been extremely beneficial for the study of language, helping to extract text from images of virtually any printed text—and sometimes even handwriting, which opens the door to old texts, manuscripts, and more.

Ketan Pratap at NDTV Gadgets writes:

Users can start using the OCR capabilities in Drive by uploading scanned document in PDF or image form after which they can right-click on the document in Drive to open with Google Docs. After choosing the option, a document with the original image alongside extracted text opens, which can be edited. Google notes that users will not be required to specify the language of the document as the OCR in Drive will automatically determine it. The OCR capability in Google Drive is also available in Drive for Android.

On Twitter, many users have welcomed and even celebrated this new feature from Google:

Optical Character Recognition #OCR in Google Drive recongnizes many indic languages including #Kannada give it a try http://t.co/99UkCJQ6gb

— Omshivaprakash (@omshivaprakash) August 28, 2015

@shylobisnett if you have access to a scanner, you can do OCR through google drive. works a bit faster.

— Whet Moser (@whet) August 27, 2015

Wow. Searching Google Drive for a keyword also returns results for images containing that keyword in the image. Didn't realise it did OCR.

— Mark Osborne (@mosborne01) August 25, 2015

Typically OCR software has difficulty reading the text on old documents or pages with blemishes and ink marks, spitting out gibberish instead of legible text.

Google's support page on this project shares additional details about character formatting, like its ability to preserve bold and italicized fonts in the output text:

When processing your document, we attempt to preserve basic text formatting such as bold and italic text, font size and type, and line breaks. However, detecting these elements is difficult and we may not always succeed. Other text formatting and structuring elements such as bulleted and numbered lists, tables, text columns, and footnotes or endnotes are likely to get lost.

For some of the languages, like Malayalam and Tamil, the OCR works with almost 100 percent accuracy, and includes support for formatting things like like auto-cropping, separating text by discarding images, and ignoring color backgrounds, explains Tamil user and Wikimedian Ravishankar Ayyakkannu on Facebook:

[…] Google Tamil OCR works with 100% accuracy ! Keep testing with various samples and comment here. Performance has been the same for many other Indic languages too. […] Auto crops, discards images and colored background. Recognizes different layouts. I could find only 1 mistake in whole page. Testing latest Vikatan – https://docs.google.com/…/1OXre4…/edit.. […]

(Bangla, Malayalam, Kannada, Odia, Tamil, and Telugu-language users have commented in the same post with feedback after testing the updated OCR software. For a few scripts, like Gurmukhi (used to write Punjabi), it turns out that the output after OCR is quite poor, resulting largely in gibberish, when testing a screenshot image from Punjabi Wikipedia.)


Issues with Gurmukhi script after OCR using Google's OCR. Screenshot from Punjabi Wikipedia.

This is quite a large leap for the languages with lots of old texts that are not yet digitized. Old and valuable texts in many languages could now be digitized and shared over the internet using platforms like Wikisource and could be preserved and made available for sharing knowledge.

Google's OCR partly uses Tesseract—an OCR engine released as freeware. Developed as a community project between 1995 and 2006 (and later taken over by Google), Tesseract is considered to be one of the world's most accurate OCR engines and works for over 60 languages. The source code is now hosted at https://github.com/tesseract-ocr. Check this link for the OCR outputs in various South Asian scripts.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/googles-optical-character-recognition-software-now-works-with-all-south-asian-languages

Wikimedia contributor shares his Linux story

subha — 2016-06-18T17:08:19Z

Computers have fascinated me since childhood, but my first encounter—like many others—was not with Linux. For me, it was with Microsoft Paint. Then, many years later in 2011, it was my Wikipedia mentor, Shiju Alex, who introduced me to Linux. Since then, it's been my life!

If I recall correctly, Ubuntu 10.04.4 LTS (Lucid Lynx) was my first distro. It was different, light, and fun. And, I would often switch back to Windows for something, then back to Ubuntu. The smoothness—and having a virus-free environment—was wonderful and enticed me to continue on with Linux. Unlike today, Ubuntu was not a graphic-rich distro at the time. I was coding less than I am today, so I was working more with editing images using GIMP and Inkscape.

Later in 2011, I was in Mumbai for the Wiki Conference India hackathon and got stuck on some jQuery code. I asked someone to help, so he picked up my Windows-based office notebook to look at the code. That person was noted academician and Wikipedian Bob Cummings. After a minute, he looked at me and said, "You are in the wrong OS, boy." On my personal laptop, I was using Linux to create the logo for Odia Wikipedia v.2.0, which is used for Odia Wikipedia, so I defended myself saying, "This is my work computer." He quickly responded, "Well you're in the wrong job, my dear friend."

That conversation stuck with me, and is one I'll never forget because Bob shook me with a feeling that that there exists a better world outside mine. If I am not a part of that, then I am missing something big.

So, in 2012, I joined the Wikimedia Foundation's India Program and moved to New Delhi. That exposed me to more free software activists, and of course Linux advocates. My job demanded me to meet more people; both virtually and in real spaces. I would often bump into someone talking about free software and Linux or someone recommending a specific software program to better do a job without bothering much if a Mac or Windows version is available or not. And slowly, that black window with white text, of the Linux terminal, became home. I worked on fixing bugs with an input method, and I was already working under the guidance of fellow Wikimedian Junain PV, which helped me create a fresh new input method on MediaWiki. While designing manuals and handouts for new contributors, though Adobe tools were favorite because of the easiness in use, I enjoyed the perfect rendering of South Asian language scripts in Linux based tools.

My Wikipedia mentor, Shiju Alex, was part of my transformation. He is a great free software enthusiast and encouraged me to use Linux again when I had lost the desire! Then, I installed Virtual Box on my Macbook and a lot of free and open source software like LibreOffice, GIMP, Inkscape, and my favorite, Audacity.

Today, I use Ubuntu 14.04.2. At work, my colleagues Sunil Abraham and Rahimanuddin Shaik are a resorvoir of inspiration. The difference with Linux is there is a feeling of contributing something back to the hand that feeds you.

This article is part of a series called My Linux Story. To participate and share your Linux story, contact us at: open@opensource.com. Read the original published by Opensource.com on September 3, 2015.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/open-source-september-3-2015-subhashish-panigrahi-wikimedia-contributor-shares-his-linux-story

OCR and OER – update

subha — 2016-06-18T17:09:22Z

We welcome this short posting from Subhashish Panigrahi which updates a 2014 posting of his on Indic Language Wikipedias as Open Educational Resources at http://education.okfn.org/indic-language-wikipedias-as-open-educational-resources/

To read the blog post published by Open Education Working Group, see here.

Subhashish Panigrahi (@subhapa) is an educator, author, blogger, Wikimedian, language activist and free knowledge evangelist based in Bengaluru (often called Bangalore), India. After working for a while at the Wikimedia Foundation’s India Program he is currently at the Centre for Internet and Society‘s Access To Knowledge program. He works primarily in building partnership with universities, language research and GLAM (Gallery, Library, Archive and Museums) organizations for bringing more scholarly and encyclopedic content under free licenses, designs outreach programs for South Asian language Wikipedia/Wikimedia projects and communities. He wears many other hats: Editor for Global Voices Odia, Community Moderator of Opensource.com, and Ambassador for India in OpenGLAM Local. Subhashish is the author of a piece “Rising Voices: Indigenous language Digital Activism” in the book Digital Activism in Asia Reader.

Google’s OCR and its use by Wikimedians in South Asia

Some time back on the OCR project support network, Google had announced that the Google drive could be used for Optical Character Recognition (OCR). The software now works for over 248 world languages (including all the major South Asian languages). Though the exact pattern of development of the software is not clear, some of the Wikimedians reported that there is improvement over time in the recognition of their native languages Malayalam and Tamil. The recent encounter has been with a simple, easy to to use and robust software that can detect most languages with over 90% accuracy.

The OCR technology extracts text from images, scans of printed text, and even handwriting to some extent, which means that the text can be extracted pretty much from any old book, manuscript, or image. This certainly brings hope to most Indian languages as there is a lot to digitize. Most of the major Indian languages have plenty of non-digitized literature and the existing OCR systems are not as good as Google when so many languages are concerned as a whole.

Google’s OCR engine is probably using aspects of Tesseract, an OCR engine released as free software, or OCRopus, a free document analysis and optical character recognition (OCR) system that is primarily used in Google Books. Developed as a community project during 1995-2006 and later taken over by Google, Tesseract is considered one of the most accurate OCR engines and works for over 60 languages. The source code is available on GitHub.

The OCR project support page offers additional details on preserving character formatting for things like bold and italics after OCR in the output text.

When processing your document, we attempt to preserve basic text formatting such as bold and italic text, font size and type, and line breaks. However, detecting these elements is difficult and we may not always succeed. Other text formatting and structuring elements such as bulleted and numbered lists, tables, text columns, and footnotes or endnotes are likely to get lost.

The user-end interaction of the OCR software currently is rather simple. The user has to upload an image of the scan in any image format (.jpg, .png, .gif, etc.) or PDF to the Google Drive. Upon completion of the uploading, opening the file in Google Drive shows both the image and the converted text in the same document.

One of the most popular free and open digitization platforms, Wikisource currently hosts hundreds or thousands of free books which are either out of copyright or under Creative Commons licenses (CC-by or CC-by-SA) allowing users to digitize.

While OCR works quite well for Latin based languages, many other scripts do not get OCRed perfectly. So, the Wikisourcers (Wikisource contributors) often have to type the text.

Thus the new Google OCR might be useful both for the Wikisource community and many others who are in the mission of digitizing old text and archiving them.

The image below shows a screen from a tutorial to convert text in the Odia language from a scanned image using Google’s OCR.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/education-okfn-subhashish-panigrahi-september-25-2015-ocr-and-oer-update

Software Freedom Day 2015, Bengaluru

subha — 2020-05-02T16:38:31Z

We are celebrating Software Freedom Day in Bengaluru this 19 September 2015. Time & Date: 3 pm, 19 September 2015 Venue: Centre for Internet and Society, 194, 2nd C Cross, Domlur 2nd Stage, Bengaluru 560071

For more details visit https://cis-india.org/openness/events/software-freedom-day-2015-bengaluru

It's September, and That Means It's Time for Software Freedom Day

subha — 2016-09-17T15:42:46Z

Software Freedom Day (SFD), which celebrates the use of free and open software, is just around the corner on September 17. When the day first started in 2004, only 12 teams from different places joined, but it has since grown to include hundreds registered events around the world, depending on the year.

The article was published by Global Voices on September 17, 2016.

Supported by several global organizations like Google, Canonical, Free Software Foundation, Joomla, Creative Commons and Linux Journal, Software Freedom Day draws its inspiration from the philosophy promoted by people like Richard Stallman who argue that free software is all about the freedom and not necessarily free of cost but provides the liberty to users from proprietary software developers’ power and influence. SFD encourages everyone to gather in their own cities (here's a map of places where SFD is organized this year), educate people around them about free software, and promote the cause on social media (with the hashtag #SFD2016 this year). There's also hackathons (hacking free software to modify the code and create what one wants to have in it), running free software installation camps, and even going creative with flying a drone running free software.	What are FOSS, free software, open source, and FLOSS? Free and open source software (FOSS or F/OSS), and free/libre and open-source software (FLOSS) are umbrella terms that are used to include both free software and open source software. Adopted by noted software freedom advocate Richard Stallman in 1983, free software has many names — libre software, freedom-respecting software and software libre are some of them. As defined by the Free Software Foundation, one of the early advocates of software freedom, free software allows users not just to use the software with complete freedom, but to study, modify, and distribute the software and any adapted versions, in both commercial and noncommercial form. The distribution of the software for commercial and noncommercial form, however, depends on the particular license the software is released under. “Open source” was coined as an alternative to free software in 1998 by educational-advocacy organization Open Source Initiative. Open source software is generally created collaboratively, made available with its source code, and it provides the user rights to study, change, and distribute the software to anyone and for any purpose.

From South Asia, there are 13 celebratory events in India, eight in Nepal, one in Bangladesh and four in Sri Lanka.

South Asian countries have seen adoption of both free software and open source software by individuals, organizations and the government. The Free Software Movement of India was founded in Bengaluru, India, in 2010 to act as a national coalition of several regional chapters working to promote and grow the free software movement in India.

The Indian government has launched an open data portal at data.gov.in portal for sharing large datasets like the census data under free licenses. The government's new policy emphasizes on adopting open source software. Moreover government's Ministry of Communication and Information Technology asked vendors to include open source software applications while making requests for proposals.

Similarly, there are several free and open source communities and organizations operating from the subcontinent, like Mozilla India, Wikimedia India, the Centre for Internet and Society, Open Knowledge India, Mozilla Bangladesh, Wikimedia Bangladesh, Bangladesh Open Source Network, Open Knowledge Bangladesh, Mozilla Nepal, Wikimedians of Nepal, Open Knowledge Nepal, Wikimedia Community User Group Pakistan, and the Lanka Software Foundation in Sri Lanka.

Mohammad Jahangir Alam, a lecturer from Southern University Bangladesh, argues in a research paper that the use of open source software can help the government save a enormous amount of money that are spent in purchasing proprietary software:

A Large amount of money of government can be saved if the government uses open source software in different IT sectors of government offices and others sectors, Because government is providing computer to all educational institute from school to university level and they are using proprietary software. For this reason government is to expend a large amount of many for buying proprietary software to run the computers. Another one is government paying significant amount of money to the different vendors for buying different types of software to implement e-Governance project. So, the Government can use open source software for implanting projects to minimize cost of the projects.

For more details visit https://cis-india.org/openness/global-voices-september-17-2016-subhashish-panigrahi-it-is-september-and-that-means-it-is-time-for-software-freedom-day

ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ: ଆମ ହାତେ ଆମ କୋଡ଼ ଲେଖିବା

subha — 2016-09-18T03:33:00Z

Software Freedom Day (SFD), which celebrates the use of free and open software, was celebrated in many cities today. The piece sheds light on the philosophy of software freedom, and how free and open source software is making a significant social change. I have also shared how anyone can contribute to the FOSS movement in different ways and celebrate SFD.

The blog post was mirrored in Your Story, Odisha Story and Aajira Odisha on September 17, 2016. The originally published piece can be accessed here.

ଫ୍ରି ଓ ଓପନ ସୋର୍ସ ସଫ୍ଟଓଏର ପଛରେ ଥିବା ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଓ ପ୍ରତିଟି ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କୁ ସଫ୍ଟଓଏର ବ୍ୟବହାର, ବଦଳ ଓ ବାଣ୍ଟିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପାଳିତ ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ ।

ସଫ୍ଟଓଏର ଶବ୍ଦଟି ବୋଧେ ଆଉ କାହାରି ପାଇଁ ଅଜଣା ଅଶୁଣା ନୁହେଁ । ଆପଣଙ୍କ ମୋବାଇଲ ଫୋନରୁ କମ୍ପୁଟରଯାଏ ଓ ଏବେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ନ ଥାଇ ସେଠାରେ ଥିବା ଭଳି ଅନୁଭବିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଭର୍ଚୁଆଲ ରିଆଲିଟି ଓ ଅଗମେଣ୍ଟେଡ଼ ରିଆଲିଟି ହେଡ଼ସେଟରେ ହାର୍ଡ଼ଓଏର ବା ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଉପକରଣକୁ ସଠିକ ଭାବେ ପରିଚଳାନା କରିବା ହେଉଛି ସଫ୍ଟଓଏରର କାମ । ଆଉ ସଫ୍ଟଓଏରରେ ଟିକେ ଗୋଳମାଳ ହେଲେ କେବେ କମ୍ପୁଟରର ସ୍କ୍ରିନ ନେଳି ପଡ଼ିଯାଏ ତ ପୁଣି କେବେ କେବେ ମୋବାଇଲରେ ଠିକଣା ଜାଗାରେ ଯେତେ ଦବେଇଲେ ବି କାମକରେନା । ତେବେ ଉଣାଅଧିକ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ସଫ୍ଟଓଏରରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଉ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ତା’ର ଭୂମିକା ବାବଦରେ କେବେ ଶୁଣିନଥିବେ । ଆଉ ଏଇଟି ସତରେ ଏକ ଅନାଲୋଚିତ ବିଷୟ । ତେବେ ଏ ବିଷୟକୁ ବୁଝିବା ଆଗରୁ ଆମ ଚଳନ୍ତି ସମାଜର କିଛି ଉଦାହରଣ ଆଡ଼େ ଆସନ୍ତୁ ଆଖିପକେଇବା । ଦିନ ଥିଲା ଆପଣ ରେଡ଼ିଓରୁ ଆକାଶବାଣୀ ଲଗେଇ ଗୀତ, ଖବର, ନାଟକ ଆଦି ଶୁଣୁଥିଲେ । ହେଲେ କେବେ ଆକାଶବାଣୀ ଆପଣଙ୍କ ପାହୁଲାଟିଏ ମାଗିଥିଲା କି ନାଁ ଆପଣ ଭଲ ଭଲ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଆସୁଛି ବୋଲି ଖୁସିରେ କେବେ କିଛି ଦେଇଥିଲେ? କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ଆପଣ ସତରେ କିଛି ଦେଇଛନ୍ତି । ତା’ ହେଉଛି ଟିକସ । ଆପଣ ଛୋଟରୁ ବଡ଼ ଯାଏ ଯାହା କିଣୁଛନ୍ତି ପ୍ରାୟ ସବୁ ଜିନିଷରେ ଟିକସ ଦିଅନ୍ତି ଆଉ ଚାକିରି କି ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ପଇସା ଅରଜୁଥିଲେ ବର୍ଷ ଶେଷକୁ ଇନକମ ଟିକସ ବି ଦିଅନ୍ତି । ଏସବୁ ସରକାରଙ୍କ କାମରେ ଲାଗେ । ତେଣୁ ଆକାଶବାଣୀର ରେଡ଼ିଓ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ହେଉ କି ମୋଦିଙ୍କ ବିଦେଶ ବୁଲା ହେଉ ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ପଇସାରେ ହିଁ ହେଉଛି । ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ଉଭୟ ସ୍ଥାନରେ ଏଇ ଏକା ଜିନିଷ । ତେବେ ସଫ୍ଟଓଏର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବି ଏଇ ଏକା ଅବସ୍ଥା । ସାଧାରଣରେ ଜଣାଶୁଣା ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟର ଉଇଣ୍ଡୋଜ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ପାଇଁ କେତେ ପଇସା ନିଜ ଅଜାଣତରେ ଦେଉଛନ୍ତି ତାହା ନୂଆ ଲାପଟପ କିଣିଲାବେଳକୁ କେବେ ଗଣିନଥିବେ । କିନ୍ତୁ ସେଇଟି ଜମାରୁ ମାଗଣା ଆସିନଥାଏ । ସଫ୍ଟଓଏରଟିଏ ଏକ ବା ଅନେକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ଏକ କମ୍ପୁଟର କି ମୋବାଇଲର ସାମଗ୍ରୀକ ହାର୍ଡ଼ଓଏର ବା ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ ସଫ୍ଟଓଏର ସବୁକୁ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ ଓ ସଫ୍ଟଓଏର ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ତିଆରି ହୁଏ । କେବେ ଏସବୁ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ କି ଆପଲ ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନି ତିଆରି କରି ବିକନ୍ତି ତ କେବେ କେବେ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ବା ଛୋଟ ବଡ଼ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟ ବିକନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ବାଦେ ଆଉ ଏକ ଧରଣର ସଫ୍ଟଓଏର ଗଢ଼ାଳି ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ-ସଂଗଠନ-କମ୍ପାନି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସଫ୍ଟଓଏର ତିଆରି କରି ଖାଲି ବଜାରରେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ ବରଂ ସେ ସଫ୍ଟଓଏରର ସୋର୍ସ କୋଡ଼ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ନ୍ତି । ଅର୍ଥାତ ଗଣିତ କଷି ଫଳାଫଳ ସଙ୍ଗେ କିପରି କଷିଲେ ସୋପାନ ତଳକୁ ସୋପାନ ଲେଖି ବୁଝାଇଦିଅନ୍ତି । ଫଳରେ ଆଉ କେହି ସେହି ସଫ୍ଟଓଏରରେ କିଛି ବଦଳ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ କିମ୍ବା ପୁରୁଣା ସଫ୍ଟଓଏରରେ କିଛି ନୂଆ ଯୋଡ଼ି ଉନ୍ନତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ତାଙ୍କୁ ସେଥିରେ କେହି ବାଧା ଦେବେନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ନୂଆ ଫଳାଫଳ ବା ସଫ୍ଟଓଏରଟି ବଜାରରେ ଛାଡ଼ିଲା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମୂଳ ଗଢ଼ାଳିଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଧରନ୍ତୁ ଆପଣ ଚନ୍ଦକାରୁ କଲରାପତରିଆ ବାଘର ଖୋଳ ଆଣି ତାକୁ ଧଳା ରଙ୍ଗ ମାରି ଧଳା ବାଘ କଲେ । ଆପଣଙ୍କୁ ସେ ଧଳା ବାଘକୁ ଶିମିଳିପାଳରେ ଛାଡ଼ିଲା ବେଳେ ଚନ୍ଦକାରୁ ମୂଳ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଆଣିଥିଲେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ମଜା କଥା ହେଉଛି ଏଭଳି ନିଆରା ଧାରା ଆମ ସମାଜରେ ଜମାରୁ ନୂଆ ନୁହେଁ । ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ସାଲବେଗଙ୍କ ଲିଖିତ ପୁରୁଣା ଗୀତକୁ ଆଉଥରେ ବୋଲିବା ପରେ ସେ ହଜିଲା ଗୀତସବୁ ଲୋକତୁଣ୍ଡରେ ଆହୁରି ଜଣାଶୁଣା ହେଲା । ହେଲେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଗୀତର ଗାୟକ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବେ ନାଁ ନେଲା ବେଳେ ସାଲବେଗଙ୍କ ରଚନାରୁ ବୋଲି ଲେଖିବାରେ ଉଣା କରିନାହାନ୍ତି ।

ଏହି ଧାରା ଆମ ସମାଜରେ ସବୁକାଳେ ସବୁସ୍ଥଳେ ରହିଛି । ହେଲେ ଆଧୁନିକ ସମାଜରେ ଅନେକ ଲାଭଖୋର କମ୍ପାନି ନିଜ ଲାଭ ଲାଗି ଏ ସାମାଜିକ ଚଳଣିଟିକୁ ପାଶୋରି ପକାଇଛନ୍ତି । ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆକୃତି, ଅପ୍ରାନ୍ତ ଯାଏ ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ସାଧାରଣରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ସଫ୍ଟଓଏର ହେଉଛି ପ୍ରୋପ୍ରାଇଟରି ବା ପୂରା ନିବୁଜ । ମାନେ ଆପଣ କେବଳ କିଣି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ କିନ୍ତୁ ବାଣ୍ଟିପାରିବେ ନାହିଁ କି କୌଣସି ବଦଳ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । କଲେ ଆପଣଙ୍କ ବିରୋଧରେ କୋର୍ଟରେ ଉକ୍ତ କମ୍ପାନିମାନେ କେସ କରି ତଳିତଳାନ୍ତ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ । ଏ କପିରାଇଟର ଫାନ୍ଦ ଏଡ଼େ କୁଟିଳ ଯେ ସଫ୍ଟଓଏର ତିଆରି କରିଥିବା କମ୍ପାନିମାନେ ସବୁକାଳେ ତାଙ୍କର ମନୋମୁଖୀ ପତିଆରା ରଖିପାରିବେ । ଏଣୁ ଥୋକେ ଭାବିଲେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଧନୀ କମ୍ପାନିମାନଙ୍କର ଏ ଗୁମାନ ସେମିତି ଥାଉ । ଆମେ ଚାଲ ବିକଳ୍ପ ଓ ଉଚ୍ଚମାନର କିଛି ସଫ୍ଟଓଏର ତିଆରିବା । ଲୋକ ସ୍ୱାଧୀନ । ଯାହାକୁ ଯାହା ରସିବ ତାକୁ ସେ କିଆଫୁଲ ପରି ବାସୁ । ଆଉ ଏ ଥିଲା ଏକ ସାମାଜିକ ଆବଶ୍ୟକତା । ବିକଳ୍ପ ବାଟଟି ହେଲା ସଫ୍ଟଓଏରର ସ୍ୱାଧୀନତା । ଏଥିରେ କୌଣସି ସଫ୍ଟଓଏର ଗଢ଼ିଥିବା ମୂଳ ଗଢ଼ାଳି ଓ ତା’ ପରେ ସେଥିରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥିବା ସଭିଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଯୋଗଦାନକାରୀ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥାଏ । ଖାଲି ନାଁ ନୁହେଁ ଅନେକ ସମୟରେ ଖୋଲା ସଫ୍ଟଓଏର ସଙ୍ଗେ ଜଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଓ ସଂଗଠନସବୁ ଏମିତି ଆଖିଖୋସିଲା ଭଳି କାମ କରନ୍ତି ଯେ କିଣା ଆଉ ବୁଜା ସଫ୍ଟଓଏର କିଣିବାରୁ କି ବ୍ୟବହାର କରିବାରୁ ମନ ମରିଯିବ । ତିନି ବର୍ଷ ତଳେ Firefox ବ୍ରାଉଜର ତିଆରିରେ ଭାଗନେଇଥିବା Mozillaର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଯୋଗଦାନକାରୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଆମେରିକାର ସାନ ଫ୍ରାନସିସ୍କୋ ସହରରେ ଏକ ବିଶାଳ ସ୍ମାରକୀ ଗଢ଼ି ସେଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ଲେଖାଯାଇଥିଲା । ଭାବନ୍ତୁ ଏ ପ୍ରକଳ୍ପରେ ସାମାନ୍ୟତମ ଯୋଗଦାନ କରିଥିବା ଲୋକଟିର ନାଁ ବି ଇତିହାସରେ ଲେଖାହୋଇ ରହିଗଲା । ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଇଂରାଜୀ ଓ ତା’ ପରେ ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ବାକି ବିଶ୍ୱଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ତିଆରି ଖୋଲା ଜ୍ଞାନକୋଷ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଇତିହାସ ବି ଏମିତି । ଏହି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୱେବସାଇଟଗୁଡ଼ିକ ମିଡ଼ିଆଉଇକି ନାମକ ଖୋଲା ସଫ୍ଟଓଏରରେ ତିଆରି । ଆଉ ସେଇ ଏକା ସଫ୍ଟଓଏରକୁ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ବଦଳାଇ ଉଇକିଲିକ୍ସ ଓ ଉଇକିଟ୍ରାଭେଲ ଭଳି ଅଲଗା ଅଲଗା ୱେବସାଇଟ ଆଜି ଚାଳିତ ।

ତେବେ ଅନେକେ ଭାବୁଥିବେ ଯେ ଏ ଫ୍ରି ସଫ୍ଟଓଏର କଣ ସବୁବେଳେ ମାଗଣା? ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗତ କେଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କାମ କରି ଏ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ବହୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିବା ରିଚାର୍ଡ଼ ଷ୍ଟଲମ୍ୟାନ ଖୁବ ସହଜ ଓ ସରଳ ଢଙ୍ଗରେ ଏ ବିଷୟଟି ବୁଝାଇଦିଅନ୍ତି ।

ଫ୍ରି ସଫ୍ଟଓଏର ମାଗଣାରେ ବଣ୍ଟାଯାଇପାରେ ବା କିଛି ଦରରେ ବିକାଯାଇପାରେ । କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଥିବା “ଫ୍ରି” ମାଗଣା ନୁହେଁ ବରଂ ଖୋଲା ଜ୍ଞାନ ଭଳି “ଫ୍ରିଡ଼ମ” ବା ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସୂଚାଏ ।

ତେଣୁ କୌଣସି ସଫ୍ଟଓଏର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆଗରୁ ତା’ର କପିରାଇଟ ବାବଦରେ ସେଥିରେ ଥିବା ନିୟମାବଳୀ ପଢ଼ିଲେ ବୁଝାପଡ଼ିବ ଯେ ତାହା ଏକ ପ୍ରୋପ୍ରାଇଟରି କି ଫ୍ରି ସଫ୍ଟଓଏର । ସ୍ୱାଧୀନତା ମଣିଷର ଜନ୍ମଗତ ଅଧିକାର । ଆଉ ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟିବା ଲାଗି । ବାନ୍ଧି ରଖିବା ଲାଗି ନୁହେଁ । କାରଣ କେହି ଜ୍ଞାନ ତିଆରି ନାହିଁ ବରଂ ସଭିଏଁ ଜ୍ଞାନର ନାନାଦି ଭଣ୍ଡାରକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ବାଟ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ ବାଟରେ ବାଡ଼ କିଆଁ? ନିକଟରେ ସମାଜର ଏହି ପୁରାତନ ଧାରାକୁ ବାହୁଡ଼ି ଯିବା ପାଇଁ ଅନେକ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ, ସଂଗଠନ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନି ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନେ ତିଆରୁଥିବା ସଫ୍ଟଓଏରର ସୋର୍ସ କୋଡ଼ ଖୋଲାରେ ଦେଲେଣି । ଫଳରେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଓ ସଫ୍ଟଓଏର ଗଢ଼ାଳିଙ୍କ ହାତରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ସେମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସଫ୍ଟଓଏରକୁ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ । ଆଉ ସମାଜର ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ବିଭିନ୍ନତାର ବହୁରଙ୍ଗ ଏଥିରେ ସମୁଜ୍ଜଳେ ଫୁଟିଉଠିବ ।

ଆମ ସମାଜର ଏହି ବାଣ୍ଟିବାର ଧାରାକୁ ନୂଆ ଟେକନୋଲୋଜି ଯୁଗରେ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବା ଲକ୍ଷରେ ଜଗତ ସାରା ୨୦୦୪ ମସିହାରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସର ତୃତୀୟ ସପ୍ତାହରେ “ସଫ୍ଟଓଏର ଫ୍ରିଡ଼ମ ଡେ” ବା “ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ” ପାଳିତ ହୋଇଆସୁଛି । ଏଥିରେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଫ୍ଟଓଏର ନୁହେଁ ବରଂ ଖୋଲା ସଫ୍ଟଓଏର ପଛରେ ଥିବା ଦାର୍ଶନିକ ଓ ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣଟି ସଭିଙ୍କୁ ବୁଝାଇବା ହେଉଛି ମୂଳ ଲକ୍ଷ । ଆଉ ଯେଯାଏ ବଡ଼ କମ୍ପାନି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ନ ଜଣାଇ କପିରାଇଟ ବଳରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବେ ସେଯାଏ ବ୍ୟବହାରୀ ବାପୁଡ଼ା ବା ଜାଣିବ କେମିତି ଏ ଭିତର ଗୁମର? ନିଜ ହାତରେ ନିଜ ଶାସନର ଡୋର ଧରିବା ଯେମିତି ସ୍ୱାଧୀନତା ନିଜ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଥିବା ସଫ୍ଟଓଏରର ସ୍ୱାଧୀନତା ବି ଏକାଭଳି ପ୍ରତିଟି ବ୍ୟବହାରକାରୀର ଅଧିକାର । ତେଣୁ ଏ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସକୁ ସଭିଏଁ ନିଆରା ଢଙ୍ଗରେ ପାଳନ୍ତି । ଆଫ୍ରିକାରେ କିଛି ବର୍ଷ ଆଗରୁ ଫ୍ରି ସଫ୍ଟଓଏର ଚାଳିତ ଏକ ଡ୍ରୋନ ବା ଚାଳକବିହୀନ ପବନଯାନଟିଏ ଛାଡ଼ିଥିଲେ । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଲୋକେ ଏକାଠି ହୋଇ ଏ ବାବଦରେ ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା ବାବଦରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି । ଆଉ ପୁଣି କେଉଁଠି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କମ୍ପୁଟରରେ ଫ୍ରି ସଫ୍ଟଓଏର ଇନଷ୍ଟଲ କରିବା ପାଇଁ କ୍ୟାମ୍ପ କରନ୍ତି । ଫଳରେ ଲୋକେ ନିଜ କମ୍ପୁଟରରେ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟର ବିକଳ୍ପ ଓ ଉବଣ୍ଟୁ ଭଳି ଖୋଲା ଲିନକ୍ସ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମ କିମ୍ବା Mozilla Firefox ଭଳି ବ୍ରାଉଜର ଇନଷ୍ଟଲ କରିପାରିବେ । ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସର ଚିହ୍ନ ସ୍ୱରୂପର ଲେଖକର ଏ ଲେଖାଟି ମଧ୍ୟ ଏକ ଖୋଲା ଲାଇସେନ୍ସରେ ଆଉ ଶ୍ରେୟ ଦେଇ କେହି ଚାହିଁଲେ ତାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବେ ।

For more details visit https://cis-india.org/openness/software-freedom-day

Odia Wikipedia Celebrates 13 Years of Free Knowledge Contribution at Bhubaneswar

subha — 2016-06-18T18:21:13Z

The event was held at the Institute of Physics, Near Apollo Hospital, Bhubaneswar, Odisha on June 3, 2015, at 5 p.m.

The article was published by FullOdisha.com on June 3, 2015.

For more details visit https://cis-india.org/openness/news/fullodisha-june-3-2015-odia-wikipedia-13-years-of-free-knowledge-contribution

ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିରାପତ୍ତା ଓ ଗୋପନୀୟତାର କୋକୁଆ ଆଣିବ ଫେସବୁକର ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ

subha — 2016-01-28T07:24:19Z

This opinion piece in Odia on Facebook's Free Basics App was published in Your Story. The post highlights several user security and privacy that Free Basics is violating apart from violating net neutrality. It also brings the parallel of Airtel Zero and Free Basics with the Grameenphone project by Mozilla in Bangladesh and the worldwide Wikipedia Zero projects.

This was published in Your Story on January 5, 2016.

ଫେସବୁକର ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଫ୍ରି ବେସିକ (Free Basics) ଭାରତରେ ଆସିବା ଆଗରୁ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଭିତରେ ନିଜ ନିରାପତ୍ତା ଓ ଗୋପନୀୟତାକୁ ନେଇ କୋକୁଆ ଭୟ ଖେଳିଲାଣି । ମାଗଣା ୩୦ଟି ଅଭାବୀ ଦେଶରେ ଫେସବୁକ, ଫେସବୁକର ସହପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ବାକି କିଛି ୱେବସାଇଟ ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାର ଆଳରେ ଫେସବୁକ ଏ ଅଭାବୀ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କ ଅଭାବ ସଙ୍ଗେ ଖେଳୁନାହିଁ ତ? ଇଣ୍ଟରନେଟ ନାଆଁରେ ବ୍ୟବହାରୀଏ କେବଳ ଫେସବୁକର ପରିଧି ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଯିବେ କି? ଏମିତି ଅଗଣିତ ପ୍ରଶ୍ନ ମନରେ ଉଙ୍କିମାରୁଥିବା ବେଳେ ଟେଲିକମ ରେଗୁଲେଟରି ଅଥରିଟି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ ଏହାକୁ ଭାରତରେ ସାମୟିକ ଭାବେ ବାସନ୍ଦ କରିଛି ।

ଗତ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ସାରା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ । ସାରା ଦେଶରୁ ଲୋକେ ନିଆଁରେ ପତଙ୍ଗ ଝାସ ଦେଲା ଭଳି ଫେସବୁକର ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ “ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ’ (Free Basics) ବିରୋଧରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଧରଣର ମତ ଦେଇଚାଲିଛନ୍ତି । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦିଙ୍କ ଆମେରିକା ଗସ୍ତକାଳରେ ସେ ସେଠାରେ ଜୁକରବର୍ଗଙ୍କ ସାଙ୍ଗେ ଭେଟି ଫେସବୁକର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ଓ ସୂଚନା ପହଞ୍ଚାଇବା ବାବଦରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ଆଉ ଫେସବୁକକୁ ଏହା ଭାରତରେ ନିଜର ଚେର ମୋଟା କରିବାକୁ ଏକ ଭଲ ବାଟ ଦେଖାଇଲା । ଫେସବୁକର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମାର୍କ ଜୁକରବର୍ଗ ଏ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ବାବଦରେ ଘୋଷଣା କରିବାର ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ନ ବିତୁଣୁ ଟେଲିକମ ରେଗୁଲେଟରି ଅଥରିଟି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ (ଟ୍ରାଇ) ପାଖରେ ସାଢ଼େ ଚାରି ଲକ୍ଷ ପାଖାପାଖି ଇମେଲ ଏହାକୁ ରୋକିବା ଲାଗି ପହଞ୍ଚି ସାରିଲାଣି । ଜନନେତା ଓ ଇନଫୋସିସର ସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମିଡ଼ିଆନାମାର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା , ଭେଞ୍ଚର କ୍ୟାପିଟାଲିଷ୍ଟ , ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆକ୍ଟିଭିଷ୍ଟ , ଙ୍କ ଯାଏ ସଭିଏଁ ଏହା ପଛରେ ଫେସବୁକ ଲାଭକରୀ ମନୋଭାବ ନିହିତ ଅଛି ବୋଲି କଡ଼ା ନିନ୍ଦା କରି ଲେଖିଲେଣି । ତେବେ କ’ଣ ଏ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ? କାହିଁକି ଏତେ ବିବାଦ ଏ ସରଳ ସୁବିଧା ବିରୋଧରେ?

ଫେସବୁକ୍‍ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଊଣା ଅଧିକେ ସଭିଏଁ ଜାଣୁଥିବେ ସେ କେଡ଼େ ଅଠାକାଠି! ଫେସବୁକର ପ୍ରାୟ ବ୍ୟବହାରୀ ହେଲେ ଯୁବବର୍ଗ । ତେବେ କି ଯୁବା କି ବୁଢ଼ା ଫେସବୁକରେ ପ୍ରାୟ ଲୋକେ କେବଳ ମଜାମଉଜ ଲାଗି ଆସିଥାନ୍ତି । ଆଉ ଏଥିରେ ଖୁବ୍‍ କମ୍‍ ସମୟରେ ଏତେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମିଶିବା, ଗପିବା ଓ ଏତେ ଅଧିକ ମଉଜ ପାଇ ଅନେକେ ଫେସବୁକ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି । ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଲେ ଫେସବୁକ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏକ ହାଟ ବଜାର । ଲୋକେ ସେଠି କିଛି ସମୟ କାଟିବା ପାଇଁ, ଚିହ୍ନା-ଅଚିହ୍ନା ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ପାଇଁ, ଆଳାପ-ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ଆଲୋଚନା କେବଳ ମଉଜ ପାଇଁ ହେଲାବେଳେ କିଛି ଉପଯୋଗୀ ଆଲୋଚନା ମଧ୍ୟ ହୋଇଥାଏ । ଫେସବୁକ ଏକ ବିଶାଳ ଲାଭକରୀ କମ୍ପାନୀ । ଏହାର ଆଉ ଏକ ସହ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଲା ହ୍ୱାଟସ୍‍ଅପ୍‍ । ଏହା ଅନଲାଇନ ଚାଟିଂ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଫଟୋ ଭିଡ଼ିଓରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଧାରଣ ଚାଟିଂ ନିମନ୍ତେ ଏହା ଖୁବ୍‍ ଜଣା ।

ନିକଟରେ ଫେସବୁକ Internet.org ନାମକ ଏକ ସହ-ସଙ୍ଗଠନ ଆରମ୍ଭ କରିଛି । ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ହେଲା ଏ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଡଟ ଅର୍ଗ ଅଧୀନରେ ଏକ ଯୋଜନା । ତେବେ ଫେସବୁକ ଓ ଫେସବୁକର ସହ-ପ୍ରକଳ୍ପ ସବୁକୁ ଅଭାବୀ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବା ଲାଗି ସେସବୁକୁ ବିନାମୂଲ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ । ଭାରତ ସମେତ ଜଗତର ୩୦ଟି ଦେଶରେ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଜରିଆରେ ମାଗଣା ସୀମିତ ଫେସବୁକ ସୁବିଧା ଦେବା ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ । ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଜରିଆରେ ଆଉ କିଛି ମାଗଣା ୱେବସାଇଟ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ । ତେବେ ଏଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ମନରେ ଉଙ୍କିମାରେ । ଏ ମାଗଣା ୱେବସାଇଟ ସବୁ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା କି ନା ତା’ର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କିଏ ନେବ - ଫେସବୁକ ନା ବ୍ୟବହାରୀ? ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଅଧୁନା କିଛି ଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଫିଲିପାଇନ୍ସରେ ରହୁଥିବା ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଜିତେଶ ଗୋସ୍ୱାମୀ ନିକଟରେ ନିଜେ ନିଜ ମୋବାଇଲରେ ସେଠାର ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଇନଷ୍ଟଲ କରି ଯାହା ମତ ଦେଇଛନ୍ତି ତା’ ଭାରି ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ । ସାଧାରଣ ଫେସବୁକର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ସୁବିଧା ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସରେ ନାହିଁ । ଏଥିରେ ଫେସବୁକ ବାହାରେ ଥିବା ଭିଡ଼ିଓ ମାଗଣାରେ ଦେଖିହେବନି କି ଖବର ଆଦି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଢ଼ିହେବନି । ପୁଣି ମାଗଣାରେ ମିଳିବାକୁ ଥିବା ବାକି ୱେବସାଇଟ ସବୁ ବାଛିବାରେ ଫେସବୁକର ଏକଚାଟିଆ ଅଧିକାର ରହିବ । ବ୍ୟବହାରୀଏ କ’ଣ ଚାହାନ୍ତି ନ ଚାହାନ୍ତି ତାହା ଫେସବୁକ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବ ।

ଆଉ ‘ଗରିବ ମାଇପ ସବୁରି ଶାଳୀ’ ନ୍ୟାୟରେ ଗରିବଙ୍କୁ ମାଗଣା ତିଅଣର ସୁଆଦ ଚଖାଇ ଫେସବୁକ ସେମାନଙ୍କୁ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗାଇବା ଆଳରେ କେବଳ ଫେସବୁକର ପରିଧି ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ରଖିବ । ଫେସବୁକ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, Mozilla ଭଳି ଖୋଲା ସଫ୍ଟଓଏର ବ୍ୟବହାର କରେନାହିଁ କି ଲୋକଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ତିଆରି ନୁହେଁ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକ ଲାଭକାରୀ କମ୍ପାନୀ । ତେଣୁ ଫେସବୁକର ସବୁ କାମ ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ ପାଇଁ । ଅଭାବୀ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କ ମନ ଜିଣିବା ପାଇଁ ଓ ନିଜର ବ୍ୟବହାରୀ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଫେସବୁକର ଏକ ମସୁଧା ବୋଲି ଅନେକ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଲୋକେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି । ଫେସବୁକର ଏହି ଏକଚାଟିଆ କାମ ନେଟ ନିଉଟ୍ରାଲିଟି ବା ନେଟ ସମାନତାର ପକ୍ଷପାତୀ । ପକ୍ଷପାତ ନ କରି ସବୁ ୱେବସାଇଟକୁ ସମାନ ଭାବେ ଗଣିବା ନେଟ ସମାନତା ନାମରେ ଜଣା ।

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସରେ ଥିବା ନାନାଦି ଭୁଲ ବିଷୟକୁ ଭଲ ଭାବେ ତନଖି କରିବା ପାଇଁ ନିକଟରେ ଟେଲିକମ ରେଗୁଲେଟରି ଅଥରିଟି ଅଫ ଇଣ୍ଡିଆ (ଟ୍ରାଇ) ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସକୁ କିଛିକାଳ ପାଇଁ ବାସନ୍ଦ କରିଛି । ଚତୁର ଫେସବୁକ କେବେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ପାଣିପାଗ ଜାଣିବାରେ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ତ କେବେ ଅଭାବୀ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ବୋଲି ଦେଶସାରା ସହର ବଜାର ସବୁଠି ଜୋରଦାର ପ୍ରଚାର ଚଳାଇଥିଲା । ସବୁ ଖବରକାଗଜରେ ପୂରା ଫରଦ ବିଜ୍ଞାପନ ଆଉ ସବୁ ବସ୍‍ ରହିବା ସ୍ଥାନରେ ବଡ଼ବଡ଼ ହୋର୍ଡିଂ । ଆଉ ଏଥିରେ ସଭିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ ଥିଲା ଏକ ନମ୍ବରକୁ ମିସକଲ ଦେଇ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସକୁ ସମର୍ଥନ କରିବା ପାଇଁ । ଏ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାରରେ ୧୦୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ବୋଧେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିବ । କେଉଁଠୁ ଆଦାୟ ହେବ ଏ ପଇସା ?

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସର ମାଗଣା ଫେସବୁକ ଓ ବାକି ୱେବସାଇଟକୁ ସୁବିଧା ଦେବାର ଏ ଆଳ ବିରୋଧରେ ଝଡ଼ ଉଠିଛି । ଫେସବୁକର ମିସକଲ୍‍ ଅଭିଯାନର କଡ଼ା ଜବାବ ଦେବା ପାଇଁ http://savetheinternet.in ଓ http://fsmi.in ନାମକ ଦୁଇଟି ୱେବସାଇଟ ପକ୍ଷରୁ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସଚେତନ କରାଯାଇ ଟ୍ରାଇ ପାଖକୁ ଇମେଲ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା। ଫେସବୁକର କୋଟିକୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚର ମିସକଲ ଅଭିଯାନରୁ ୧୦ଲକ୍ଷ ସମର୍ଥନ ମିଳିଥିବାବେଳେ ବିନା ପଇସାରେ ସାଢ଼େ ଚାରିଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଇମେଲ ଜରିଆରେ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସକୁ ବିରୋଧ କରି ଟ୍ରାଇକୁ ଇମେଲ କରିଛନ୍ତି । ତେବେ ଫେସବୁକର ଏହି ସମର୍ଥନ ସଂଗ୍ରହକୁ ଟ୍ରାଇର ସଭାପତି ଆରଏସ୍‍ ଶର୍ମା ଘୋର ନିନ୍ଦା କରି କହିଛନ୍ତି, ଏଯାବତ୍‍ ଫେସବୁକ ଯେଉଁ ୧୪ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମିସକଲ୍‍ ଜରିଆରେ ସମର୍ଥନ ଆଣିଛି ତା’ ମୂଲ୍ୟହୀନ । ୧୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର କି ଅପଚୟ! ସେତିକି ପଇସାରେ ଶହେ ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ କିଛି ଉପଯୋଗୀ ସାଇଟ ଦେଖିବା ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଆହୁରି ଭଲ ହୋଇଥାନ୍ତା ।

ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବିପଦଟି ହେଲା ଫେସବୁକର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କାରସାଦି । ବ୍ୟବହାରୀଏ କି କି ସାଇଟ ଦେଖିଲେ, କାହା ସଙ୍ଗେ ଗପିଲେ ସେସବୁ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଅଗୋଚରରେ ଟିକିନିଖି କରି ହିସାବ ରଖିଥାଏ । ସଳଖେ କହିଲେ ଫେସବୁକରେ ବ୍ୟବହାରୀ ବାପୁଡ଼ାର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବୋଲି କିଛି ରହିବ ନାହିଁ । ଫେସବୁକ ଆରମ୍ଭରୁ ଶବ୍ଦସମ୍ଭାରରେ ଭରା ଏକ ଲମ୍ବା ବିବରଣୀରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହରେ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ କୌଣସି ଅଭିଯୋଗ ନାହିଁ ବୋଲି ଖୁବ୍‍ ଚତୁର ଭାବେ ତାଙ୍କଠୁ ଅନୁମତି ନେଇଯାଏ । ଅନଭିଜ୍ଞ ବ୍ୟବହାରୀଟିର ପାଠଘର ଯାହା ସେଥିରେ ସେ ଏ ଫିକର ବୁଝିବ ବା କିପରି? ଇଣ୍ଟରନେଟ ଓକିଲ ଇବେନ ମଗଲେନ ଓ ମିସି ଚୌଧୁରୀ ଏକ ଲେଖାରେ ଦୁହେଁ ତନ୍ନ ତନ୍ନ କରି ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିଛନ୍ତି ଏ କଥା । ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ଫେସବୁକ ଧନୀ ଦେଶରେ ଏଭଳି ବେପରୁଆ ଅପସାହସ କରିବ କି ?

ଏହିଭଳି ଆଉ ଏକ କୁଟିଳ ବିଷୟ ଥିଲା ଏଆରଟେଲ ଜିରୋ । ଏଆରଟେଲ ଜିରୋ ଆଉ ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ ଭିତରେ ବଡ଼ ସମାନତା ହେଉଛି ଉଭୟ କମ୍ପାନୀ କିଛି ୱେବସାଇଟଙ୍କଠାରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣରେ ପଇସା ନେଇ ସେ ୱେବସାଇଟ ସବୁକୁ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମାଗଣା ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି । ଏଥିରେ ସେବା ଯୋଗାଣକାରୀ ଓ ମାଗଣାରେ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ୱେବସାଇଟ ସବୁଙ୍କ ସିଧାସଳଖ ସ୍ୱାର୍ଥ ନିହିତ ଥାଏ । ପାଠକଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କରିବାର ତୁଚ୍ଛା ବିଜ୍ଞାପନ ତଳେ ଯେ ଏତେ ଫନ୍ଦି ରହିଛି ତାହା ପାଠକ ବାପୁଡ଼ା ବା ଜାଣିବ କେମନ୍ତେ ? ଆଉ ଧନୀ ଦେଶରେ ଏଭଳି ଫିକର ସହଜେ ଧରାପଡ଼ିବ ବୋଲି ଫେସବୁକ ଭଳି କମ୍ପାନୀ ୩୦ଟି ଅଭାବୀ ଦେଶକୁ ଥୋପ କରିଛି ।

ତେବେ ମାଗଣାରେ କିଛି ୱେବସାଇଟ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା କିଛି ନୂଆ ନୁହେଁ । ଅତୀତରେ ବାଂଲାଦେଶରେ Mozilla (ଫାୟାରଫକ୍ସ ଭଳି ନାନାଦି ଖୋଲା ଓଫ୍ଟଓଏର ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ସଙ୍ଗଠନ) ଗ୍ରାମୀଣଫୋନ ନାମକ ଯୋଜନା ଜରିଆରେ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିନକୁ ୨୦ ଏମ୍‍ବିର ଡାଟା ଦେବା ସାରା ଜଗତରେ ଆଲୋଚନା ବିଷୟ ହୋଇଥିଲା । Mozilla ଓ ମୋବାଇଲ ସେବା ଯୋଗାଣକାରୀ ଟେଲିନର ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରଶଂସାର ପାତ୍ର ହୋଇଥିଲେ । ଅନେକ ଦେଶରେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଉନଥିବାରୁ ଏସ୍‍ଏମ୍‍ଏସ୍‍ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ଅନ୍‍ଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଜିରୋ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜରିଆରେ ମାଗଣାରେ ଯୋଗାଇଦିଆଯାଉଛି । ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଭାବେ ଏହି ସୁବିଧା କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦିଆଯାଇଛି । ତେବେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ପାଇଁ ଏହିଭଳି ଉଦ୍ୟମ ସବୁରି ଆଦର ପାଆନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ ନିମନ୍ତେ ଜଗତର ହିତ ନାମରେ ଗରିବଙ୍କ ଗରିବୀକୁ ଥୋପ କରି ଫେସବୁକ୍‍ର ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ କେବଳ ନିନ୍ଦା ପାଇଛି ।

ନିକଟରେ ଭର୍ଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଲେଖାରେ ଫେସବୁକ କାଳିମାଭରା ଆଉ ଏକ କଥା ନଜରକୁ ଆସିଛି । ଫେସବୁକ ଅତୀତରେ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ନିଉଜ ଫିଡ଼ରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଅନୁଭୂତିର ନିଉଜ ଫିଡ଼ ଛାଡ଼ିଥାଏ । ଅର୍ଥାତ ଜଣଙ୍କ ନିଉଜ ଫିଡ଼ରେ କେବଳ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦୁଃଖଭରା ପୋଷ୍ଟସବୁ ଲଗାତର ଆସୁଥିବ । ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ମୁଡ଼ ଜାଣିବା ଗବେଷଣା ନାଁରେ ଏ କୁଟିଳ ଚିନ୍ତା ଯେ କେତେ ଘାତକ ତାହା ସହଜେ ଅନୁମେୟ । ଫେସବୁକର ବିଭିନ୍ନ ଏମିତି ନୀତି ଅନେକଙ୍କୁ ଅଜଣା ଓ ଏସବୁ ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଗୋପନୀୟତା, ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଓ ନିରାପତ୍ତାକୁ ପାଦରେ ଦଳି ଦେଲାଭଳି । ଲୋକଙ୍କ ସମର୍ଥନ ପାଇବାକୁ ହେଲେ କିଛି ପରିମାଣରେ ସଚ୍ଚା ହେବାକୁ ଯେ ପଡ଼ିବ ଏ କଥାଟି ଫେସବୁକ ଏବେଠୁ ହେଜିଲେ ଆଗକୁ ମଙ୍ଗଳ ହେବ ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b2cb4db5fb2cb39b3eb30b40b19b4db15-b2ab3eb07b01-b28b3fb30b3eb2ab24b4db24b3e-b13-b17b2ab28b40b5fb24b3eb30-b15b15b41b06-b06b23b3fb2c-b2bb47b38b2cb41b15b30-b2bb4db30b3f-b2cb47b38b3fb15b4db38

This Multilingual Edit-a-thon wants to Improve Indian Content on Wikipedia

subha — 2016-01-28T07:23:09Z

Ever wondered how many articles the Kannada Wikipedia or the Hindi Wikipedia have relating to India, its social history, literary and cultural heritage and the journey of over 1600 languages?

The article was published in DNA on January 26, 2016.

India has over 235 Geographical Indications (GI) spread over the length and breadth of the 29 states and 7 union territories. GI identifies goods or products as originating in a region or locality and indicates the unique characteristic or particular qualities it has as a result of being made in that area. Out of India's 235 GI, as identified by the Geographical Indications Registry of the Government of India, there exist only about 70 English Wikipedia entries. The state of many Indian language Wikipedias is even worse where a vast majority of the identified GIs and other important topics related to art, craft, cuisine, culture, attire and tradition are missing from Wikipedia. Even Karnataka, which has the maximum number of GIs at 30, has only a handful of articles and a few images on Wikipedia.

This Republic Day, 75 Wikipedia editors who are volunteers and represent 18 Indic languages are coming together online to show their patriotism in a unique way. It is not by hoisting the tri-colour and talking about India's glorious past, but by enhancing Wikipedia content related to the GIs of India in their own languages. Those who are multilingual are even going to create Wikipedia articles in two or three different languages. The multilingual edit-a-thon started on January 25 and will go on until January 31. The event is focused on improving existing Wikipedia content related to GIs of India, translating them into Indic languages and also creating new articles. Being an online event, it has also opened up the door to many contributors outside India. A few participants from Nepal and Bangladesh have signed up for the event.

So little of the great journey of our products with unique quality is available in the public domain. The saddest part is that there is literally a bottom level existence for content related to Indian GIs on Wikipedia, the world's largest online encyclopedia, which is often the first link a web search throws up. This sort of lack of access to knowledge related to India is not new. Even outside of Wikipedia, there is very less that exists about the many stories worth telling from our country. However, crying over the low access to knowledge would never solve the real problem.

This edit-a-thon is just a digital experiment but can be a great way of doing digital activism for the preservation of languages and taking the uniqueness of India to millions of people in their own languages.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/this-multilingual-edit-a-thon-wants-to-improve-indian-content-on-wikipedia

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ ପ୍ରକଳ୍ପ

subha — 2016-06-18T16:24:21Z

With more free and open software coming in, more people are coming together and collaborating. The ownership of various projects are coming from bigger corporations to the hands of people. It is essential to learn about the global, collaborative and multilingual projects in our language so that it come out of the four walls of literature and become the language of economy and knowledge. In this piece, I have discussed about three open knowledge projects Odia Wikipedia, Odia Wikisource and Global Voices Odia, how they work and how anyone can contribute in these projects.

The article was published in Your Story on January 14, 2016.

ଭାଷାଟି ଆମର ଏ ଦେଶର ମୋଟ ୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷା ଓ ତହିଁରୁ ୬ଟି ପୁରୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟ ହେବାରେ ଓଡ଼ିଆ ହେଉଛି ଏସିଆରେ ପ୍ରଥମ । ଆମ ଭାଷା ମୂଳ ବିଶାଳ କଳିଙ୍ଗ ଭୁଖଣ୍ଡର ସତ୍ତାକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବୋଧେ ଏକୋଇ ଭାଷା । ଏତେ ସବୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭାଷା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ କେତେ ପରିଚିତ ତାହା ନ କହିବା ଭଲ ।

ଓଡ଼ିଆ ଭଳି ଏତେ ପୁରାତନ ଭାଷା ଜଗତରେ ରହିଛି ବୋଲି କେଇ ଶହ ବର୍ଷ ତଳେ ଆମ ନିଜର ଥିବା ଆମ ପଡ଼ିଶା ବଙ୍ଗ, ବିହାରର ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥିବେ କି ନାଁ ସନ୍ଦେହ । ଯେଉଁଠି ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଓଡ଼ିଆରେ କଥା ହେବାକୁ ନାରାଜ ସେଠି ଦେଶବିଦେଶରେ ପତିଆରା କଥା କହିବା ତୁଚ୍ଛା ପାଗଳାମି ବୋଲି ପାଠକେ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ ।

ତେବେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଲୋଚନା କରିବା ପଛରେ ରହିଛି ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ମାନସିକତା । ବିଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକଟେ ଅଧିକ ଆଦର ପାଏ, ନିଜ ଲୋକେ ବିଦେଶ ଯାଇ ବାହୁଡ଼ିଲେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏମିତିକି ଲୋକେ ମଦ ପିଇଲେ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ବକନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ! ଏଣୁ ନିଜ ରାଇଜ ଆଉ ଦେଶରେ ଯେବେ ଆମ ଭାଷାଟି ଗାଁ କନିଆଁ, କାଳେ ବିଦେଶରେ କାଟତି ବଢ଼ିଲେ, ଭାଷାଟି ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାଷା ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ହେବ ଆଉ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ତା ପ୍ରତି ଆଦର ବଢ଼ିପାରେ ବୋଲି ବିଚାରିବା । ଏ କଥାଟି ଯେ ଆମ ବିଲାତ ଫେରନ୍ତା ବାବୁ ମାନେ ହେଜିନଥିବେ ତା' ନୁହେଁ, ହେଲେ ଯେଉଁଠି ଖଣ୍ଡି ଇଂରାଜୀ ଓ ହିନ୍ଦିରେ କାମ ଚଳି ଯାଉଛି ସେଠି ସେମାନେ କାହିଁକି କଷଣ ସହି ଯେ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଇଂରାଜୀ ଶିଖିବେ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ନିଜ କଥା ସଳଖେ ବଖାଣିବେ? କାମ ତ ଚଳିଯାଉଛି!

କେଇଦିନ ତଳେ ଇଟାଲିରୁ ଜଣେ ସାଙ୍ଗ ଜଣାଇଲେ "ଓଡ଼ିଆ" ଶବ୍ଦଟି (ସେମାନେ, ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଓ ସ୍ପାନିସ ଭାଷୀଏ "ଓଦିଆ" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି) "ଘୃଣା କରିବା" ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ମୁହଁରେ କହିଲି ନାହିଁ, ହେଲେ ମନରେ ଭାଜିଲି ଆମ ଲୋକେ ନିଜ ଭାଷାକୁ କଣ କମ ହିନିମାନ ନ କରନ୍ତି । ଯଦି ଆମ ଭାଷା ଜଗତର ଛାମୁଆଁ ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟେ ହୋଇପାରନ୍ତା ତାହେଲେ ଏ "ଘୃଣାର ଭାଷା" ହୋଇ ଆଉ ନ ରହନ୍ତା । ତେବେ ଆମମାନଙ୍କ ଭିତରୁ କେତେ ଜଣ ଜଗତର ଆଉ ଭାଷା ଗବେଷାଳିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ନିଜ ଭାଷା କଥା ପକାଉଛୁ? ଆମେ ଯେଡ଼େ ବଡ଼ ଆଁ କରି ଆଉ ଜଳପ୍ରପାତକୁ ଟିଭିରେ ଦେଖୁଛୁ ଆମ ଖଣ୍ଡାଧାର କି ବରେହିପାଣିର ଛିଟିକାଏ ପାଣି ନିଜ ଦେହରେ ବଜେଇ ଚାଖୁଛୁ କି ତା'ର ମଜା?

ଓଡ଼ିଶା ସୀମା ଡେଇଁଲେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଏତେ ଅନର୍ଗଳ ହିନ୍ଦୀ କହିବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବୋଧ ହେବ ବୋଧେ ଏମାନେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ହୋଇ ବୋଉ ପେଟରୁ ହିନ୍ଦୀ ଶିଖିଥିଲେ ।

ଅଧିକ ଭାଷା ଶିଖିଲେ ଭଲ, କାମରେ ଆସେ । ହେଲେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ତୁଚ୍ଛ କରି, ତା' ଉପରେ ମଳ ଅଜାଡ଼ି ଦେଇ କିଏ ନୂଆ ଭାଷାରେ ଏତେ ପାରଙ୍ଗମ ହୁଏନା । ଆଜି ଯାଏ ଆମ ଭାଷାର ଏତେ ସାହିତ୍ୟ ଯେ ଗଢ଼ା, ତା ଭିତରୁ କେତେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି । ଯେଉଁମାନେ ଆମ ସାହିତ୍ୟର ମୁଖିଆ ବୋଲାଇ କାଳ କାଳ ଧରି ଗାଦି ମାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଚ୍ଛିବାର ବେଳ ଆସିଛି କାହିଁକି ଆମେ ଖାଲି ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଅନୁବାଦ କରୁଛୁ, କାହିଁକି ଆମର କାଳଜୟୀ ଲେଖାମାନ ଦେଶ ଓ ଦେଶ ବାହାରେ ପଢ଼ାଯାଉନାହିଁ? ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭିତରୁ କେବଳ ତାମିଲ ଭାଷା କଥା ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ ଦେଶ ବିଦେଶରେ । କାରଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି? ବାକି ସବୁ କାରଣ ବାଦେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ କାରଣଟି ହେଲା ସେ ଭାଷାର ପୁରୋଧାମାନେ ରାଜ୍ୟ କି ଦେଶ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ନ ହୋଇ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସାରା ଜଗତକୁ ନେଇଛନ୍ତି । ଖାଲି ପଇସାର ଟାଣରେ ଏ କାମ ହୋଇନାହିଁ, ଏଥିରେ ଧନ, ରାଜନୀତି ଆଉ ଡିପ୍ଲୋମାସି ଲାଗିଛି । ଆମ ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ଥରୁଟେ ବିଦେଶ ଗଲେ ସେଠି ନିଜ ଭାଷା, ରାଇଜ କଥା କେତେ ଯେ ଗପନ୍ତି ତା' ମା' ଗଙ୍ଗେଇଙ୍କି ଜଣା । ଗପୁଥିଲେ ତାଙ୍କ ପରିଚିତ ମହଲରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବାବଦରେ ମଞ୍ଜିଟିଏ ପୋତା ହୋଇଥାନ୍ତା, ଅନ୍ତତ କିଛି ଭାଷାରେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ଅନୁଦିତ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପୁରୁଣାପଣ ବାବଦରେ ବିଦେଶୀ ବ୍ଲଗରେ, ଖବରକାଗଜରେ, ଟେଲିଭିଜନରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥାନ୍ତା । ହୋଇଛି କି ଏଥିରୁ କାଣିଚାଏ? ଆମେ ନିଜ ଭାଷାର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କଥା ବିଚାରୁଛୁ, ହେଲେ ଆକାଶ କଇଆଁ ସ୍ୱରୂପ "ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା କେନ୍ଦ୍ର ଅନୁଦାନ ରାଶି" ଆସିବାକୁ ନ ଚାହିଁ ବିଦେଶରୁ ରାଶି କେମିତି ଆସି ଏ କାମରେ ଲାଗିବ ତା' ପାଇଁ ବାଟ ତିଆରୁଛୁ କି? ତେବେ ଏ ଦୁଃଖ ବଖାଣିଲେ ନ ସରେ । ଚୋରକୁ ମାନ ମାରି ଖପରାରେ ଖାଇଲେ ଏଠି ଘରବୁଡ଼ି ଆଣ୍ଠୁଏ ହେବ । ତେଣୁ ବେଳ ଥାଉଁ ଥାଉଁ କିଛି ନିଅଁ ପୋତା ଚାଲୁ, ତେଣିକି ଘର ଯେବେ ଗଢ଼ାଯିବ ଏ ସାହା ହେବ ।

ଓଡ଼ିଆର ପରିଚିତି ଦେଶବିଦେଶରେ ଯେତିକି ଉଣା ଜଗତର ବାକି ଭାଷା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାରରେ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଅଜଣା । ଇଂରାଜୀ ବାଦ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାର ଲେଖାର ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ତେବେ ଏମିତି କେତୋଟି ଜାଗତିକ ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଆର ଚିହ୍ନଟେ ଯେ ରହିବା ଲୋଡ଼ା ତା' କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । କାନ୍ଦି ବୋବାଳି ରାମମୋହନ ଲାଇବ୍ରେରି ସକାଶେ କେଇ ଶହ ବହି ଛାପି ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ବା ଭାଷାର ଉନ୍ନତି କରିବେ ବୋଲି ସାଧି ବସିଥିବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାକରା ଖବର ଆଉ ପିଲେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ କଥା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ପିଲେ ବହି ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଆଜିକାଲି ଲୋଡ଼ା ଭଳିକି ଭଳି ଗେମ, ଆନିମେସନ ଆଉ ଗ୍ରାଫିକ ନଭେଲ (କମିକ୍ସ ଭଳି, ଛବି ସମ୍ବଳିତ ବହି) । ପୁଣି ପିଲାଏ ମୋବାଇଲ ଆଉ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜି ବସୁଛନ୍ତି ନୂଆ ନୂଆ କଥା । ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯାହା ଦେଇ ଶିଖୁଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସେଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖାଇପାରିଲେ ସିନା ସେମାନେ ଶିଖିବେ । ଖାଲି ଏବର ପିଢ଼ିଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାଷା ମରିଯାଉଛି ବୋଲି କୁମ୍ବୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦିଲେ କି ହେବ? ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଅଧିକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କରିବା ଲାଗି ତିଆରି କିଛି ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାବଦରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:

ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ କୌଣସି ବିଷୟ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ଖୋଲାହୁଏ ଗୁଗୁଲ କି ୟାହୁ ଭଳି ସର୍ଚ ଇଞ୍ଜିନ । ଖୋଜିଲା ପରେ ଯାହା ପ୍ରଥମ ଲିଙ୍କରେ ଆସେ ସେ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (Wikipedia) । ହାବାଇ ଭାଷାରେ "ଉଇକି"ର ମାନେ ସହଳ । ଆଙ୍ଗୁଳି ଛୁଆଁରେ ଝଅଟ ମିଳିଯାଉଥିବାରୁ ତା' ନାଁ "ଉଇକି" ଦିଆଯାଇଛି । ଏଇଟି ଜଗତର ବିଶାଳତମ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ୨୦୦୧ରେ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ଅହମିୟା ସହ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ତା' ଅନେକେ ଜାଣି ନଥିବେ । ୨୦୦୨ରେ ତିଆରି ସିନା ହୋଇଗଲା । ହେଲେ ଏଥିରେ ଲେଖିବ କିଏ? ଇଂରାଜୀର ପାଠକ ଓ ଲେଖକ ଅଧିକ । ଆଉ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଲେଖିଲେ କଉଡ଼ିଟିଏ ମିଳେନାହିଁ । ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଲେଖିବାକୁ ବିଦେଶରେ ଯେମିତି ଲୋକ ବାହାରନ୍ତି ଆମର ସେ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ । ତଥାପି ୨୦୧୧ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଥିବା କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଏ ତିମିରରେ କିଛି ଆଲୁଅ ଜଳାଇଲେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଯୋଡ଼ିହେଲେ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ସୀମିତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବାରୁ ସେତେ ବିଶାଳ ନୁହେଁ ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ବିଶାଳତମ ୱେବସାଇଟ । ବିଭିନ୍ନ ବହି, ଖବରକାଗଜ ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରୁ ଖୋଜି ଲୋଡ଼ି ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ, ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀ ଓ ଜଣାଶୁଣା ଅନେକ ବିଷୟରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗଢ଼ିବା ଏବଂ ଆଗରୁ ଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ଯୋଡ଼ି କଳେବର ବଢ଼ାଇବା ଲାଗି ଲୋଡ଼ା ଆହୁରି ଅନେକ ହାତ । ବିଶାଳାକାର ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆସବୁ ପାଠାଗାର ଭିତରେ ଆଉ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିବା ପାଠକଙ୍କ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଯାଇଥିଲା । ତାକୁ ଖୋଲିବାର କଞ୍ଚିକାଠି ସାଜିଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ । ଏକ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପାଠକଙ୍କ କତିରେ ପହଞ୍ଚିବାର ସରଳ ପନ୍ଥା ଆଉ କଣ ହୋଇପାରେ? ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ୧୦ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଓ ମାସିକ ପାଠକ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ । ବହିର ପାଠ ବହି ବାହାରେ ବ୍ୟବହାର ହେବାରେ ପୁଣି ଟାଇପ କରିବାର ଯେଉଁ ବାଧକ ତା' ଏଥିରେ ନାହିଁ । ମଜାର କଥା ଯେ ଅନେକ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଉଇକିଆଳିଗଣ (ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମ୍ପାଦକ)ବେଳେ ବେଳେ ଆପୋଷରେ ଏକ ଆଉଜଣଙ୍କ ଦେଶ-ଭାଷା-ଚଳଣି-ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖିବା ଦେଖାଯାଏ । ୨୯୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାଭାଷୀ ଏମିତି ଅଗଣିତ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ମିଶି ଲେଖନ୍ତି ସେଠି ଭାଷାଟିଏ ଯୋଜନ ଯୋଜନ ଡେଇଁ ଜଗତର କୋଣ ଅନୁକୋଣ କେଡ଼େ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ଏ ତା'ର ଏକ ଉଦାହରଣ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର

ଆମ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ କେଇ ଲକ୍ଷ ବହି ଛପାଯାଇସାରିବଣି । ହେଲେ ଏ ସବୁ ବହି କଣ ସଭିଏଁ ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି? କାହାପାଖରେ ପାଠାଗାର ଯିବା ପାଇଁ ବେଳ ନାହିଁ ତ ହାତପାହାନ୍ତାରେ ବହି ନ ଥିବାରୁ କିଏ ଓଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ବାକି ଭାଷାର ଲେଖା ପଢ଼ା ଆଦରୁଛି । ଆମ ଭାଷାର ପାଠକ କମି କମି ଯାଉଛନ୍ତି । ସମାଧାନର ପନ୍ଥା କଣ ହୋଇପାରେ? ଆମ ଭାଷା ଖାଲି କଣ ସାହିତ୍ୟ ଆଉ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ଭାଷା କି ଲୋକମୁଖର କଥିତ ଭାଷା ହୋଇ ରହିଯିବ? ଆଜିର ପିଢ଼ିଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ଲାଗି ତା'କୁ ମନ ପଢ଼ିବାକୁ, ଜିଣିବାକୁ ହେବ । ଏଥି ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ କାମଟି ହେଲା ବିରଳ ଓ ଛପା ହେଉନଥିବା ଅନେକ ପୁରାତନ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ପାଠକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେବା । ଆମ ଦେଶରେ ଲେଖକଙ୍କ ଦେହାନ୍ତର ୬୦ ବର୍ଷ ପରେ ବହିର କପିରାଇଟ ଚାଲିଯାଏ । ଏଭଳି ପବ୍ଲିକ ଡୋମେନରେ (କପିରାଇଟ ନଥିବା) ବହିସବୁ କେବେ କେବେ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟାରେ ପାଠାଗାରରେ ଥାଏ । ଯଦି ପାଠାଗାରରୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ବହିଟି ଚୋରିହୁଏ କି ପୋକ ଖାଇଯାଏ ତାହେଲେ ଲେଖକର ଶ୍ରମର ଦେଉଳ ଭୁସୁଡ଼ିପଡ଼େ । ଯଦି ବହିଟି ଏକରୁ ଅଧିକ ଥର ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ ତାହେଲେ ସେକଥା ଭିନ୍ନ । କିନ୍ତୁ ଅନେକ ବହି ଦ୍ୱିତୀୟଥର ଛପାହୁଏନା । ତାକୁ ସାଇତିବାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବାଟ ହେଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟ । ପୁରୁଣା ଓ ବିରଳ ବହିମାନ ଛପାଇବାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନର କାମ ଏକ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ । ୧୮୪୦-୧୯୪୦ ଭିତରେ ପ୍ରକାଶିତ ପତ୍ରିକା, ୨୫ରୁ ଅଧିକ ଅଭିଧାନ ତଥା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଭଳି ପୋଥିକୁ ମିଶାଇ ୭୪୦ରୁ ଅଧିକ ବହିକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ଦେବାରେ ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ କାହିଁରେ କେତେ । ହେଲେ ଏ ବହିର ଲେଖାସବୁ ଆଉଥରେ ବ୍ୟବହାର ହେବା, ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିପାଇବା ତଥା ମୋବାଇଲ ଆଦିରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଉଥରେ ଟାଇପ ହେବା ଜରୁରୀ । ସବୁଯାକ ବହିକୁ ଟାଇପ କରିବା ସମ୍ବବ ନୁହେଁ, ହେଲେ କିଛି କିଛି ବହି ଧୀରେ ଧୀରେ ଟାଇପ ହୋଇପାରିବ । ସେ କାମଟି ଅଧୁନା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଇଣ୍ଟରନେଟରେ or.wikisource.org ୱେବସାଇଟ ଖୋଲି ପାଠକେ ଏହାକୁ ଖୋଲି ପଢ଼ିପାରିବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପରି ଏ ଯୁଗର ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ରଚନାବଳୀ । ଏହାର ଲେଖା ସଂଖ୍ୟା ଅଧୁନା ୨୮୫ରୁ ଅଧିକ । ଖାଲି ସେତିକି ନୁହେଁ, ଆଗରୁ ସ୍କାନ ହୋଇ ରହିଥିବା ଅନେକ ବହିକୁ ଆଉଥରେ ଟାଇପ କରିବା କାମ ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା । ତେଣୁ ପୁରାତନ ରଚନାର ବିଦଗ୍ଧ ପାଠକଜଣେ ପୂଜୁଥିବା ଲେଖକଙ୍କ ରଚନା ଏଥିରେ ଟାଇପ କରି ସ୍ଥାନୀତ କରିପାରିବ । ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଅଣଲାଭକାରୀ, ଆଉ କପିରାଇଟ ନଥିବାରୁ ବହି ସବୁ ଖୋଲାରେ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ।

ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ

ଉପର ଦୁଇ ପ୍ରକଳ୍ପ ତ ଗଲା ବହିର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ଆଉ ଜ୍ଞାନକୋଷ ବା ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଗଢ଼ିବାର କଥା । ହେଲେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ଆଉ ଜନମତର ମହତ ମଧ୍ୟ ଉଣା ନୁହେଁ । ଲେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ ହେଉ ପଛେ ଆମ ଲୋକେ ଏବେ ଯାଏ ଇଂରାଜୀକୁ କମ୍ପୁଟରର ଭାଷା ମାନି ମୋବାଇଲ ବା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ କେବଳ ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖନ୍ତି । ସାଧାରଣ ଲୋକେ କିପରି ଓଡ଼ିଆରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଲେଖିବେ ତା'ର ସଳଖ ବାଟ ଅନେକଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚି ନଥିବାରୁ ଏ ଅସୁବିଧା । ଘଟୁଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ଓ ତହିଁରେ ଜନ-ଅଭିମତକୁ ଭରିବା ଲକ୍ଷରେ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉଛି ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ । ସୌଭାଗ୍ୟର କଥା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ପରେ ଏଥିରେ ୩ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଥାନୀତ । ଅନେକ ସମୟରେ ନଜର ଆଢ଼ୁଆଳରୁ ଛପି ଯାଉଥିବା ଘଟଣା ଏଥିରେ ପଦାକୁ ଆସେ । ଜଗତର ଅନେକ ଲୋପ ପାଇଯାଉଥିବା ଭାଷା, ଚଳଣିଠୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂଇଁରେ ଯୁଝୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ କାହାଣୀ ତଥା ସାଧାରଣ ମଣିଷର ସ୍ୱର ଫୁଟିଉଠେ ଏଥିରେ । ଓଡ଼ିଆ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଖବର ବୋଲି ଯାହା ଖବରକାଗଜରେ ଆସେ ତା ବାହାରେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ସହ ପରିଚିତି ଲାଭ ପାଇଁ ଏ ଏକ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରେ । ଏହା or.globalvoices.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ପରିଚାଳିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯାହାର ଦୁଆର କିଛି ପରିମାଣରେ ଭାଷା ଦକ୍ଷତା ଥିବା ଲେଖକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ।

ଏ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାଦ ଆହୁରି ଅନେକ ଅଣ-ଲାଭକାରୀ ଓ ଖୋଲା ପ୍ରକଳ୍ପ ରହିଛି । ଓଡ଼ିଆକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଅଧିକ ଜନପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓଡ଼ିଆଏ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିଅଭିଧାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିପାରିବେ ଆଉ ନିତିଦିନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଫାୟାରଫକ୍ସ ବ୍ରାଉଜରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଣ୍ଟରଫେସ ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୁବାଦ କରିପାରିବେ । ଆଉ ନୂଆ ଘଟଣା ବାବଦରେ YourStory ଓଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖିପାରିବେ ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b13b21b3cb3fb06-b2db3eb37b3e-b2ab3eb07b01-b15b3fb1bb3f-b05b28b4db24b30b4db1cb3eb24b40b5f-b07b23b4db1fb30b28b47b1f-b2ab4db30b15b33b4db2a

କେତେ ମାଗଣା "ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ

subha — 2016-01-30T11:05:02Z

This op-ed was published in Odia newspaper "The Samaja" on January 4, 2016. Sunil Abraham and Pranesh Prakash were quoted.

Facebook has set its foot in 30 developing countries with its app Free Basics to provide free access to Facebook, Facebook’s products like WhatsApp and a few websites Facebook has partnered with. This has raised eyebrows all over India as Free Basics compromises with user security and privacy and it violates Net Neutrality. This piece quotes from Eben Moglen and Mishi Choudhury’s post where they detail about the security concerns with the app. This piece also tells why projects like Mozilla’s GrameenPhone project in Bangladesh and Wikipedia Zero across many nations got wider acceptance and support for their noble humanitarian effort where Facebook is getting severe heat across all the 30 nations. Could Facebook dare to launch such a project in rich nations or it is easy to make poor nations easy targets with poor services?

Read the original here.

A scanned version of the original article is below:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b15b47b24b47-b2eb3eb17b23b3e-b2bb4db30b3f-b2cb47b38b3fb15b4db38

There is No Such Thing as Free Basics

subha — 2016-02-14T11:37:50Z

India would not see the rain of Free Basics advertisements on billboards with images of farmers and common people explaining how much they could benefit from this Firefox project. Because the Telecom Regulatory Authority of India (TRAI) has taken a historical step by banning the differential pricing without discriminating services.

The article was published in Bangalore Mirror on February 9, 2016.

In their notes, TRAI has explained, "In India, given that a majority of the population are yet to be connected to the Internet, allowing service providers to define the nature of access would be equivalent of letting TSPs shape the users' Internet experience." Not just that, violation of this ban would cost Rs 50,000 every day.

Facebook's earlier plan was to launch Free Basics in India by making a few websites—that are mostly partners with Facebook—available for free. The company not just advertised heavily on billboards and commercials across the nation, it also embedded a campaign inside Facebook asking users to vote in support of Free Basics.

TRAI criticised Facebook's attempt for such a manipulative public provocation. However, Facebook was heavily criticised by many policy and Internet advocates, including non-profits groups like Free Software Movement of India and Savetheinternet.in campaign.

The latter two collectives were strongly discouraging Free Basics by bringing public opinion wherein Savetheinternet.org was used to send over 10 lakh emails to TRAI to disallow Free Basics.

Furthermore 500 start ups including major ones like Cleartrip, Zomato, Practo, Paytm and Cleartax also wrote to prime minister Narendra Modi requesting continued support for Net Neutrality — a concept that advocates equal treating of websites — on the Republic Day.

Stand-up comedy groups like AIB and East India Comedy had created humorous but informative videos explaining the regulatory debate and supporting net neutrality which went viral.

Technology critic and Quartz writer Alice Truong reacted saying: "Zuckerberg almost portrays net neutrality as a first-world problem that doesn't apply to India because having some service is better than no service."

In the light of differential pricing, news portal Medianama's founder Nikhil Pawa, in his opinion piece in Times of India, emphasised the way Aircel in India, Grameenphone in Bangladesh and Orange in Africa were providing free access to Internet with a sole motif of access to Internet, and criticised the walled Internet of Facebook that confines users inside Facebook only.

Had the differential pricing been allowed, it would have affected start ups and content-based smaller companies adversely, as they could never have managed to pay the high price to a partner service provider to make their service available for free.

On the other hand, tech-giants like Facebook could have easily managed to capture the entire market. Since the inception of the Facebook-run non-profit Internet.org has run into a lot of controversies because of the hidden motive behind the claimed support for social cause.

The decision by the government has been welcomed largely in the country and outside.

In support of the move, Web We Want programme manager at the World Wide Web Foundation, Renata Avila, has shared saying,

"As the country with the second largest number of Internet users worldwide, this decision will resonate around the world.

"It follows a precedent set by Chile, the United States, and others which have adopted similar net neutrality safeguards. The message is clear: We can't create a two-tier Internet — one for the haves, and one for the have-nots. We must connect everyone to the full potential of the open Web."

For more details visit https://cis-india.org/internet-governance/blog/bangalore-mirror-subhashish-panigrahi-february-9-2016-there-is-no-such-thing-as-free-basics

Cultural institution AKA GLAM for more OER

subha — 2016-02-27T06:00:20Z

My submission titled "Cultural institution AKA GLAM for more OER" under the theme of "Innovative approaches to opening up cultural heritage collections for education" has been selected for the OER16 conference to be held in Edinburg, Scotland from 19 to 20 April 2016.

GLAM (Galleries, Libraries, Archives, and Museums) is a global initiative for making cultural data open targeting galleries, libraries, archives and museums in particular. GLAM projects are run in collaboration with these cultural institutions where the artifacts and other institutional collections get all sorts of digital treatment, from digitizing manuscripts and books to creating meta data and developing tools to automate and ease the life of contributors, building and 3D models of artifacts and creating multilingual virtual museum experience by using Wikipedia.

These institutions historically being the reservoir of knowledge need more attention with more digital innovation coming in day by day. There being a synergy between the fundamental focus of OER and GLAM initiative, it leaves scholars and GLAM and/or OER practitioners to explore this area that is currently not widely covered. GLAM projects are centered around data mining, digitizing and publishing the work in both machine and human readable forms. The output of all the GLAM projects could directly contribute to creating OERs classifying and customizing the OERs for different age groups and people with accessibility needs. This, in return will also benefit the GLAM projects and institutions for both expanding their reach and replicating these initiatives. The presentation will be around the best practices of several GLAM initiatives and how these projects could lead to create useful OERs. I will also shed some light on the methodology of creating OERs during the development of a GLAM project.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/cultural-institution-aka-glam-for-more-oer

This little innovation is bringing a revolution in the Odia language

subha — 2016-02-27T07:33:06Z

Depicting human language within computing environments has always been a challenge: a given language's script and alphabet needs to be mapped to a coding system that a computer can process digitally. This is done by way of an encoding system that basically maps each character to a unique numeric code.

The article was published by DNA on February 3, 2016.

This was a standard approach for dealing with languages in the computing context. However, over time, many such encoding systems mushroomed. In 2012, Odisha-based non-profit Srujanika, with help from colleagues, created two text encoding converters that could convert two different legacy non-Unicode based script encoding systems to the universally accepted Unicode. I personally tested and found a lot of typos. It seemed to me that one would take more time to convert and proofread than just typing the text.

Unicode is a computing industry standard that provides a unique number for every character of the alphabet irrespective of the platform, program or script. Before the onset of Unicode there existed several other standards—such as American Standard Code for Information Interchange (ASCII) and Indian Script Code for Information Interchange (ISCII)—that defined the manner in which letters of a particular language were depicted on a computer. The text encoding converters generally are used to convert them from one encoding systems to another.

However, as proprietary and legacy encoding systems were so popular among the desktop publishing (DTP) operators, most Indian language media houses remained tied to their existing encoding systems even after Unicode was introduced. This led to editors, journalists, writers and many native language users having to reliable and intuitive way to input in their own language. For example, Unicode Odia resulted in a huge gap of Odia-language content online with users that depended on earlier, disjointed standards.

The converters I explained before could solve this problem partially as they could convert only two encoding systems with about 80% linguistic accuracy. While seeking help to enhance and scale up these existing converters, three Wikimedian-developers came forward to work on the available converters and create more foolproof ones. We worked together for hours spanning over a few months to make the converters better. When I asked my writer and journalist friends to test it, the result literally thrilled me as they all had started writing in Odia on Facebook the very next day.

More blogs started coming in Odia and more social media interaction in Odia. Interestingly, popular newspaper Sarbasadharana.com and an online portal Odisha.com used it. Many even started contributing to blogs and online portals. It became much easier for Wikimedians to use existing resources from portals, newspapers and magazines to enrich Wikipedia. Some of the available soft copies of public domain books acquired and books that were relicensed to CC licenses could easily be used on Wikisource.

Though it is difficult to measure the exact percentage of growth for online Odia-language content on the Internet, a significant change is seen today as compared to the state of the Odia language on the internet six months ago. Almost all the federal entities that were stuck with two non-Unicode encoding systems finally moved to Unicode, with official portal odia.odisha.gov.in including adoption of Unicode in their core policy. As a gesture of support to the development, the federal department has included Odia Wikipedia on the top of their resources page.

Recently, Jnanaranjan Sahu, one of core contributors to the project combined all the converters into a standalone on-wiki converter that is available both on Wikipedia and Wikisource. Many of the larger Odia language community have contributed in finding errors which were fixed. Jyanaranjan has made available a free online responsive converter that not just works from a computer but also seamlessly work from any smartphone. The converter has indeed helped to widely use Odia on the Internet. The bigger dream of an Odia version of Google is closer to becoming real.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/dna-february-3-2016-subhashish-panigrahi-little-innovation-is-bringing-revolution-in-odia-language

4 tips for DIY makers

subha — 2016-11-22T02:36:39Z

I started learning stencil printing and hand lettering this year, and became quite enthralled with it. These age old techniques really add something special to postcards, which I usually send to myself, my wife, and my friends while traveling.

The article was published in Opensource.com on November 18, 2016

Of course, I started considering how I could make the artwork from these postcards open to others.

First, I take a picture of the postcard and upload it to Wikimedia Commons under a free license, usually Creative Commons Share-Alike 4.0 or CC BY-SA 4.0 International. These two licenses allow anyone to use the image of my artwork for both non-commercial and commercial purposes, modify and remix them. And uploading to Wikimedia Commons puts my artwork in a place where many people will see it.

Sometimes, I capture the postcard-making process as well, and upload those images to Wikimedia Commons.

If you're considering making your DIY project open, here are four main considerations:

1. To share or not to share?

Deciding whether to share your craft project or image might be an easy "sure, why not?" but you may be wondering "but, is it useful to others?"

My opinion is that yes, everything you make could be interesting to others, so why not make it open? There is certainly something in every maker activity that is worth sharing publicly. When I was making a stamp that was quite special and personal, and I did not want the whole world to see it because it was personal, but I did capture the stamp carving process for others to see. You might want to ask around friends and other people in any maker community you are part of. Also, try asking yourself what really would matter to other people so that you can share only useful outcomes and tips rather than sharing everything.

2. Choosing a license

I wrote about three tips for sharing your work online. And there are many other resources out there, including Creative Commons and GitHub.

A simple rule of thumb is: Except content that clearly indicates the work is released under a free license, or that the copyright has lapsed and the work is in the Public Domain, you can assume content is not freely/liberally licensed.

3. Where to share

There is almost a platform to share anything these days. Most popular multimedia platforms support Creative Commons-licensed works, like YouTube and Vimeo for video, Flickr for images, Medium for writing, Jamendo for music, and many more. Wikimedia Commons, mentioned above, is a sister project of Wikipedia and the world's largest multimedia repository; it allows original works to be uploaded and shared by Copyright holders and others of works like images (.jpg, .png, .gif), presentations (.pdf), videos (.webm and .ogv), and audio files (.ogg).

Know of more places to share works? Let us know in the comments.

4. Meet birds of feather and exchange ideas

There are tons of global and local events that bring people of all maker interests under a single roof.

An event that I love is Mozilla's Maker Party. I have been to one in my city of Bengaluru, India and can guarantee it is lots of fun!

Events like this help connect you with other makers who live nearby.

Tell us about your experience

I hope these tips have helped. Do you have other tips to share? Leave us a comment.

For more details visit https://cis-india.org/openness/opensource-november-18-2016-subhashish-panigrahi-4-tips-for-diy-makers