Centre for Internet and Society

Pervasive Technologies Project Presentations at the 4th Global Congress, 2015

nehaa — 2016-01-21T16:33:41Z

These are the presentations made by the members of the PT Project team at the 4th Global Congress on Intellectual Property and the Public Interest, 2015 at National Law University, New Delhi.

Nehaa Chaudhari: The Curious Case of the CCI: Competition Law and SEP Regulation in India
Amba Uttara Kak and Maggie Huang: Rethinking Music Copyright Management in the Age of Digital Distribution: Business Models, Licensing Practices and Copyright Institutions in India
Rohini Lakshané: Patent Landscaping in the sub-$100 Mobile Device Market in India
Anubha Sinha: IP in Mobile Applications Development in India

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/pervasive-technologies-project-presentations-at-the-4th-global-congress-2015

100 Konkani Articles Added to Wikipedia in One Day

praskrishna — 2016-02-12T15:17:02Z

This was published in the Times of India.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/100-konkani-articles-added-to-wikipedia-in-one-day

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ ପ୍ରକଳ୍ପ

subha — 2016-06-18T16:24:21Z

With more free and open software coming in, more people are coming together and collaborating. The ownership of various projects are coming from bigger corporations to the hands of people. It is essential to learn about the global, collaborative and multilingual projects in our language so that it come out of the four walls of literature and become the language of economy and knowledge. In this piece, I have discussed about three open knowledge projects Odia Wikipedia, Odia Wikisource and Global Voices Odia, how they work and how anyone can contribute in these projects.

The article was published in Your Story on January 14, 2016.

ଭାଷାଟି ଆମର ଏ ଦେଶର ମୋଟ ୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷା ଓ ତହିଁରୁ ୬ଟି ପୁରୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ରାଜ୍ୟ ହେବାରେ ଓଡ଼ିଆ ହେଉଛି ଏସିଆରେ ପ୍ରଥମ । ଆମ ଭାଷା ମୂଳ ବିଶାଳ କଳିଙ୍ଗ ଭୁଖଣ୍ଡର ସତ୍ତାକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବୋଧେ ଏକୋଇ ଭାଷା । ଏତେ ସବୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭାଷା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ କେତେ ପରିଚିତ ତାହା ନ କହିବା ଭଲ ।

ଓଡ଼ିଆ ଭଳି ଏତେ ପୁରାତନ ଭାଷା ଜଗତରେ ରହିଛି ବୋଲି କେଇ ଶହ ବର୍ଷ ତଳେ ଆମ ନିଜର ଥିବା ଆମ ପଡ଼ିଶା ବଙ୍ଗ, ବିହାରର ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଥିବେ କି ନାଁ ସନ୍ଦେହ । ଯେଉଁଠି ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଓଡ଼ିଆରେ କଥା ହେବାକୁ ନାରାଜ ସେଠି ଦେଶବିଦେଶରେ ପତିଆରା କଥା କହିବା ତୁଚ୍ଛା ପାଗଳାମି ବୋଲି ପାଠକେ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ ।

ତେବେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଲୋଚନା କରିବା ପଛରେ ରହିଛି ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ମାନସିକତା । ବିଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକଟେ ଅଧିକ ଆଦର ପାଏ, ନିଜ ଲୋକେ ବିଦେଶ ଯାଇ ବାହୁଡ଼ିଲେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏମିତିକି ଲୋକେ ମଦ ପିଇଲେ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ବକନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ! ଏଣୁ ନିଜ ରାଇଜ ଆଉ ଦେଶରେ ଯେବେ ଆମ ଭାଷାଟି ଗାଁ କନିଆଁ, କାଳେ ବିଦେଶରେ କାଟତି ବଢ଼ିଲେ, ଭାଷାଟି ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାଷା ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ହେବ ଆଉ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ତା ପ୍ରତି ଆଦର ବଢ଼ିପାରେ ବୋଲି ବିଚାରିବା । ଏ କଥାଟି ଯେ ଆମ ବିଲାତ ଫେରନ୍ତା ବାବୁ ମାନେ ହେଜିନଥିବେ ତା' ନୁହେଁ, ହେଲେ ଯେଉଁଠି ଖଣ୍ଡି ଇଂରାଜୀ ଓ ହିନ୍ଦିରେ କାମ ଚଳି ଯାଉଛି ସେଠି ସେମାନେ କାହିଁକି କଷଣ ସହି ଯେ ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଇଂରାଜୀ ଶିଖିବେ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ଦେଶର ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ନିଜ କଥା ସଳଖେ ବଖାଣିବେ? କାମ ତ ଚଳିଯାଉଛି!

କେଇଦିନ ତଳେ ଇଟାଲିରୁ ଜଣେ ସାଙ୍ଗ ଜଣାଇଲେ "ଓଡ଼ିଆ" ଶବ୍ଦଟି (ସେମାନେ, ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଓ ସ୍ପାନିସ ଭାଷୀଏ "ଓଦିଆ" ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି) "ଘୃଣା କରିବା" ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ମୁହଁରେ କହିଲି ନାହିଁ, ହେଲେ ମନରେ ଭାଜିଲି ଆମ ଲୋକେ ନିଜ ଭାଷାକୁ କଣ କମ ହିନିମାନ ନ କରନ୍ତି । ଯଦି ଆମ ଭାଷା ଜଗତର ଛାମୁଆଁ ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟେ ହୋଇପାରନ୍ତା ତାହେଲେ ଏ "ଘୃଣାର ଭାଷା" ହୋଇ ଆଉ ନ ରହନ୍ତା । ତେବେ ଆମମାନଙ୍କ ଭିତରୁ କେତେ ଜଣ ଜଗତର ଆଉ ଭାଷା ଗବେଷାଳିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ନିଜ ଭାଷା କଥା ପକାଉଛୁ? ଆମେ ଯେଡ଼େ ବଡ଼ ଆଁ କରି ଆଉ ଜଳପ୍ରପାତକୁ ଟିଭିରେ ଦେଖୁଛୁ ଆମ ଖଣ୍ଡାଧାର କି ବରେହିପାଣିର ଛିଟିକାଏ ପାଣି ନିଜ ଦେହରେ ବଜେଇ ଚାଖୁଛୁ କି ତା'ର ମଜା?

ଓଡ଼ିଶା ସୀମା ଡେଇଁଲେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଏତେ ଅନର୍ଗଳ ହିନ୍ଦୀ କହିବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବୋଧ ହେବ ବୋଧେ ଏମାନେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ହୋଇ ବୋଉ ପେଟରୁ ହିନ୍ଦୀ ଶିଖିଥିଲେ ।

ଅଧିକ ଭାଷା ଶିଖିଲେ ଭଲ, କାମରେ ଆସେ । ହେଲେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ତୁଚ୍ଛ କରି, ତା' ଉପରେ ମଳ ଅଜାଡ଼ି ଦେଇ କିଏ ନୂଆ ଭାଷାରେ ଏତେ ପାରଙ୍ଗମ ହୁଏନା । ଆଜି ଯାଏ ଆମ ଭାଷାର ଏତେ ସାହିତ୍ୟ ଯେ ଗଢ଼ା, ତା ଭିତରୁ କେତେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି । ଯେଉଁମାନେ ଆମ ସାହିତ୍ୟର ମୁଖିଆ ବୋଲାଇ କାଳ କାଳ ଧରି ଗାଦି ମାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଚ୍ଛିବାର ବେଳ ଆସିଛି କାହିଁକି ଆମେ ଖାଲି ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଅନୁବାଦ କରୁଛୁ, କାହିଁକି ଆମର କାଳଜୟୀ ଲେଖାମାନ ଦେଶ ଓ ଦେଶ ବାହାରେ ପଢ଼ାଯାଉନାହିଁ? ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭିତରୁ କେବଳ ତାମିଲ ଭାଷା କଥା ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ ଦେଶ ବିଦେଶରେ । କାରଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି? ବାକି ସବୁ କାରଣ ବାଦେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ କାରଣଟି ହେଲା ସେ ଭାଷାର ପୁରୋଧାମାନେ ରାଜ୍ୟ କି ଦେଶ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ନ ହୋଇ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସାରା ଜଗତକୁ ନେଇଛନ୍ତି । ଖାଲି ପଇସାର ଟାଣରେ ଏ କାମ ହୋଇନାହିଁ, ଏଥିରେ ଧନ, ରାଜନୀତି ଆଉ ଡିପ୍ଲୋମାସି ଲାଗିଛି । ଆମ ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ଥରୁଟେ ବିଦେଶ ଗଲେ ସେଠି ନିଜ ଭାଷା, ରାଇଜ କଥା କେତେ ଯେ ଗପନ୍ତି ତା' ମା' ଗଙ୍ଗେଇଙ୍କି ଜଣା । ଗପୁଥିଲେ ତାଙ୍କ ପରିଚିତ ମହଲରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବାବଦରେ ମଞ୍ଜିଟିଏ ପୋତା ହୋଇଥାନ୍ତା, ଅନ୍ତତ କିଛି ଭାଷାରେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ଅନୁଦିତ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପୁରୁଣାପଣ ବାବଦରେ ବିଦେଶୀ ବ୍ଲଗରେ, ଖବରକାଗଜରେ, ଟେଲିଭିଜନରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥାନ୍ତା । ହୋଇଛି କି ଏଥିରୁ କାଣିଚାଏ? ଆମେ ନିଜ ଭାଷାର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କଥା ବିଚାରୁଛୁ, ହେଲେ ଆକାଶ କଇଆଁ ସ୍ୱରୂପ "ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା କେନ୍ଦ୍ର ଅନୁଦାନ ରାଶି" ଆସିବାକୁ ନ ଚାହିଁ ବିଦେଶରୁ ରାଶି କେମିତି ଆସି ଏ କାମରେ ଲାଗିବ ତା' ପାଇଁ ବାଟ ତିଆରୁଛୁ କି? ତେବେ ଏ ଦୁଃଖ ବଖାଣିଲେ ନ ସରେ । ଚୋରକୁ ମାନ ମାରି ଖପରାରେ ଖାଇଲେ ଏଠି ଘରବୁଡ଼ି ଆଣ୍ଠୁଏ ହେବ । ତେଣୁ ବେଳ ଥାଉଁ ଥାଉଁ କିଛି ନିଅଁ ପୋତା ଚାଲୁ, ତେଣିକି ଘର ଯେବେ ଗଢ଼ାଯିବ ଏ ସାହା ହେବ ।

ଓଡ଼ିଆର ପରିଚିତି ଦେଶବିଦେଶରେ ଯେତିକି ଉଣା ଜଗତର ବାକି ଭାଷା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାରରେ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଅଜଣା । ଇଂରାଜୀ ବାଦ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାର ଲେଖାର ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ତେବେ ଏମିତି କେତୋଟି ଜାଗତିକ ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଆର ଚିହ୍ନଟେ ଯେ ରହିବା ଲୋଡ଼ା ତା' କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । କାନ୍ଦି ବୋବାଳି ରାମମୋହନ ଲାଇବ୍ରେରି ସକାଶେ କେଇ ଶହ ବହି ଛାପି ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ବା ଭାଷାର ଉନ୍ନତି କରିବେ ବୋଲି ସାଧି ବସିଥିବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାକରା ଖବର ଆଉ ପିଲେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ କଥା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ପିଲେ ବହି ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଆଜିକାଲି ଲୋଡ଼ା ଭଳିକି ଭଳି ଗେମ, ଆନିମେସନ ଆଉ ଗ୍ରାଫିକ ନଭେଲ (କମିକ୍ସ ଭଳି, ଛବି ସମ୍ବଳିତ ବହି) । ପୁଣି ପିଲାଏ ମୋବାଇଲ ଆଉ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜି ବସୁଛନ୍ତି ନୂଆ ନୂଆ କଥା । ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯାହା ଦେଇ ଶିଖୁଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସେଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖାଇପାରିଲେ ସିନା ସେମାନେ ଶିଖିବେ । ଖାଲି ଏବର ପିଢ଼ିଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାଷା ମରିଯାଉଛି ବୋଲି କୁମ୍ବୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦିଲେ କି ହେବ? ତେବେ ଆସନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଅଧିକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କରିବା ଲାଗି ତିଆରି କିଛି ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାବଦରେ ଆଲୋଚନା କରିବା ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:

ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ କୌଣସି ବିଷୟ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ଖୋଲାହୁଏ ଗୁଗୁଲ କି ୟାହୁ ଭଳି ସର୍ଚ ଇଞ୍ଜିନ । ଖୋଜିଲା ପରେ ଯାହା ପ୍ରଥମ ଲିଙ୍କରେ ଆସେ ସେ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (Wikipedia) । ହାବାଇ ଭାଷାରେ "ଉଇକି"ର ମାନେ ସହଳ । ଆଙ୍ଗୁଳି ଛୁଆଁରେ ଝଅଟ ମିଳିଯାଉଥିବାରୁ ତା' ନାଁ "ଉଇକି" ଦିଆଯାଇଛି । ଏଇଟି ଜଗତର ବିଶାଳତମ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ୨୦୦୧ରେ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ଅହମିୟା ସହ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ତା' ଅନେକେ ଜାଣି ନଥିବେ । ୨୦୦୨ରେ ତିଆରି ସିନା ହୋଇଗଲା । ହେଲେ ଏଥିରେ ଲେଖିବ କିଏ? ଇଂରାଜୀର ପାଠକ ଓ ଲେଖକ ଅଧିକ । ଆଉ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଲେଖିଲେ କଉଡ଼ିଟିଏ ମିଳେନାହିଁ । ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଲେଖିବାକୁ ବିଦେଶରେ ଯେମିତି ଲୋକ ବାହାରନ୍ତି ଆମର ସେ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ । ତଥାପି ୨୦୧୧ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଥିବା କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଏ ତିମିରରେ କିଛି ଆଲୁଅ ଜଳାଇଲେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଯୋଡ଼ିହେଲେ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ସୀମିତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବାରୁ ସେତେ ବିଶାଳ ନୁହେଁ ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ବିଶାଳତମ ୱେବସାଇଟ । ବିଭିନ୍ନ ବହି, ଖବରକାଗଜ ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରୁ ଖୋଜି ଲୋଡ଼ି ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ, ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଐତିହାସିକ ସ୍ଥଳୀ ଓ ଜଣାଶୁଣା ଅନେକ ବିଷୟରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗଢ଼ିବା ଏବଂ ଆଗରୁ ଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ଯୋଡ଼ି କଳେବର ବଢ଼ାଇବା ଲାଗି ଲୋଡ଼ା ଆହୁରି ଅନେକ ହାତ । ବିଶାଳାକାର ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆସବୁ ପାଠାଗାର ଭିତରେ ଆଉ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିବା ପାଠକଙ୍କ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଯାଇଥିଲା । ତାକୁ ଖୋଲିବାର କଞ୍ଚିକାଠି ସାଜିଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ । ଏକ ସମୟରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପାଠକଙ୍କ କତିରେ ପହଞ୍ଚିବାର ସରଳ ପନ୍ଥା ଆଉ କଣ ହୋଇପାରେ? ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସଂଖ୍ୟା ୧୦ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଓ ମାସିକ ପାଠକ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ । ବହିର ପାଠ ବହି ବାହାରେ ବ୍ୟବହାର ହେବାରେ ପୁଣି ଟାଇପ କରିବାର ଯେଉଁ ବାଧକ ତା' ଏଥିରେ ନାହିଁ । ମଜାର କଥା ଯେ ଅନେକ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଉଇକିଆଳିଗଣ (ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମ୍ପାଦକ)ବେଳେ ବେଳେ ଆପୋଷରେ ଏକ ଆଉଜଣଙ୍କ ଦେଶ-ଭାଷା-ଚଳଣି-ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖିବା ଦେଖାଯାଏ । ୨୯୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାଭାଷୀ ଏମିତି ଅଗଣିତ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ମିଶି ଲେଖନ୍ତି ସେଠି ଭାଷାଟିଏ ଯୋଜନ ଯୋଜନ ଡେଇଁ ଜଗତର କୋଣ ଅନୁକୋଣ କେଡ଼େ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ଏ ତା'ର ଏକ ଉଦାହରଣ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର

ଆମ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ କେଇ ଲକ୍ଷ ବହି ଛପାଯାଇସାରିବଣି । ହେଲେ ଏ ସବୁ ବହି କଣ ସଭିଏଁ ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି? କାହାପାଖରେ ପାଠାଗାର ଯିବା ପାଇଁ ବେଳ ନାହିଁ ତ ହାତପାହାନ୍ତାରେ ବହି ନ ଥିବାରୁ କିଏ ଓଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ବାକି ଭାଷାର ଲେଖା ପଢ଼ା ଆଦରୁଛି । ଆମ ଭାଷାର ପାଠକ କମି କମି ଯାଉଛନ୍ତି । ସମାଧାନର ପନ୍ଥା କଣ ହୋଇପାରେ? ଆମ ଭାଷା ଖାଲି କଣ ସାହିତ୍ୟ ଆଉ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ଭାଷା କି ଲୋକମୁଖର କଥିତ ଭାଷା ହୋଇ ରହିଯିବ? ଆଜିର ପିଢ଼ିଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ଲାଗି ତା'କୁ ମନ ପଢ଼ିବାକୁ, ଜିଣିବାକୁ ହେବ । ଏଥି ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ କାମଟି ହେଲା ବିରଳ ଓ ଛପା ହେଉନଥିବା ଅନେକ ପୁରାତନ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ପାଠକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେବା । ଆମ ଦେଶରେ ଲେଖକଙ୍କ ଦେହାନ୍ତର ୬୦ ବର୍ଷ ପରେ ବହିର କପିରାଇଟ ଚାଲିଯାଏ । ଏଭଳି ପବ୍ଲିକ ଡୋମେନରେ (କପିରାଇଟ ନଥିବା) ବହିସବୁ କେବେ କେବେ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟାରେ ପାଠାଗାରରେ ଥାଏ । ଯଦି ପାଠାଗାରରୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ବହିଟି ଚୋରିହୁଏ କି ପୋକ ଖାଇଯାଏ ତାହେଲେ ଲେଖକର ଶ୍ରମର ଦେଉଳ ଭୁସୁଡ଼ିପଡ଼େ । ଯଦି ବହିଟି ଏକରୁ ଅଧିକ ଥର ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ ତାହେଲେ ସେକଥା ଭିନ୍ନ । କିନ୍ତୁ ଅନେକ ବହି ଦ୍ୱିତୀୟଥର ଛପାହୁଏନା । ତାକୁ ସାଇତିବାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବାଟ ହେଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟ । ପୁରୁଣା ଓ ବିରଳ ବହିମାନ ଛପାଇବାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନର କାମ ଏକ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ । ୧୮୪୦-୧୯୪୦ ଭିତରେ ପ୍ରକାଶିତ ପତ୍ରିକା, ୨୫ରୁ ଅଧିକ ଅଭିଧାନ ତଥା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଭଳି ପୋଥିକୁ ମିଶାଇ ୭୪୦ରୁ ଅଧିକ ବହିକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ଦେବାରେ ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ କାହିଁରେ କେତେ । ହେଲେ ଏ ବହିର ଲେଖାସବୁ ଆଉଥରେ ବ୍ୟବହାର ହେବା, ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିପାଇବା ତଥା ମୋବାଇଲ ଆଦିରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଉଥରେ ଟାଇପ ହେବା ଜରୁରୀ । ସବୁଯାକ ବହିକୁ ଟାଇପ କରିବା ସମ୍ବବ ନୁହେଁ, ହେଲେ କିଛି କିଛି ବହି ଧୀରେ ଧୀରେ ଟାଇପ ହୋଇପାରିବ । ସେ କାମଟି ଅଧୁନା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଇଣ୍ଟରନେଟରେ or.wikisource.org ୱେବସାଇଟ ଖୋଲି ପାଠକେ ଏହାକୁ ଖୋଲି ପଢ଼ିପାରିବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପରି ଏ ଯୁଗର ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ରଚନାବଳୀ । ଏହାର ଲେଖା ସଂଖ୍ୟା ଅଧୁନା ୨୮୫ରୁ ଅଧିକ । ଖାଲି ସେତିକି ନୁହେଁ, ଆଗରୁ ସ୍କାନ ହୋଇ ରହିଥିବା ଅନେକ ବହିକୁ ଆଉଥରେ ଟାଇପ କରିବା କାମ ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା । ତେଣୁ ପୁରାତନ ରଚନାର ବିଦଗ୍ଧ ପାଠକଜଣେ ପୂଜୁଥିବା ଲେଖକଙ୍କ ରଚନା ଏଥିରେ ଟାଇପ କରି ସ୍ଥାନୀତ କରିପାରିବ । ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଅଣଲାଭକାରୀ, ଆଉ କପିରାଇଟ ନଥିବାରୁ ବହି ସବୁ ଖୋଲାରେ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ।

ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ

ଉପର ଦୁଇ ପ୍ରକଳ୍ପ ତ ଗଲା ବହିର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ଆଉ ଜ୍ଞାନକୋଷ ବା ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଗଢ଼ିବାର କଥା । ହେଲେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ଆଉ ଜନମତର ମହତ ମଧ୍ୟ ଉଣା ନୁହେଁ । ଲେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ ହେଉ ପଛେ ଆମ ଲୋକେ ଏବେ ଯାଏ ଇଂରାଜୀକୁ କମ୍ପୁଟରର ଭାଷା ମାନି ମୋବାଇଲ ବା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ କେବଳ ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖନ୍ତି । ସାଧାରଣ ଲୋକେ କିପରି ଓଡ଼ିଆରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଲେଖିବେ ତା'ର ସଳଖ ବାଟ ଅନେକଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚି ନଥିବାରୁ ଏ ଅସୁବିଧା । ଘଟୁଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ଓ ତହିଁରେ ଜନ-ଅଭିମତକୁ ଭରିବା ଲକ୍ଷରେ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉଛି ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ । ସୌଭାଗ୍ୟର କଥା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ପରେ ଏଥିରେ ୩ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଥାନୀତ । ଅନେକ ସମୟରେ ନଜର ଆଢ଼ୁଆଳରୁ ଛପି ଯାଉଥିବା ଘଟଣା ଏଥିରେ ପଦାକୁ ଆସେ । ଜଗତର ଅନେକ ଲୋପ ପାଇଯାଉଥିବା ଭାଷା, ଚଳଣିଠୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂଇଁରେ ଯୁଝୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ କାହାଣୀ ତଥା ସାଧାରଣ ମଣିଷର ସ୍ୱର ଫୁଟିଉଠେ ଏଥିରେ । ଓଡ଼ିଆ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଖବର ବୋଲି ଯାହା ଖବରକାଗଜରେ ଆସେ ତା ବାହାରେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ସହ ପରିଚିତି ଲାଭ ପାଇଁ ଏ ଏକ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରେ । ଏହା or.globalvoices.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ପରିଚାଳିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯାହାର ଦୁଆର କିଛି ପରିମାଣରେ ଭାଷା ଦକ୍ଷତା ଥିବା ଲେଖକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ।

ଏ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାଦ ଆହୁରି ଅନେକ ଅଣ-ଲାଭକାରୀ ଓ ଖୋଲା ପ୍ରକଳ୍ପ ରହିଛି । ଓଡ଼ିଆକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଅଧିକ ଜନପ୍ରିୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓଡ଼ିଆଏ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିଅଭିଧାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିପାରିବେ ଆଉ ନିତିଦିନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଫାୟାରଫକ୍ସ ବ୍ରାଉଜରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଣ୍ଟରଫେସ ଓଡ଼ିଆରେ ଅନୁବାଦ କରିପାରିବେ । ଆଉ ନୂଆ ଘଟଣା ବାବଦରେ YourStory ଓଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ଲେଖିପାରିବେ ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b13b21b3cb3fb06-b2db3eb37b3e-b2ab3eb07b01-b15b3fb1bb3f-b05b28b4db24b30b4db1cb3eb24b40b5f-b07b23b4db1fb30b28b47b1f-b2ab4db30b15b33b4db2a

Telugu Wikipedia Education Program at Andhra Loyola College, Vijayawada

Pavan Santosh — 2016-01-13T07:51:13Z

In collaboration with Andhra Loyola College (ALC), Vijayawada, Access to Knowledge programme (CIS-A2K) of the Centre for Internet and Society is opening up a Wikipedia Digital Centre in the college so that students and local Wikimedians could grow Wikipedia and other Wikimedia content in Telugu and other Indian languages. To begin with this, a two-day long Wikipedia Education Program is also being initiated which will continue to grow further by expanding local content on Wikipedia.

As part of this two-day programme 40 undergraduate students (10 each from Botany, Statistics, Physics and Telugu) will be taking part and will be creating articles in their respective subjects in four languages; Telugu, Hindi, Malayalam and Tamil.

On the 13th a Wikipedia Digital Centre will be opened at ALC. G Umamaheswara Rao of Centre for Applied Linguistics and Translation Studies (CALTS) lab, University of Hyderabad will be joining as the chief guest. This lab will have 10 computers and will be jointly managed by the CIS and ALC where the student-Wikipedians and the local Wikimedia community could conduct regular Wikipedia outreach programmes. Joining in this event are principal of the institution Fr. Kishore, Professsor Sivakumari from Department of Botany, Professor Sahayabaskaran, Department of Physics, and Professor Kola Sekhar, Department of Telugu. On behalf of CIS-A2K, Rahmanuddin Shaik and Pavan Santosh will be participating and facilitating the Wikipedia Education Program and the inauguration of the lab.

For more details visit https://cis-india.org/openness/events/telugu-wikipedia-education-program-at-andhra-loyola-college-vijayawada

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର: ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଜିଟାଲ ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନର ନୂଆ ମୁହଁ

subha — 2016-01-28T07:25:34Z

Many would be searching for Odia-language books on the internet. Many would feel like correcting typos and other mistakes when found while reading a book, even online. Odia Wikisource is as a platform all those book lovers who want to read Odia books online and want to make more books available online.

The article by Subhashish Panigrahi was published in Your Story on January 12, 2016.

ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଅନେକେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ଖୋଜୁଥିବେ । ପୁରୁଣା ବହିରେ ପ୍ରକାଶନ ବା ଛାପା-ଜନିତ ଭୁଲ ଭଟକା ଆଖିରେ ପଡ଼ିଲେ ଯେମିତି ଆମେ ବହିରେ କଲମରେ ଗାର ମାରିଦେଉ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ସେମିତି ଭୁଲଟିଏ ଦେଖିଲେ ଭୁଲଟି ସୁଧାରିବାକୁ ହାତ ବଳିବ । ଏ ସବୁ ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦର ସମାଧାନ ଏଣିକି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ପାଠାଗାର "ଉଇକିପାଠାଗାର" ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ।

ଭାଷାଟିଏ ବଢ଼ିଲେ ବଢ଼ନ୍ତି ବ୍ୟବହାରୀ । ବଢ଼େ ସେ ଭାଷାର ଅଭିଲେଖ । ଆଉ ଆମ ଭାଷାଟି କେଇ ଶହ-ହଜାର ବର୍ଷ ଭିତରେ ଶାଖା ପ୍ରଶାଖା ମେଲି ଯେ କେଡ଼େ ବିଶାଳ ହୋଇଛି ତାହା ଆମେ ଜାଣୁ । ଭାଷା ନଈଟି ବହୁ ଜାଗା ଦେଇ ବହୁ ବହୁ ଅନେକ ବହି ମଧ୍ୟ ଉତୁରିଉଠିଛି । ସେ ବହିମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣାଶୁଣା ଲେଖକଙ୍କ ବହିଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ପୁନଃମୁଦ୍ରଣ ହେବା ସହିତ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି ପଢ଼ାହେଉଛି । ହେଲେ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ ତଥ୍ୟ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବଣମଲ୍ଲୀ ସମ ଉପାଦେୟ ବହି ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ଅଭାବରୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିପାରିନାହିଁ । ତା ଛଡ଼ା ଅନେକ ବହି ପ୍ରକାଶକ ଓ ଲେଖକଙ୍କ ସମ୍ବଳ ଅଭାବ ହେତୁ ବା ପାଠକଙ୍କ ଅନାଗ୍ରହ ଯୋଗୁ ସାରା ଓଡ଼ିଶା ବା ଓଡ଼ିଶା ବାହାରକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ସବୁଯାକ ବହି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ବହି ପାଇବେ ତ?

ଆଗରୁ ଆମର କୋଠକାଠିଆ ସମାଜ ଥିଲା । ଏକାଠି ବହୁଲୋକ ବସି ଆଳାପ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । ବହି ପଢ଼ାଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନ୍ୟାୟ ବିଚାର ଯାଏ ସବୁ ହେଉଥିଲା ସେଇଠି । ଆମ ବଡ଼ବଡ଼ୁଆମାନେ ସବୁ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସେଇଠି ନେଉଥିଲେ । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଛବି ଖୋଜିଲେ ଏବେ ବି ଗଛ ତଳେ ଚଉକିପରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଲୋକେ ବିଚାର କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପରେ ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗିରେ ଆମର ଭାଗବତ ପଢ଼ାହେଲା । ସେ ଥିଲା କେଇଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ପାଠାଗାର ଆଉ ବାକି ବେଳ ପାଇଁ ଚଳଣି ଆଉ ନ୍ୟାୟଘର । ପରେ ବହିର ଆଲୋଚନାଠାରୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିବାରୁ ପାଠାଗାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ତେବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୋକେ ବହି ପଢ଼ାଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାରୁ ପାଠାଗାର ବଣମଲ୍ଲୀ ସମାନ ହୋଇପଡ଼ିଲାଣି ।

ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯେବେ ପୂରାପୂରି ଡିଜିଟାଲ ମୁହାଁ ହୋଇସାରିଲେଣି ଆମକୁ ବିଚାରିବାକୁ ହେବ ଏ ରାଶି ରାଶି ପୋଥି କାହା ପାଇଁ । ସମାଜଟିଏ ତା'ର ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଖିରେ ସପନ ଦେଖେ । ତେଣୁ ଅଧୁନାତନ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅଣଦେଖା କରି କେବଳ ବହି ଛାପିଲେ ପାଠାଗାର ଯେ ଅଳିଆଗଦାରେ ପରିଣତ ନ ହେବ କିଏ କହିବ?

ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ କଣ ଲେଖା ହେବ କଣ ଲେଖା ନ ହେବ ଆଉ କିପରି ଲେଖା ହେବ ତାହା ଏକ ଜଟିଳ ବିଷୟ । ଭାଷା କହିଲେ ଖାଲି ସାହିତ୍ୟକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ ବରଂ ସାହିତ୍ୟ ଭାଷାର ଏକ ଅଂଶ ବୋଲି ଅନେକଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ରଚନା ଓ ସେସବୁ ସାଇତା ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ବହୁ ଭାବେ ରହିଛି । ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ବେଳେ ଆଉ ନୂଆ ଭାବିବା ବେଳେ ଆଗରୁ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଆମ ପାଦ ତଳର ନିଅଁ ଭଳି କାମ କରେ । ତେଣୁ ନୂଆ ପିଢ଼ି ବହିଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଚୋରକୁ ମାନ ମାରି ଖପରାରେ ଖାଇବା ବୋକାମି ହେବ । ବେଳେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା କରି କେବଳ ଛପା ବହି ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବହି ଛପାହେଉଛି ବୋଲି ବୋଧହୁଏ । କାଗଜ ପରେ ଛପା ବହି ଯେତେ ନିଜର ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିନେ ନା ଦିନେ ଚିରିବ କି ଉଇଙ୍କ ଆହାର ହେବ । ଆଉ ଆଗତ ଦିନ ପାଇଁ ତାକୁ ସାଇତି ରଖିବାର ସଳଖ ବାଟଟିଏ ହେଲା ତା'ର ଡିଜିଟାଲ କପି ତିଆରିବା । ଇଂରାଜୀ, ଫ୍ରେଞ୍ଚ, ସ୍ପାନିସ, ଜର୍ମାନ, ଜାପାନୀ ଆଦି ଭାଷାରେ ଲେଖା ପୋଥିପତର ସବୁ ସେଠାର ପାଠକ ଆଜି ବି ଆମ ଭଳି ବହି ଧରି ପଢ଼ିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ।

ଲଣ୍ଡନରେ କିଛି ଦିନର ରହଣି କାଳରେ ଦେଖି ଅଭିଭୂତ ହେଲି ସେଠା ଲୋକଙ୍କ ବହି ପଢ଼ାର ସଉକ । ଟ୍ରେନ ଷ୍ଟେସନ ବାଡ଼ାକୁ ଆଉଜି କିଏ ପଢ଼ୁଛି ତ କିଏ ଜନଗହଳି ଥାନରେ କଣଟିଏ ବାଛି ଫରଦ ପରେ ଫରଦ ଲେଉଟଉଛି । କିନ୍ତୁ ସେଠାର ପାଖାପାଖି ସବୁ ନୂଆ ବହି ଉଭୟ ଛପା ଓ ଇ-ବହି ବିକ୍ରୀ ହେଉଛି ।

ନୂଆ ଟେକନୋଲୋଜି ଆସିଗଲା ବୋଲି ପୁରୁଣା ପୂରା ଫୋପାଡ଼ିଦେବା କେବଳ ମଝିମଝିଆ ସମାଜର ଲକ୍ଷଣ । ହେଲେ ଉଚ୍ଚତର ସମାଜରେ ପୁରୁଣା ଓ ନୂଆର ବିଭା ସବୁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ତେଣୁ ଆମ ବହିମାନଙ୍କ ବିକ୍ରି କମିଯିବ ବୋଲି ହାଉଳି ଖାଇ ଆମେ ଏକ ପିଢ଼ିକୁ ଆମ ବହିର ବାସନାପାଣିରୁ ବଞ୍ଚିତ କରୁନୁ ତ? ଯଦି ସତରେ ଆମ ପର ପିଢ଼ି ଅମା ବହିଯାକ ନ ପଢ଼ନ୍ତି ତାହେଲେ ଏ ଜାତିର ଇତିହାସରେ ଆମେ ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ଜକା ଆଉ ଚିରକାଳ ଦୋଷୀ ହୋଇ ରହିହେବୁ ।

ଆଉ ବହି କିଣି ହାତରେ ଧରି ପଢ଼ୁଥିବା ଲୋକଟି କେବେ ହେଁ ମୋବାଇଲ-ଟ୍ୟାବଲେଟ-କିଣ୍ଡିଲ-କମ୍ପୁଟରରେ ପଢ଼ିବାକୁ ସୁଖ ମଣିବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଫ୍ଲାଇଟରେ ଯିବା ବେଳେ ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିଲେ ଡିଜିଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ପଢ଼ିବ । ଆଉ ବିଶାଳ ଗ୍ରନ୍ଥର କେଉଁ କୋଣରେ ଲେଖାଟିଏ ଖୋଜିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ସବୁ ପୃଷ୍ଠା ନ ଖୋଜି ପାଠକଟିଏ ସଳଖେ ସଳଖେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିପାରିବ ।

ବହିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ତିଆରିବାରେ ସୃଜନିକା ନାମକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅବଦାନ କାହିଁରେ କେତେ । ପାଖାପାଖି ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷ ପୃଷ୍ଠା ସ୍କାନ କରି ସେମାନେ ଅନେକ ଇ-ବହି ତିଆରି କରିସାରିଲେଣି । ୧୮୫୦-୧୯୫୦ ଭିତରେ ଛପା ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକାସବୁ ପ୍ରାୟ ଏଥିରେ ସାମିଲ । odia.org ନାମକ ଆଉ ଏକ ୱେବସାଇଟ କିଛି ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଆଉ କିଛି ବାକିମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ କିଛି ଓଡ଼ିଆ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଛନ୍ତି । ଇଣ୍ଟରନେଟ ଆରକାଇଭ (archive.org) ସାଇଟରେ ବହିସବୁ ପିଡ଼ିଏଫ ଭାବେ ଅପଲୋଡ଼ କଲେ ତାହା ମୋବାଇଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକାରରେ ଦେଖିବାକୁ ସୁବିଧା । ହେଲେ ଲୋଡ଼ାଥିଲା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପାଠାଗାରଟିଏ । ହେଲେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯେତେବେଳେ ଖାଲି ପାଠକ ରହିଲେ କି ମଉଜ? ଦିଆନିଆ ନଥାଇ ସେ କି ଇଣ୍ଟରନେଟ? ପାଠକ ଯଦି କେଉଁଠି ଭୁଲଟିଏ ଦେଖିଲେ ତାକୁ ବଦଳାଇ ପାରୁଥିବେ ତାହେଲେ ସିନା । ଅନେକେ ହୁଏତ ଜାଣିନଥିବେ ଏ ସମାଧାନର ବାଟଟିଏ ରହିଛି ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b13b21b3cb3fb06-b09b07b15b3fb2ab3eb20b3eb17b3eb30-b13b21b3cb3fb06b30b47-b21b3fb1cb3fb1fb3eb32-b2ab3eb20b3eb17b3eb30-b06b28b4db26b33b28b30-b28b42b06-b2eb41b39b01

Read Bengali, Malayalam classics online as free Wiki libraries grow

praskrishna — 2016-01-29T15:51:09Z

Content Includes Classics In Malayalam, Bengali.

The article by Sandhya Soman was published in the Times of India on January 10, 2016.

It was a hunt that took Shiju Alex to many places. Finally, his quest ended at Dharmaram College library in Bengaluru as Alex got hold of a copy of the firstever printed book in Malayalam. He scanned it promptly and volunteers uploaded the text on to Malayalam Wikisource, one of the free online libraries run by Wikipedia. Nasim Ali returned to Wikipedia editing only because fellow Odias were reaching out on social media to help upload the 13-volume Bhagavata Mahapuranam.Now, the entire work is available for free at Odia Wikisource.

Actions speak louder than words when it comes to preserving books in regional languages. Indian versions of Wikisource have more than 1 lakh pages of classic epics, philosophical tracts, and novels and poems in 10 languages. And the num bers are growing. “These are the books that we grow up with and connect emo tionally. Most of us would like to see them online,“ said Subhashish Panigrahi, Wikipedian and programme officer at the Centre for Internet and Society .

As Wikipedians come together in Bengaluru on Sunday to celebrate 15 years of editing and curating the encyclopedia in India, more such stories will be told. The growth has been tremendous in Indian language content creation, especially when it comes to setting up Wikisources, said A Ravishankar, programme director at the Wikimedia India chapter. Malayalam has 26,332 pages, including around 200 of the seminal books in the language. While Telugu has 29,039 pages, Bengali has around 11,000. Sanskrit, Tamil, Kannada, Oriya, Marathi, Gujarati and Assamese libraries are also getting bigger. The content ranges from religious texts such as Ramayan and Bible to first-ever printed literary works.

“Most of these are books in the public domain or the ones relicensed with Creative Commons licences. This allows anyone to edit or make a copy of the work, making it reusable,“ said Panigrahi. Some of the relicensed works include the Kannada Vishwakosha brought out by University of Mysore.

It isn't easy to get works online. Alex finds it difficult to procure the original texts to create their PDF versions. “Every time I go to Kerala, I look for old books,“ said Alex, who uploads the PDFs on a public domain for others to upload them. Editors are also not easy to come by . Panigrahi took to social media to find a new set of editors when he was trying to upload the Bhagavatha volumes. “Wiki's volunteer-editors have their hands full. So we appealed on social media and many people signed up,“ he said.

But the effort is worth it, said Alex. Every time he unearths an old book and posts the link on his Facebook page, the reactions are full of surprise. “Many from the younger generation don't know that Samkshepa Vedartham (the first printed work in Malayalam) was printed in Rome. Also, researchers write to me saying they are happy to see the old books online,“ he said.

Students Pitch In

The Wikimedia Foundation has tied up with various colleges to help with typing and proof-reading. Around 120 students of Kalinga Institute of Social Sciences in Bhubaneswar typed stanzas from the Bhagavata while Christ University students from Bengaluru uploaded chunks of the Kannada Vishwakosha as part of their curriculum.

Tech Hurdle

Though the project started in 2006 with Malayalam Wikisource, it spread to other Indian languages around five years ago. The biggest hurdle remains technology as the open source optical character recognition (OCR) software isn't compatible with many Indian languages. “Google's OCR that was launched last year is much better as it works with most Indian languages,“ said Ravishankar. The new software “extracts text from images of any printed text -and sometimes even handwriting, which opens the door to old texts, manuscripts, and more,“ reads Panigrahi's blog post.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/the-times-of-india-january-10-2016-sandhya-soman-read-bengali-malayalam-classics-online-as-free-wiki-libraries-grow

3rd Expert Committee Meeting on reference of secretary, MHRD on representation of Internet and Mobile Association of India

praskrishna — 2016-02-05T14:04:24Z

The 3rd Expert Committee meeting was held on January 11, 2016 in Committee Room No.654, 'A' Wing, Ministry of Information & Broadcasting in New Delhi. Nehaa Chaudhari and Anubha Sinha attended the meeting.

Download the notice.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/3rd-expert-committee-meeting-on-reference-of-secretary-mhrd-on-representation-of-internet-and-mobile-association-of-india

କେତେ ମାଗଣା "ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ

subha — 2016-01-30T11:05:02Z

This op-ed was published in Odia newspaper "The Samaja" on January 4, 2016. Sunil Abraham and Pranesh Prakash were quoted.

Facebook has set its foot in 30 developing countries with its app Free Basics to provide free access to Facebook, Facebook’s products like WhatsApp and a few websites Facebook has partnered with. This has raised eyebrows all over India as Free Basics compromises with user security and privacy and it violates Net Neutrality. This piece quotes from Eben Moglen and Mishi Choudhury’s post where they detail about the security concerns with the app. This piece also tells why projects like Mozilla’s GrameenPhone project in Bangladesh and Wikipedia Zero across many nations got wider acceptance and support for their noble humanitarian effort where Facebook is getting severe heat across all the 30 nations. Could Facebook dare to launch such a project in rich nations or it is easy to make poor nations easy targets with poor services?

Read the original here.

A scanned version of the original article is below:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/b15b47b24b47-b2eb3eb17b23b3e-b2bb4db30b3f-b2cb47b38b3fb15b4db38

Report of Konkani Wikipedia's progress (July-December 2015)

rahim — 2016-02-05T02:49:29Z

Konkani language is one of the 22 languages recognized by Indian union in 8th schedule. As per the 2007 census there are about 7.4 million Konkani speakers.[1] Konkani language has its own Wikipedia created on 15th June 2015. This blog post will try to put out Konkani Wikipedia's growth from a perspective based on Wikimedia stats.

Konkani language has varied scripts used by its speakers. There are more than six different scripts in which Konkani people seem to be writing, of these, Devanagari (same as Hindi, Marathi), Romi (Roman or Latin script) and Kannada script are more popular. The project went out of incubation and became a live Wikipedia project as Goan Konkani Wikipedia (language code gom and is available at gom.wikipedia.org).The Konkani community that contributes on Wikipedia is mostly present in Goa with a few contributors living elsewhere.

Below is the last 6 months' statistics of Goan Konkani Wikipedia:

	Total Editors	New editors	Active editors	Very active editors	Article count	New article created per month
July 2015	124		8	4	2100	8
August 2015	125	1	6	3	2300	6
September 2015	125		5	4	2400	1
October 2015	125		5	3	2400	1
November 2015	125		2		2400

Observations:

As we see the total number editors is at a good state as compared to other language Wikipedia projects that have gone live recently. Also the article count seem to be significant.
But the growth in total number of editors is not that encouraging and needs to be worked upon. This might be probably because of unawareness of Konkani Wikipedia among the native language speakers.
The active editor count has been declining over the 6 months. For the month of December, there has been no activity from the active community on Konkani Wikipedia.
Number of the most active Wikipedians will grow once we proactively engage with the existing community in organising outreach to bring new editors.
There has been no new article created on Konkani Wikipedia in November and December at all. This is an alarming issue.
This is slightly disturbing as we can see from stats tables.
Of the 40 or so active Konkani Wikipedians, only 2 of them have done some small activity on Konkani Wikipedia, whereas the rest have not visited the site for almost 3 months.
The community needs to be engaged with more and there is a need for bringing leadership. May be Konkani language encyclopedia Konkani Vishwakosh that was relicensed under CC-BY-SA 3.0 license by the Goa University will be a useful resource to enhance the Goan Konkani Wikipedia.

Note:
1. Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in Nationalencyklopedin

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/konkani-wikipedia-progress-from-july-to-december-2015

Odia Wikipedia progress from July to December, 2015

rahim — 2016-02-05T02:45:19Z

Odia Wikipedia, one of the very active Wikipedias in Indian languages has been showing a negative rate of growth for the last 6 months. We will try to analyse, what has been happening and how can that be improved.

Odia language is one of the 22 languages recognized by Indian union in 8th schedule. It has 31 million population as per 2001 census. Odia language has its own Wikipedia created on 3rd June 2002. This blog post will try to put out Odia Wikipedia's growth from a perspective based on Wikimedia stats.

Odia Wikipedia started on 3rd June 2002 and for almost 4 years, it survived with only one page in the project. Until an IP edit created the home page mimicking Sanskrit Wikipedia's homepage. This continued for over a year and then from an IP address, a word to word translation of home page was made into Odia. Around the same time, an entry for an article - (ଭାରତ)India was created. The homepage of Odia Wikipedia and other articles continued to be edited by IP address users until ଓଡ଼ିଆ created his/her account and started modifying the homepage.

Today, Odia Wikipdia has 10,187 articles in article namespace, 47,291 pages in all (including article namespace pages); 10,574 registered users which includes bots. Of these registered users, as of November 2015, 63 users have done at least one edit in November, 13 is the number of users flagged as bots. There are 4 administrators on Odia Wikipedia.

When we look at the stats table of Odia Wikipedia taken from stats.wikimedia.org, below,

	Total Editors	New Editors	Active Editors	Very Active Ediors	Articles	New Articles per day
July, 2015	127	2	12	2	8,800	1
August, 2015	129	2	15	6	8,900	3
September, 2015	131	2	15	6	9,100	5
October, 2015	136	5	21	4	10,100	36
November, 2015	136		11	2	10,500	2

Some of the direct observations are : Over a 5 month period, only 9 people joined Odia Wikipedia, average Indian count for this is 9 per month.

The active editors count, which is about 20% of Total editors is at 10% or less for most of the months.

The very active editors count, again 40-50% of active editors is still low.

There have been no new editors who have come to Odia Wikipedia and registered for the month of November.

Though the articles per day count has been at rise, we need to analyze what kind of content it is and what is the size of articles being added.

	Bytes added	Files/ images added
July 2015	6656008	0
August 2015	28507493	0
September 2015	12403456	0
October 2015	25281989	1
November 2015	5442630	0
December	8492735	4

The above table shows the overall bytes added to Odia Wikipedia (both added and removed) and he files uploaded.

The bytes added is generally an indicative of how much content is being added to the project. If an average good article has, say 10kb length on Odia Wikipedia, then what th above table interprets is that a good amount of content is added to Odia Wikipedia for thee months of August, and October, but same thing did not happen in July, September, October and December.

The files/images added to the project is not a direct indicative of any quality change on the wiki. As all file uploads happen on commons. But this is of course and indicative of non-free fair use images being added, and if that is the usability, then Odia Wikipedians do not seem to be utilizing it properly or Odia Wikipedia has content that does not depend on such images.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/the-sad-state-of-odia-wikipedia

December 2015 Bulletin

praskrishna — 2016-01-13T14:07:01Z

Our newsletter for the month of December 2015 is below.

The Centre for Internet & Society (CIS) is happy to share the twelfth issue of CIS newsletter (December 2015). Previous editions of the newsletter can be accessed at http://cis-india.org/about/newsletters.

Highlights
The 4th edition of the Global Congress themed around "Three Decades of Openness, Two Decades of TRIPS" was organized in New Delhi from December 15 - 17, 2015. The largest ever in Asia, the Congress was jointly organised by CIS, NLU-D, Open A.I.R., CREATe, Columbia University and American University. Nehaa Chaudhari summarized the developments of the 4th Global Congress on IP and the Public Interest in a blog post that was originally published on the Global Congress blog. Sunil Abraham wrote a blog entry stating the institutional position of CIS on the Net Neutrality discussion going on in India. Catch News interviewed Sunil Abraham about the recent advertisement by Facebook titled "What Net Neutrality Activists won't Tell You or, the Top 10 Facts about Free Basics" . Sunil argued against the validity of all the 'top 10 facts'. Odia author and cultural historian Jagannath Prasad Das has recently permitted 30 volumes of his notable works to be re-license under an open license (Creative Commons Share-Alike 4.0 or CC-BY-SA 4.0) . Subhashish Panigrahi wrote a blog post on this in Discover Bhubaneswar, a web portal in Odisha. CIS has established institutional partnerships with University of Mysore and Guru G Learning Labs for furthering Wikipedia growth. Tanveer Hasan analyses the developments and lists out the possible future plans in this regard. CIS along with Observer Research Foundation, Centre for Global Communication Studies, Annenberg School for Communication, University of Pennsylvania, and Internet Policy Observatory organized an event in New Delhi on Net Neutrality across South Asia . Today the quantity of data being generated is expanding at an exponential rate. From smartphones and televisions, trains and airplanes, sensor-equipped buildings and even the infrastructures of our cities, data now streams constantly from almost every sector and function of daily life, stated Scott Mason in a blog post. The Government of India is in the process of developing 100 smart cities in India which it sees as the key to the country's economic and social growth. Vanya Rakesh gave an overview of the Smart Cities project currently underway in India in a blog post. For the second part of the Smart City podcast series, Sruthi Krishnan and Harsha K from Fields of View spoke with Sumandro Chattapadhyay on data, people, and smart cities. Fields of View has produced and shared the recording. An extended survey of digital initiatives in arts and humanities practices in India was undertaken last year. The 'mapping digital humanities in India' enquiry began with the term 'digital humanities' itself, as a 'found' name for which one needs to excavate some meaning, context, and location in India at the present moment. P.P Sneha published the third,fourth, and fifth sections of the study this month. The RAW programme has initiated a new annual conference series titled Internet Researchers' Conference (IRC). The first edition of the Conference, organised around the theme of "studying internet in India" will be held in Delhi in February 2016

----------------------------------------------
Accessibility and Inclusion
----------------------------------------------

Under a grant from the Hans Foundation we are doing a project on developing text-to-speech software for 15 Indian languages. The progress made so far in the project can be accessed here.

►NVDA and eSpeak

Monthly Updates

● December 2015 Report (Suman Dogra; December 31, 2015).

-----------------------------------------------------------
Access to Knowledge
-----------------------------------------------------------
As part of the Access to Knowledge programme we are doing two projects. The first one (Pervasive Technologies) under a grant from the International Development Research Centre (IDRC) is for research on the complex interplay between pervasive technologies and intellectual property to support intellectual property norms that encourage the proliferation and development of such technologies as a social good. The second one (Wikipedia) under a grant from the Wikimedia Foundation is for the growth of Indic language communities and projects by designing community collaborations and partnerships that recruit and cultivate new editors and explore innovative approaches to building projects.

►Copyright and Patent

Blog Entries

Abuse of Dominant Position in Indian Competition Law: A Brief Guide (Sarthak Sood; December 9, 2015).
GCIP2015: Notes from the Inaugural Session (Spadika Jayaraj; SpicyIP; December 14, 2015).
GCIP Day 1 Session 3: Challenges in Re-Articulating Public Interest (Spadika Jayaraj; SpicyIP; December 17, 2015).
GCIP 15 Day 2: Discussions on Health Technology, Innovation and Access (Spadika Jayaraj; SpicyIP; December 17, 2015).
Guidelines for Examination of Computer Related Inventions in abeyance (Anubha Sinha; Anubha Sinha; December 21, 2015).
4th Global Congress on IP and the Public Interest: Statement of Conclusion for the IP and Development track (Nehaa Chaudhari; December 25, 2015). This was also published on the Global Congress Blog.

Event Organized

Global Congress on Intellectual Property and the Public Interest (Organized by National Law University, Delhi, American Assembly, Columbia University, Open A.I.R., American University, and CIS; New Delhi, December 15 - 17, 2015).

Participation in Event

CODE Session (Organized by IDRC; December 17, 2015; New Delhi). Nehaa Chaudhari and Anubha Sinha participated in the event.

Media Coverage

NLSIU Conference on Access to Copyrighted Works for Persons with Disability: An enriching experience (Abolee Vaidya and Nuhar Bansal; SINAPSE; December 14, 2015). This is an event report on a one-day national conference on the 'Access to Copyrighted Works for Persons with Disability' for which Pranesh Prakash was a speaker .

►Wikipedia

As part of the project grant from the Wikimedia Foundation we have reached out to more than 3500 people across India by organizing more than 100 outreach events and catalysed the release of encyclopaedic and other content under the Creative Commons (CC-BY-3.0) license in four Indian languages (21 books in Telugu, 13 in Odia, 4 volumes of encyclopaedia in Konkani and 6 volumes in Kannada, and 1 book on Odia language history in English).

Articles

30 Books of Odia Author and Historian Jagannath Prasad Das to Come Online on Odia Wikisource (Subhashish Panigrahi; Discover Bhubaneswar; December 4, 2015).
ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର (Subhashish Panigrahi; Sambad; December 6, 2015).

Blog Entries

Open access in the Marathi language expands by a thousand books (Subhashish Panigrahi and Abhinav Garule; December 3, 2015). This was published on Wikimedia Blog.
Guru-G Learning Labs and CIS A2K Institutional Partnership (Tanveer Hasan; December 3, 2015).
Community Prioritisation of Content Donation: Kannada Wikisource (Tanveer Hasan; December 5, 2015).
Analysis of Institutional Partnerships: University of Mysore and Guru G Learning Labs (Tanveer Hasan; December 5, 2015).
Touch Point Report: Department of Tourism Studies, Christ University and St. Aloysius College, Mangalore (Tanveer Hasan; December 5, 2015).
TTT 2015 (Tanveer Hasan; December 5, 2015).
Kannada Wikipedia Editathon at Mangaluru (Dr. U.B. Pavanaja; December 29, 2015).

Events Organized

Talk on bringing 1000 books about the culture of Maharashtra on Marathi Wikipedia (The Energy and Resources Institute; Bangalore; December 1, 2015). Avinash Chaphekar, Joint Secretary, Maharashtra Granthottejak Sanstha gave a talk.
Odia Wikimedia community meetup (Organized by Odia Wikipedia Community and CIS; Cuttack; December 3, 2015).
Sau Dhuni Teen Project: December Edit-a-thon (Women's Studies Centre, University of Pune; December 3, 2015).

Participation in Events

Telugu Wikipedia Day 2015, Photo Walk (Organized by Telugu Wikipedians; Dr. YSR State Archaeological Museum, Hyderabad; December 13, 2015). Pavan Santhosh attended the event. One of the popular Telugu news channel TV9 covered the event and telecasted the same. Eenadu published a special item on photo walk on December 13, 2015.
English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon (Organized by Wikipedia community; Golden Threshold, Hyderabad; December 20, 2015). The event was covered inSakshi and Andhra Jyoti.

Media Coverage

CIS gave its inputs to the following media coverage:

Post More Articles on Kannada Wikipedia (Indian Express; Mangaluru edition; December 12, 2015).

A Kannada Wikipedia Editathon was conducted in Mangalore on December 10, 2015. The following are the media coverage for the same:

Kannada Wikipedia Editathon (Udayavani; December 7, 2015).
Kannada Wikipedia Editathon (Vijayavani; December 11, 2015).
Kannada Wikipedia Editathon (Vijaya Karnataka; December 11, 2015).
Kannada Wikipedia Editathon (Udayavani; December 11, 2015).
Kannada Wikipedia Editathon (Prajavani; December 10, 2015).
Kannada Wikipedia Editathon (Prajavani; December 13, 2015).

-----------------------------------------------
Internet Governance
-----------------------------------------------
As part of its research on privacy and free speech, CIS is engaged with two different projects. The first one (under a grant from Privacy International and International Development Research Centre (IDRC)) is on surveillance and freedom of expression (SAFEGUARDS). The second one (under a grant from MacArthur Foundation) is on studying the restrictions placed on freedom of expression online by the Indian government.

►Free Speech and Expression

Interview

Facebook shares 10 key facts about Free Basics. Here's what's wrong with all 10 of them (Shweta Sengar; Catch News; December 24, 2015).

Blog Entry

CIS's Position on Net Neutrality (Sunil Abraham; December 4, 2015).

Event Organized

Net Neutrality across South Asia (Organized by Observer Research Foundation, Centre for Global Communication Studies, Annenberg School for Communication, University of Pennsylvania, Internet Policy Observatory and CIS; New Delhi; December 12, 2015).

Participation in Event

Consultation on "Understanding the Freedom of Expression Online and Offline" (Organized by Digital Empowerment Foundation and Association for Progressive Communications; YMCA, New Delhi; December 10, 2015). Jyoti Panday was a speaker at this event.

►Big Data

Blog Entry

Benefits and Harms of "Big Data" (Scott Mason; December 30, 2015).

►Cyber Security

Blog Entry

Ground Zero Summit (Amber Sinha; December 22, 2015).

Participation in Events

Second Regional Conference on Connectivity for All: Future Technologies, Markets and Regulation (Organized by International Telecommunications Society, IIMA IDEA Telecom Centre of Excellence and Indian Institute of Management, Ahmedabad; New Delhi; December 13 - 15, 2015). Sunil Abraham was a panelist.

Event Organized

Bangalore Chapter Meet - DSCI (CIS, Bangalore; December 1, 2015). CIS hosted the Bangalore Chapter Meet of DSCI. Pronab Mohanty, Inspector General of Police gave a talk on Cybercrimes. Sunil Abraham presented the outcome of his study "Anonymity in Cyberspace".

►Privacy

Blog Entries

UID Research (Vanya Rakesh; December 2, 2015).
DNA Research (Vanya Rakesh; December 2, 2015).
Privacy Policy Research (Vanya Rakesh; December 2, 2015).
Sectoral Privacy Research (Vanya Rakesh; December 2, 2015).
Security Research (Vanya Rakesh; December 3, 2015).
Eight Key Privacy Events in India in the Year 2015 (Amber Sinha; December 31, 2015).

Participation in Events

Kick Off Meeting for the Politics of Data Project (Organized by Tactical Tech; Phnom Penh; December 7-8, 2015). Amber Sinha participated in the event.
Unbundling Issues of Privacy, Data Security, Identity Matrics, for Financial Inclusion (Organized by Indicus Foundation and MicroSave; December 10, 2015; Metropolitan Hotel and Spa, New Delhi). Sunil Abraham was a speaker.

►Miscellaneous

Blog Entry

Smart Cities in India: An Overview (Vanya Rakesh; December 21, 2015).

Participation in Event

Elite Capture of Governance (Organized by Forum for Urban Governance and Commons; December 16, 2015; Bangalore). Vanya Rakesh participated in the event.

--------------------------------
Telecom
--------------------------------
CIS is involved in promoting access and accessibility to telecommunications services and resources and has provided inputs to ongoing policy discussions and consultation papers published by TRAI. It has prepared reports on unlicensed spectrum and accessibility of mobile phones for persons with disabilities and also works with the USOF to include funding projects for persons with disabilities in its mandate:

Articles

The Free Basics debate: Trai has a point in imposing temporary ban on net neutrality (Sunil Abraham; FirstPost; December 24, 2015).
Millions of Indians Slam Facebook's 'Free Basics' App (Subhashish Panigrahi; December 29, 2015).

--------------------------------
Researchers at Work
--------------------------------
The Researchers at Work (RAW) programme is an interdisciplinary research initiative driven by contemporary concerns to understand the reconfigurations of social practices and structures through the Internet and digital media technologies, and vice versa. It is interested in producing local and contextual accounts of interactions, negotiations, and resolutions between the Internet, and socio-material and geo-political processes:

Upcoming Events

A.I. Hype Cycles and Artistic Subversions (CIS, Bangalore; January 22, 2016). Gene Kogan will give a talk.
First Edition of Internet Researchers' Conference (IRC) 2016 - Studying Internet in India: Call for Sessions (Organized by CIS; New Delhi; February 25 - 27, 2016).

Blog Entries

RAW Lecture #01: Nishant Shah on 'Stories and Histories of Internet in India' - Video (P.P. Sneha; December 1, 2015).
FOV Podcast - Data, People, and Smart Cities (Sumandro Chattapadhyay; December 2, 2015).
Reading from a Distance - Data as Text (P.P. Sneha; December 7, 2015).
The Infrastructure Turn in the Humanities (P.P. Sneha; December 7, 2015).
Living in the Archival Moment (P.P. Sneha; December 14, 2015).

---------------------------------
News & Media Coverage
---------------------------------

CIS gave its inputs to the following media coverage:

India's net neutrality debate is unique and complex (Pratap Vikram Singh; Governance Now; December 14, 2015).
Start-up India turns the heat on Facebook Free Basics (Anita Babu; Business Standard; December 22, 2015).
A Scam Masquerading as Santa (Apurva Venkat & Vandana Kamath; Bangalore Mirror; December 25, 2015).
Facebook goes out all guns blazing in push for Free Basics, Net neutrality advocates cry foul (IBN Live; December 29, 2015).
Foreign Media on Zuckerberg's India Backlash (Bhuma Shrivastava; NDTV; December 30, 2015).
Mark Zuckerberg's India backlash imperils vision for free global web (Bhuma Shrivastava; Livemint; December 30, 2015).

---------------------------------
About CIS
---------------------------------
The Centre for Internet and Society (CIS) is a non-profit organisation that undertakes interdisciplinary research on internet and digital technologies from policy and academic perspectives. The areas of focus include digital accessibility for persons with diverse abilities, access to knowledge, intellectual property rights, openness (including open data, free and open source software, open standards, open access, open educational resources, and open video), internet governance, telecommunication reform, digital privacy, and cyber-security. The academic research at CIS seeks to understand the reconfigurations of social and cultural processes and structures as mediated through the internet and digital media technologies.

► Offices

Bengaluru - No. 194, 2nd 'C' Cross, Domlur, 2nd Stage, Bengaluru, 560071. Location on Google Map .

Delhi - First floor, B 1/8, Hauz Khas, near G Block market, after Crunch, New Delhi, 110016. Location on Google Map.

► Follow Us

Twitter: http://twitter.com/cis_india
Twitter - Access to Knowledge: https://twitter.com/CISA2K
Facebook - Access to Knowledge: https://www.facebook.com/cisa2k
E-Mail - Access to Knowledge: a2k@cis-india.org
E-Mail - Researchers at Work: raw@cis-india.org
List - Researchers at Work: https://lists.ghserv.net/mailman/listinfo/researchers

► Support Us

Please help us defend consumer / citizen rights on the Internet! Write a cheque in favour of 'The Centre for Internet and Society' and mail it to us at No. 194, 2nd 'C' Cross, Domlur, 2nd Stage, Bengaluru, 560 071.

► Request for Collaboration

We invite researchers, practitioners, artists, and theoreticians, both organisationally and as individuals, to engage with us on topics related internet and society, and improve our collective understanding of this field. To discuss such possibilities, please write to Sunil Abraham, Executive Director, at sunil@cis-india.org (for policy research), or Sumandro Chattapadhyay, Research Director, at sumandro@cis-india.org (for academic research), with an indication of the form and the content of the collaboration you might be interested in. To discuss collaborations on Indic language Wikipedia projects, write to Tanveer Hasan, Programme Officer, at tanveer@cis-india.org.

CIS is grateful to its primary donor the Kusuma Trust founded by Anurag Dikshit and Soma Pujari, philanthropists of Indian origin for its core funding and support for most of its projects. CIS is also grateful to its other donors, Wikimedia Foundation, Ford Foundation, Privacy International, UK, Hans Foundation, MacArthur Foundation, and IDRC for funding its various projects.

For more details visit https://cis-india.org/about/newsletters/december-2015-bulletin

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର

subha — 2016-01-05T06:30:35Z

Odia newspaper Sambad carried this featured column of mine yesterday in their Sunday supplement "Sambada Rabibara" on December 6, 2015.

It sheds light on how important it is to digitize published work and make them available in open standard. Odia Wikisource, a sister project of Odia Wikipedia and a free and open online library, is growing up with more and more Odia books every day. With a vast majority of the native language speakers seeking knowledge online, useful content like available online is going to pay a very crucial role. Be it popular literature or popular science writings, Odia Wikisource is growing up with books of various genre and helping preserve old published works.

ଭାଷାଟିଏ ବଢ଼ିଲେ ବଢ଼ନ୍ତି ବ୍ୟବହାରୀ । ବଢ଼େ ସେ ଭାଷାର ଅଭିଲେଖ । ଆଉ ଆମ ଭାଷାଟି କେଇ ଶହ-ହଜାର ବର୍ଷ ଭିତରେ ଶାଖା ପ୍ରଶାଖା ମେଲି ଯେ କେଡ଼େ ବିଶାଳ ହୋଇଛି ତାହା ଆମେ ଜାଣୁ । ଭାଷା ନଈଟି ବହୁ ଜାଗା ଦେଇ ବହୁ ବହୁ ଅନେକ ବହି ମଧ୍ୟ ଉତୁରିଉଠିଛି । ସେ ବହିମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣାଶୁଣା ଲେଖକଙ୍କ ବହିଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ପୁନମୁଦ୍ରଣ ହେବା ସହିତ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି ପଢ଼ାହେଉଛି। ହେଲେ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବଣମଲ୍ଲୀ ସମ ଉପାଦେୟ ବହି ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ଅଭାବରୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିପାରିନାହିଁ। ତା’ଛଡ଼ା ଅନେକ ବହି ପ୍ରକାଶକ ଓ ଲେଖକଙ୍କ ସମ୍ବଳ ଅଭାବ ହେତୁ, ପାଠକଙ୍କ ଅନାଗ୍ରହ ଯୋଗୁ ସାରା ଓଡ଼ିଶା ବା ଓଡ଼ିଶା ବାହାରକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଆମ ଭବିଷ୍ୟତ ସବୁଯାକ ବହି ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ପାଇବେ ତ?

ଆଗରୁ ଆମର କୋଠକାଠିଆ ସମାଜ ଥିଲା। ଏକାଠି ବହୁଲୋକ ବସି ଆଳାପ ଆଲୋଚନା କରୁଥିଲେ। ବହି ପଢ଼ାଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନ୍ୟାୟ ବିଚାର ଯାଏ ସବୁ ହେଉଥିଲା ସେଇଠି । ଆମ ବଡ଼ବଡ଼ୁଆମାନେ ସବୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସେଇଠି ନେଉଥିଲେ । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଛବି ଖୋଜିଲେ ଏବେ ବି ଗଛ ତଳେ ଚଉକି ଉପରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଲୋକେ ବିଚାର କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏକଦା ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗିରେ ଭାଗବତ ପଢ଼ାହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଥିଲା କେଇଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ପାଠାଗାର ଆଉ ବେଳ ପାଇଁ ଚଳଣି ଆଉ ନ୍ୟାୟଘରା ପରେ ବହିର ଆଲୋଚନାଠାରୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିବାରୁ ପାଠାଗାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ତେବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୋକେ ବହି ପଢ଼ାଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯିବାରୁ ପାଠାଗାର ବଣମଲ୍ଲୀ ସମାନ ହୋଇପଡ଼ିଲାଣି । ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯେବେ ପୂରାପୂରି ଡିଜିଟାଲ୍ ମୁହାଁ ହୋଇସାରିଲେଣି, ଆମକୁ ବିଚାରିବାକୁ ହେବ ଏ ରାଶି ରାଶି ପୋଥି କାହା ପାଇଁ । ସମାଜଟିଏ ତା’ର ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତର ଆଖିରେ ସପନ ଦେଖେ । ତେଣୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଅଣଦେଖା କରି କେବଳ ବହି ଛାପିଲେ ପାଠାଗାର ଯେ ଅଳିଆଗଦାରେ ପରିଣତ ନ ହେବ କିଏ କହିବ? ଆଗାମା ପିଢ଼ି ପାଇଁ କ’ଣ ଲେଖାହେବ, କ’ଣା ଲେଖା ନ ହେବ ଆଉ କିପରି ଲେଖା ହେବ ତାହା ଏକ ଜଟିଳ ବିଷୟ । ଭାଷା କହିଲେ ଖାଲି ସାହିତ୍ୟକୁ ବୁଝାଏ ନାହିଁ ବରଂ ସାହିତ୍ୟ ଭାଷାର ଏକ ଅଂଶ ବୋଲି ଅନେକଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ବିଭିନ୍ନ ଧରଣର ରଚନା ଓ ସେସବୁ ସାଇତା ହେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ବହୁ ଭାବେ ରହିଛି । ଆମେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ବେଳେ ଆଉ ନୂଆ ଭାବିବା ବେଳେ ଆଗରୁ ଘଟିଥିବ ଘଟଣା ଆମ ପାଦ ତଳର ନିଅଁ ଭଳି କାମ କରେ । ତେଣୁ ନୂଆ ପିଢ଼ି ବହିଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବିଲେ ଚୋରକୁ ମାନ ମାରି ଖପରାରେ ଖାଇବା ଭଳି ଦେବାକାମି ହେବା କାଗଜ ଉପରେ ଛପା ବହି ଯେତେ ନିଜର ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଦିନେ ନା ଦିନେ ଚିରିବ କି ଉଇଙ୍କ ଆହାର ହେବା ଆଉ ଆଗତ ଦିନ ପାଇଁ ତାକୁ ସାଇତି ରଖିବାର ସଳଖ ବାଟଟିଏ ହେଲା ତା’ର ଡିଜିଟାଲ୍ କପି ତିଆରିବା । ଇଂରାଜି, ଫ୍ରେଞ୍ଚ, ସ୍ଥାନିସ୍, ଜର୍ମାନ, ଜାପାନୀ ଆଦି ଭାଷାରେ ଲେଖା ପୋଥିପତର ସବୁ ସେଠାର ପାଠକ ଆଜି ବି ଆମ ଭଳି ବହିଧରି ପଢ଼ିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି । ଲଣ୍ଡନରେ କିଛି ଦିନର ରହଣି କାଳରେ ଦେଖି ଅଭିଭୂତ ହେଲି ସେଠା ଲୋକଙ୍କ ବହି ପଢ଼ାର ସଉକ । ଟ୍ରେନ୍ ଷ୍ଟେସନ୍ ବାଡ଼ାକୁ ଆଉଜି କିଏ ପଢୁଛି ତ କିଏ ଜନଗହଳି ଥାନରେ କଣଟିଏ ବାଛି ଫରଦ ପରେ ଫରଦ ଲେଉଟଉଛି । କିନ୍ତୁ ସେଠାର ପାଖାପାଖି ସବୁ ନୂଆ ବହି ଉଭୟ ଛପା ଓ ଇ-ବହି ବିକ୍ରି ହେଉଛି। ନୂଆ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆସିଗଲା ବୋଲି ପୁରୁଣା, ପୂରା ଫୋପାଡ଼ିଦେବା କେବଳ ମଝିମଝିଆ ସମାଜର ଲକ୍ଷଣ । ହେଲେ ଉଚ୍ଚତର ସମାଜରେ ପୁରୁଣା ଓ ନୂଆର ବିଭା ସବୁଠି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ତେଣୁ ଆମ ବହିମାନଙ୍କ ବିକ୍ରି କମିଯିବ ବୋଲି ହାଉଳି ଖାଇ ଆମେ ନୂଆପିଢ଼ିକୁ ଆମ ବହିର ବାସନାପାଣିରୁ ବଞ୍ଚିତ କରୁନୁ ତ ? ଯଦି ସତରେ ଆମ ପର ପିଢ଼ି ଆମ ବହିଯାକ ନ ପଢ଼ନ୍ତି ତା’ହେଲେ ଏ ଜାତିର ଇତିହାସରେ ଆମେ ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ଜକା ଆଉ ଚିରକାଳ ଦୋଷୀ ହୋଇ ରହିଯିବୁ ।

ଅବଶ୍ୟ ବହି କିଣି ହାତରେ ଧରି ପଢୁଥିବା ଲୋକଟି କେବେ ହେଁ ମୋବାଇଲ: ଟାବଲେଟ୍-କିଣ୍ଡିଲ୍-କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ପଢ଼ିବାକୁ ସୁଖ ମଣିବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ବିମାନରେ ଯିବା ବେଳେ ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିଲେ ଡିଜିଟାଲ ମାଧମରେ ପଢ଼ିବା ଆଉ ବିଶାଳ ଗ୍ରନ୍ଥର କେଉଁ କୋଣରେ ଲେଖାଟିଏ ଖୋଜିବାକୁ ଚାହିଲେ, ସବୁ ପୃଷ୍ଠା ନ ଖୋଜି ପାଠକଟିଏ ସଳଖେ ସଳଖେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିପାରିବା ବହିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ତିଆରିବାରେ ‘ସୃଜନିକା’ ନାମକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅବଦାନ କାହିଁରେ କେତେ ପାଖାପାଖି ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷ ପୃଷ୍ଠା ସ୍କାନ୍ କରି ସେମାନେ ଅନେକ ଇ-ବହି ତିଆରି କରିସାରିଲେଣି। ୧୮୫୦-୧୯୫୦ ଭିତରେ ଛପା ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକାସବୁ ପ୍ରାୟ ଏଥିରେ ସାମିଲ । odia.org ନାମକ ଆଉ ଏକ ୱେବସାଇଟ୍ କିଛି ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ଆଉ କିଛି ବାକିମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ କିଛି ଓଡ଼ିଆ ବହି ଇଣ୍ଟର୍ନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଛନ୍ତି । ଇଣ୍ଟର୍‌ନେଟ୍ ଆର୍‌କାଇଭ୍ (archive.org) ସାଇଟରେ ବହିସବୁ ପିଡିଏଫ୍ ଭାବେ ଅପ୍‌ଲୋଡ କଲେ ତାହା ମୋବାଇଲ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆକାରରେ ଦେଖିବାକୁ ସୁବିଧା । ହେଲେ ଲୋଡ଼ାଥିଲା ଇଣ୍ଟର୍‌ନେଟରେ ପାଠାଗାରଟିଏ । ହେଲେ ଇଣ୍ଟର୍‌ନେଟ୍ ଯେତେବେଳେ ଖାଲି ପାଠକ ରହିଲେ କି ମଉଜ? ଦିଆ-ନିଆ ନ ଥାଇ ସେ କି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍? ପାଠକ ଯଦି କେଉଁଠି ଭୁଲ୍‌ଟିଏ ଦେଖିଲେ ତାକୁ ବଦଳାଇ ପାରୁଥିବେ, ତା’ହେଲେ ସିନା । ଅନେକ ହୁଏତ ଜାଣି ନ ଥିବେ ସମାଧାନର ବାଟଟିଏ ରହିଛି । ଉଇକିପିଡିଆ (Wikipedia)ର ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କରଣ or.wikipedia.org ୨୦୦୨ରୁ ସକ୍ରିୟ ଆଉ ଏଥିରେ ୧୦,୦୦୦ ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି । ଏହାର ଆଉ ଏକ ସହ-ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଲା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର । ଇଣ୍ଟର୍‌ନେଟ୍‌ରେ or wikisource. orgରେ ଖୋଲାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏହି ଅନ୍‌ଲାଇନ୍ ଓଡ଼ିଆ ପାଠାଗାରଟି କେବଳ ପଠନ ପାଇଁ ନୁହେଁ ବରଂ ସମ୍ପାଦନା ଓ ବହିର ଡିଜିଟାଲ୍ ରୂପ ତିଆରି ପାଇଁ । ପ୍ରତିଟି ପାଠକର ବହି ପାଇଁ ଟିକେ ହେଉ ପଛେ, କିଛି ଅବଦାନ ରହିବା ଉଚିତ । ଆଉ ସେ ଅବଦାନ ଯଦି ପୁରୁଣା ବିରଳ ବହିର ଲେଖାତକ ଆଉଥରେ ଟାଇପ୍ କରିହୁଏ କି ଆଉ କାହା ଦେଇ ଟାଇପ୍ ହୋଇଥିବା ବହିରେ ଭୁଲଭଟକା ସୁଧାରିବା ହୁଏ, ତା’ହେଲେ ପ୍ରତିଟି ପାଠକ ଜଣେ ଜଣେ ସମ୍ପାଦକ ହେବ । ଆଜିଯାଏ ଭାଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ହେଉ କିମ୍ବା ଆଉ କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହେଉ ବିଶାଳତମ କୃତିସବୁ କେବେ ଜଣଙ୍କ ଦେଇ ନୁହେଁ ବରଂ ଗଣଙ୍କ ଦେଇ ହୋଇଛି । ଏଇ ଆଗରୁ ଯେଉଁ ଉଇକିପିଡିଆ କଥା କୁହାଗଲା, ସେ ବି ୨୦-୨୫ ପାଖାପାଖି ସକ୍ରିୟ ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ଦେଇ ଲିଖିତ ଓ ସମ୍ପାଦିତ । ସେଇଭଳି ଏ ଉଇକିପାଠାଗାର ପାଇଁ ପାଖାପାଖି ୮-୯ ଜଣ ସକ୍ରିୟ ସଭ୍ୟ । ଆଉ ଆନନ୍ଦର କଥା ହେଲା, ଏଥିରେ ନାରୀ-ପୁରୁଷଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ପାଖାପାଖି ଏକା । ବହୁଲୋକ ଏକାଠି ମିଳିମିଶି କାମ କଲେ ଆଉ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଗର, ଲିଙ୍ଗର ସମାନତା ରହିଲେ ଯାଇ କାମଟି ଯେ ପରିପୁଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏ ବିଚାର ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପାଳନ ହୋଇପାରେନା । ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଏଯାବତ୍ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତ ଭଳି ବିଶାଳ କୃତିକୁ ଛାଡ଼ି ପୁରାତନ ଓ ଆଧୁନିକ ପଞ୍ଚସଖା, ସାଲବେଗ, ଭୀମଭୋଇ, ଭଞ୍ଜଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ଏ ଯୁଗର କେତେକ ଲେଖକଙ୍କ କୃତି ରହିଛି । ୨୦୧୨ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରକଳ୍ପଟଫ ଦୁଇବର୍ଷ ଧର ସଜବାଜ ହୋଇ ଶେଷରେ ୨୦୧୪ରେ ଜନ୍ମନେଲା । ଆଉ ଏଇ ମାସ ୨୦ରେ ପଢୁଆଁ ଜନ୍ମତିଥି ପାଳିଥିବା ଏ ପାଠାଗାରରେ ଏବେ ମାତ୍ର ୨୦୬ ଖଣ୍ଡ ବହି । ଆମ ବିଶାଳ ଭାଷାର ବହି-ଦରିଆକୁ ସେ ଶଂଖେ । କପିରାଇଟ୍ ବାହାରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆ ବହିମାନ ଏଥିରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା ଆହୁରି କେତେ ହାତ । ଏବେ ଗୁଗୁଲ୍ ତିଆରି "ଅପ୍ଟିକାଲ୍ କ୍ୟାରେକ୍ଟର୍ ରେକଗନିସନ୍" ବଳରେ ଅନେକ ବହିର ଛବିରୁ ଲେଖା ବାହାର କରିହେଉଛି । ତାକୁ ସଂଶୋଧନ କରିପାରିଲେ ଅନେକ ବହିକୁ ପୂରା ଟାଇପ୍ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ । ଏକଥା ଆମେ ହେଜିଲେ ଆମ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିରେ ଓଡ଼ିଆହୀନତା ପାଇଁ ଆମକୁ ବେଶି ଭାବିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ପିଲେ ତାଙ୍କ ମୋବାଇଲ୍ ଟାବଲେଟ୍ କିଣ୍ଡିଲ୍ ଖୋଲି ବଳେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିବେ।

- ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ

ସେଣ୍ଟର୍ ଫର୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଆଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ

A scanned version of the article below:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/sambada-rabibara-subhashish-panigrahi-december-6-2015-odia-wikisource

Telugu Wikipedia Day 2015, Photo Walk

praskrishna — 2016-01-05T06:27:08Z

On December 13, 2015, Telugu Wikipedians conducted a historical photowalk in Dr.YSR state archeological museum to celebrate Telugu Wikipedia Day 2015. Pavan Santhosh attended the event as a CIS-A2K representative and facilitated media coverage for the programme.

One of the popular telugu news channel TV9 covered the event and telecasted the same. Eenadu published a special item on photowalk on December 13, 2015.

Andhra Jyoti published an article on photowalk on December 18:

Eenadu news report on photowalk on December 18:

Namaste Telangana on Photowalk on December 18:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/telugu-wikipedia-day-2015-photo-walk

English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon: Sakshi

praskrishna — 2016-01-05T06:31:25Z

The article was published in Sakshi on December 20, 2015. A scanned version of the article is given below.

On December 20, 2015 English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon were conducted on Golden Threshold, Hyderabad.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/english-wikipedia-and-the-telugu-wikipedia-joint-meetup-and-edit-a-thon-sakshi

English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon: Andhra Jyoti

praskrishna — 2016-01-05T06:33:09Z

The article was published in Andhra Jyoti on December 20, 2015. A scanned version of the article is below.

On December 20, 2015 English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon were conducted on Golden Threshold, Hyderabad. Andhra Jyoti covered the programme.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/english-wikipedia-and-the-telugu-wikipedia-joint-meetup-and-edit-a-thon-andhra-jyoti

Centre for Internet and Society

Pervasive Technologies Project Presentations at the 4th Global Congress, 2015

100 Konkani Articles Added to Wikipedia in One Day

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ କିଛି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଇଣ୍ଟରନେଟ ପ୍ରକଳ୍ପ

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର

ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ

Telugu Wikipedia Education Program at Andhra Loyola College, Vijayawada

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର: ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଜିଟାଲ ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନର ନୂଆ ମୁହଁ

Read Bengali, Malayalam classics online as free Wiki libraries grow

Students Pitch In

Tech Hurdle

3rd Expert Committee Meeting on reference of secretary, MHRD on representation of Internet and Mobile Association of India

କେତେ ମାଗଣା "ଫ୍ରି ବେସିକ୍ସ

Report of Konkani Wikipedia's progress (July-December 2015)

Odia Wikipedia progress from July to December, 2015

December 2015 Bulletin

Highlights

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର

Telugu Wikipedia Day 2015, Photo Walk

English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon: Sakshi

English Wikipedia and the Telugu Wikipedia joint meetup and edit-a-thon: Andhra Jyoti