Centre for Internet and Society

ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଓସିଆର: ଛପା ଲେଖାର ଛବିରୁ ଡିଇଟାଲ ଲେଖା

subha — 2016-08-23T15:16:00Z

Though not an open source solution, Google's OCR works really well for Odia and other Indian languages. My column in the Odia daily the Samaja that was published last Saturday briefs about how the OCR works and has a step-by-step process to use it. There is also a little bit of background of Tesseract-based OCR that Debayan Banerjee worked in the past and Nasim Ali from the Odia Wikimedia community is currently working.

This was published in the Samaja on August 21, 2016:

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/samaja-subhashish-panigrahi-august-21-2016-ocr-works-and-using-it

ଓଡ଼ିଅା ଭାଷାର ବିକାଶ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟର

subha — 2014-05-06T06:50:02Z

This article was published in Odia magazine "The Kadambini". It covers a brief history of the book digitization initiatives in Odia language, problems with access available content in ISCII standard, scope of Unicode content and Open Access, Odia Wikipedia's further use for public and contribution.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/kadambini-april-8-2014-subhashish-panigrahi-odia-language-and-development-in-digital-era

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ: ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ

subha — 2016-06-18T18:19:41Z

My op-ed on Odia Wikipedia and its journey of 13 years was published in Odia daily "The Samaja".

୨୦୦୧ ମସିହା, ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ଭାଷା ସହ ଭାଷାକୁ, ଚଳଣି ସହ ଚଳଣିକୁ, ଲୋକଙ୍କସହ ଲୋକଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବାର ପଥ ସଳଖ ହେଉଥାଏ । ତେବେ ଆଜିଭଳି ସେତେବେଳକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଓ ଆମେରିକାର ପତିଆରା ଜଗତରେ କାହିଁରେ କେତେ । ତେଣୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ଓ ଇଂରାଜୀ ଛାମୁଆ ଥାନଟିକି ମାଡ଼ି ବସିଥାନ୍ତି । ଏ ବେଳକୁ ଆମେରିକାର ଦୁଇ ଯୁବକ ଜିମି ଉଏଲସ ଆଉ ଲାରି ସାଙ୍ଗର ନୂଆ ଏକ କଳ୍ପନା ସହ ପ୍ରକଳ୍ପଟିଏ ଆରମ୍ଭ କଲେ । କଳ୍ପନା ଥିଲା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ସମ୍ପାଦନା କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା । ଏହି ମିଳିତ ସମ୍ପାଦନାରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଜନ୍ମିଲା ସେ ହେଲା ଉଇକିପିଡିଆ । ସେତେବେଳକୁ ଏନ୍‍ସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ବ୍ରିଟାନିକା ସବୁ ଲାଇବ୍ରେରି ଆଉ ଏପରିକି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଗାଦି ମାଡ଼ିବସିଥାଏ, ତା'ପୁଣି ପୁରୁଖା ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କ ସମ୍ପାଦନା ଓ ସଂକଳନରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ । ତା' ଆଗରେ କିନ୍ତୁ ଉଇକିପିଡିଆ ସଦମ୍ଭେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା, ଆଉ ୨୦୦୨ବେଳକୁ ଏହା ଜଗତର ବାକି ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏ ଭାଷା ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ, ପଞ୍ଜାବୀ, ମାଲାୟାଲାମ ଓ ଅହମିୟା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡିଆ ଭାବେ ସାମିଲ ହେଲେ । ନୂଆ ଚାରୋଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ସିନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେଲେ କେବଳ ମାଲାୟାଲାମକୁ ଛାଡ଼ି ବାକି ତିନିଟି ଭାଷାରେ ଅଧିକ ଲୋକ ଯୋଡ଼ିହେବା, ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଲିଖନ, ସମ୍ପାଦନ ଆଦି କାମ ଆଗେଇଲା ନାହିଁ । ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଏକ ବିଡ଼ମ୍ବନା ୨୦୧୧ ଯାଏ ଲାଗିରହିଲା । ତେବେ ୨୦୧୧ ବେଳକୁ ଜଣେ କେରଳୀ ଉଇକିଆଳି (ଉଇକିପିଡିଆ ସମ୍ପାଦକ) ସିଜୁ ଆଲେକ୍ସଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ କିଛି ଓଡ଼ିଆ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁଠାରେ ଏକାଠି ହେଲେ । ୮ ବର୍ଷ ଧରି ସ୍ଥାଣୁ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ଘରେ ପଢ଼ୁଆଁ ଥର କଲମ ବୁଲିଲା । ଧୀରେଧୀରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ଏଥିରେ ଯୋଡ଼ିହେଲେ, ଏ ସମସ୍ତ ଉଇକିଆଳି ନିଜ ଉତ୍ସାହରେ ଆଉ ବିନା ପାରିଶ୍ରମିକରେ ଲେଖିଚାଲିଲେ । ମାସକୁ ମାତ୍ର କେଇ ହଜାର ଲୋକ ଆଗରୁ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ପଢ଼ୁଥିଲେ । ଆଜି ସାଢ଼େ ଆଠ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଏହାର ମାସିକ ପାଠକ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଥିବା ବିଶାଳତମ ୱେବସାଇଟ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣାରେ or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଆଉ ସବୁଠୁ ମଜାର କଥା ହେଉଛି ଏହା କେବେବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ । ଛପା ବନ୍ଧା ବହିରେ ଏମିତି ନୂଆନୂଆ ଘଟଣା ଛପା ହେବା ବେଳକୁ ବରଷେ ବିତିଯାଏ । ହେଲେ ଉଇକିପିଡିଆରେ ନିମିଷକେ କୌଣସି ବିଷୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଟିଏ ନୂଆ ଖାତାଟିଏ ଖୋଲି ଏ ଘଟଣାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିପାରେ ।

ତେବେ ସବୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଲେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଲେ ଅନେକ ଅଦରକାରୀ ଲେଖାରେ ଯେ ଉଇକିପିଡିଆ ଭରୁଥିବା ଏ ଆଶଙ୍କା ଅମୂଳକ ନୁହେଁ । ତେବେ ଉଇକିପିଡିଆ କିଛି ନିୟମାବଳୀ ଭିତରେ କାମ କରେ । ସଭିଙ୍କୁ ଲେଖିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ମିଳିଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ଲେଖାଯାକ ଗପ କବିତା କିମ୍ବା ନିଜର ସ୍ତୁତି ନହେଇ କେବଳ ଜ୍ଞାନକୋଷଭିତ୍ତିକ, ଅର୍ଥାତ କୌଣସି ଜଣାଶୁଣା ସ୍ଥାନ, ଘଟଣା କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଉପରେ ଲେଖାହୁଏ । ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ନଥାଇ ଲେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ଅମୂଳକ ଲେଖାକୁ ହଟାଇ ଦେବାରେ ପୁରୁଖା ପରିଚାଳକମାନେ ସଦା ଜାଗତିଆର । ତା'ଛଡ଼ା ଲେଖାରେ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ଲେଖକଙ୍କ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶନର ବହି, ପତ୍ରତ୍ରିକା, ଖବରକାଗଜରେ ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ବିଷୟର ଆଧାରରେ ସେ ବହି/ ଖବରକାଗଜର ନାମ ସହ ଉଇକିପିଡିଆ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ଲେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିବା, ନିଜର ମୌଳିକ ରଚନା କିମ୍ବା ଗବେଷଣା ଉଇକିପିଡିଆରେ ସ୍ଥାନ ପାଏନାହିଁ । କୌଣସି ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡିଆକୁ ଟିକେ ଆଡ଼େଇ ଦେଖିବା ତା'ହେଲେ ଏକଥା ବୁଝାପଡ଼େ ଯେ କେବଳ ବିଷୟର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବଖାଣ ଛଡ଼ା କୌଣସି ସାହିତ୍ୟିକ କଳ୍ପନା କିମ୍ବା ବିଶେଷଣର ବିନ୍ୟାସ ସେଥିରେ ନଥାଏ । ଏ ନିୟମଟି ଉଇକିପିଡିଆ ଖୁବ୍‍ କଡ଼ାକଡ଼ି ମାନିଥାଏ । ତେବେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ସମୟ ବି ସୀମିତ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ଭଳି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଉଇକିଆଳି ହାତଗଣତିକୁ ସକ୍ରିୟ ପରିଚାଳକ ମାତ୍ର ଜଣେ କି ଦୁଇ । ଏଣୁ ଆଖିରୁ ଗୋଟେ ଯୋଡ଼େ ଭୁଲ ବାଦପଡ଼ିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ନିଜ ଉତ୍ସାହରେ ଏଥିରେ ଯୋଗଦିଅନ୍ତେ ଯଦି ତାଙ୍କ ସମାଗମରେ ଲେଖାସବୁ ଅଧିକଥର ସମ୍ପାଦିତ ହୁଅନ୍ତା । ଆଉ ସେ ମନ୍ଥନରୁ ଲେଖା ସରସ ଓ ଅଧିକ ତଥ୍ୟସମ୍ବଳିତ ହୁଅନ୍ତା । ତେବେ ଏ ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ । ଉଇକିପିଡିଆ ଭଳି ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାବଦରେ ସୁଦୂରରେ ରହିଥିବା ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଜଣାଇବାର ଉଦ୍ୟମ ଚିରନ୍ତନ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଟିକୁ ଖାଲି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଦେଲେ ହେବନାହିଁ, ବ୍ୟାବହାରିକ ସ୍ତରରେ କିପରି ଏହା ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ହାତପାହାନ୍ତାରେ ପହଞ୍ଚିବ ତା ପାଇଁ ବାଟ କଢ଼ାଇବାକୁ ହେବ । ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗେ ଆମ ଭାଷାରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଲୋକେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର-ମୋବାଇଲ ଆଦିର ବ୍ୟବହାର ନକଲେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଯେ ଚିରକାଳ ସେ ଗାଦିରେ ଉଇଓଡ଼ଶଙ୍କ ଜୀବସାର ହୋଇ ରହିଯିବ ।

ଉଇକିପିଡିଆର ଇତିହାସ ଆମ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ଆରମ୍ଭ ସହ ଅନେକାଂଶରେ ମିଶେ । ଭାଷାକୋଷର ସଂକଳକ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ଥିଲେ ଜଣେ ଓକିଲ । ହେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଅଞ୍ଚଳଅଞ୍ଚଳ ବୁଲି ଶବ୍ଦଖୋଜାର ସଉକ ତାଙ୍କୁ ଏତେ ଘାରିଥିଲା ଯେ ନିଜର ସାଥିମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଏ କାମଟି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଦଳବଦ୍ଧ କାମ ସବୁ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ରୂପ ନେଲା । ପ୍ରହରାଜେ ପୁଣି ଖୋଜିବସିଲେ ତାକୁ ଛପାଇବା ପାଇଁ । ରାଜାଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଲେକ୍ସିକନ ସେଠୁ ଜନମିଲା । କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ ଯେ ନିଜେ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ସାଥି କେହି ଲେଖକ କିମ୍ବା ସମ୍ପାଦକ ନଥିଲେ । ହେଲେ ୩୦ ଶତକରେ ଛପା ଏ ସଂକଳନରୁ ଅଧିକ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆଜି ବି ତିଆରି ହୋଇପାରିନାହିଁ । ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଖୁବ୍‍ ଦମ୍ଭିଲା ହେଲେ ସାଧାରଣ ଲୋକ କି ଅସାଧାରଣ କାମ କରିପାରନ୍ତି ତାହା ଉଇକିପିଡିଆ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରୁ ଅନେକ ଶିଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆରେ ଏବେ ୮୭୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗର ସମ୍ଭାର ଆଉ ଏହା ନିତିନିୟମିତ ୧୫ରୁ ଅଧିକ ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ । ଏହି ଜୁନ ୩ ତାରିଖରେ ପ୍ରକଳ୍ପଟି ୧୩ ବର୍ଷର କିଶୋରରେ ପରିଣତ ହେଉଛି ।

ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ

psubhashish@gmail.com

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/the-samaja-op-ed-subhashish-panigrahi-odia-wikipedia-journey-13-years

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବିକାଶରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଓ ସମ୍ଭାବନା

subha — 2014-10-13T05:19:44Z

I authored an editorial in today's Samaja (Odia daily). It talks about the hurdles Odia language has been facing and potential aspects of the language including it being used massively on the Internet in Wikipedia and other platforms.

Click to read the article published in the Samaja on October 13, 2014 here. Click to download the file (PDF).

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପରେ ସଭା ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ଗୋଟିଏ କଥା "ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତରୁ ଆହରିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜେ ସ୍ୱୟଂସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଭାଷା ଯାହାର ପାଖାପାଖି ପାଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷର ଇତିହାସ ରହିଛି'ଜନମାନସରେ ବାରମ୍ବାର ବିମ୍ବିତ ହୋଇଛି । ଏହା ଅନେକ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ନିଜ ଭାଷା ବାବଦରେ ଖାଲି ସଚେତନ କରିନାହିଁ, ବରଂ କେଇ ଶହ ବର୍ଷର ବିଦେଶୀ ଶାସନ ଓ ତା' ପରର ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ସାମାଜିକ ଅବସ୍ଥା ଭିତରେ, ଢୋକେ ପିଇ ଦଣ୍ଡେ ଜିଇ ଆଗକୁ ଆଗେଇଥିବା ଏକ ଜାତିକୁ ଆତ୍ମଗୌରବ ଦେଇଛି । ୧୯୩୬ରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଢ଼ାହେବାବେଳେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଞ୍ଜ ଯେଉଁ ଦମ୍ଭିଲା ହୋଇଥିଲା, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ମିଳିବା ପରେ ତା' ଉପରେ ଏ ଭାଷାକୁ ଆହୁରି କେଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପର ଇନ୍ଧନ ଯୋଗାଇଛି । ତେବେ ଆମର ଏ ଗୌରବ ସାର୍ବଜନୀନ କି କେବଳ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀଙ୍କ ଭିତରେ ସୀମିତ ତାହା ବିଚାରିବାର ବେଳ ଆସିଛି । ଭାଷାଟିଏ କେବେ ହେଁ ଭାଷାଗବେଷାଳିଙ୍କ ଭାଷା ହୋଇ ଜିଏଁ ନାହିଁ, ଜିଏଁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ନିତିଦିନର ଜୀବନରେ-ଘରେ, ସାମାଜିକ ମେଳିରେ, ସାହିତ୍ୟରେ ବିଶେଷ କରି ବେପାର-ବଣିଜରେ ଓ ଶାସନରେ । ଆମ ଭାଷା କେତେ କେଉଁଠି ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗୁଛି ଓ କେତେ ଲାଗିବ, ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଏ ଗୁରୁବେଳା ଏବେ ଆସି ଉପନୀତ । ଭାଷାଟିଏ ସବୁବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ ସମାଜ ସମାଜ ଭିତରେ ଭାବ ଦିଆନିଆ ନିମନ୍ତେ । ଇତିହାସ, ସାମାଜିକତା କିମ୍ବା ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ନିଜପର ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସାଇତି ରଖିବାପାଇଁ ସମାଜର ପୁରୁଖା ଲୋକେ କଥିତ ଭାଷାକୁ ଲିପି ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖିରଖନ୍ତି । ଏହି ଳେଖିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା କିଛିକାଳ ଚାଲିବା ଭିତରେ ଲିଖନ ପଦ୍ଧତିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟାକରଣ ତିଆରି ହୁଏ, କେବଳ ଆବଶ୍ୟକତା ମେଣ୍ଟାଇବାପାଇଁ ଲିଖନ ତିଆରି ନହୋଇ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଜୀବନଧାରାକୁ ସୁଗମ କରିବାପାଇଁ ସାହିତ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ । ଏମିତି ହୁଏ ଭାଷାର ବିକାଶ । କେବେ ଏକ ଭାଷାଭାଷୀ ସମାଜ ଆଉ ଏକ ଭାଷାଭାସୀ ସମାଜର ଶିକାର ହୁଏ ତ କେବେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର । ଭାଷା ପ୍ରବାହର ଏ ଆବଡ଼ାଖାବଡ଼ା ପଥରେ ମୂଳ ଭାଷାରୁ କେତେ ନାଶ ହୁଏ କେତେ ଅଲଗା ଭାଷାରୁ ମିଶେ । କେବେକେବେ ଭାଷାଟିଏର ଆଧୁନିକ ରୂପ ମୂଳ ରୂପରୁ ଖୁବ୍‍ ଅଲଗା ହୋଇବସେ । ଓଡ଼ିଆ, ଏକ ଭାଷା ଭାବେ ଏମିତି ଉତ୍‍ଥାନ ପତନ ଭିତର ଦେଇ ନିଶ୍ଚିତ ଆସିଛି । ଆଜି ଆମେ ଯଦି କଳିଙ୍ଗରୁ ଆବିଷ୍କୃତ ଲିଖିତ ପୋଥିପୁରାଣରୁ (ଯାହା ପାଳି ଭାଷା ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ)ଆମ ଭାଷା ସହ ମେଳ ଖୋଜିବସିବା, ଅନେକ ମେଳ ପାଇବା ନିଶ୍ଚିତ, ହେଲେ ଅନେକ ବର୍ଷର ବ୍ୟବଧାନ ହେତୁ ତା'ର ଅନେକ ଭାଗ ଆମକୁ ବୁଝିବାକୁ ଦୁରୁହ ମଧ୍ୟ ହେବ । ଆମ ଭାଷାର ମୌଳିକତା ଜାଣିବା ସମୟରେ ଆମେ ସବୁଠାରୁ ମୂଳ ପ୍ରମାଣ ଯାହା କେବଳ ଆମର ଅଧୁନା ବ୍ୟବହୃତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସହ ମୋଟାମୋଟି ମିଶୁଥିବା ତଥା ଆମର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଇତିହାସ ସହ ମିଶୁଥିବ, ତାହା ପରଖି ନିର୍ଦ୍ଧାରିବା । ପ୍ରାମାଣିକ ଓ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ, ଲୋକମୁଖରେ ଜୀବନ୍ତ ଇତିହାସ (ଓରାଲ ହିଷ୍ଟି୍ର) ତଥା ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗବେଷଣାର ଆଧାରରେ ଏହା ସାଧିତ ହେବ । ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ କିଛି ଗବେଷଣା ହୋଇଛି, କିଛି କାମ ବାକି ଅଛି, ଆଉ ଆମ ପାଖେ ମିଳୁଥିବା ଭାଷାଗତ, ଲିପିଗତ, ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ସାମାଜିକଗତ ପ୍ରମାଣକୁ ଭିତ୍ତିକରି ହୋଇଥିବା ନାନାଦି ଗବେଷଣାକୁ ପରସ୍ପର ସହ ଯୋଡ଼ିବା ଦେଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କ୍ରମବିକାଶର ଧାରା ଜଣାପଡ଼ିବ । ହେଲେ ଇତିହାସ ଗୋଟେ ଆଡ଼େ, ବାସ୍ତବିକ ଜୀବନରେ ଭାଷାର ପ୍ରତିଛବି ଆଉ ଗୋଟେ ଆଡ଼େ । ଆମେ ଅତୀତରେ ଏକ ଲଢ଼ୁଆ, ପରିଶ୍ରମୀ, ଚତୁର ଜାତି ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଆମ ଏବେକାର ପିଢ଼ିରେ ଯେ ଘୋଡ଼ାମୁହାଁ ପୁଅ ଜନମ ନହେବେ ତା'କିଏ ଦମ୍ଭର ସହ କହିପାରିବ? ଗହଣା ଯେତେ ଝଟକୁ ପଛେ ମାସରେ ଥରେ ତେନ୍ତୁଳିପାଣିରେ ମାଜିବା ଚାହି । ଭାଷାଟିଏ ଯେତେ ପୁରାତନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ ପଛକେ, ଛୋଟ ପିଲାଟିଏରୁ ନେଇ ବୁଢ଼ାଯାଏ ସେ ଭାଷାକୁ ନିଜ ଜୀବନଧାରଣର ଭାଷା ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ନକଲାଯାଏ ସେ ଭାଷାର ଉତ୍ତରଣ କେବେ ହେବନାହିଁ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏବେ ଧୀରେଧୀରେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛି । ଏ କଥା ଯେତେ ବେଦନାଦାୟକ ହେଲେ ବି ସତ । ଆମେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଭାବେ ଇଂରାଜୀ ବା ହିନ୍ଦୀଭାଷାକୁ ଦୋଷ ହେଉଛୁ ସିନା, କିନ୍ତୁ ସେହି ପରିମାଣରେ ଆମେ ନିଜ ଭାଷା ପାଇଁ ଜନପ୍ରିୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସାଧନ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇପାରିନାହୁଁ । ମୋବାଇଲ କଷ୍ଟମର କେଆରରେ ଓଡ଼ିଆଟିଏ ସେପଟରୁ କଲ ଉଠାଇ ହିନ୍ଦୀରେ ସିଧା କଥା ହେବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଦେଖି ଲାଗିବ ଆପଣ ବୋଧେ ଦିଲ୍ଲୀ କି ପାଟଣାରେ ଅଛନ୍ତି । ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ବହୁବିଧ ଖେଚୁଡ଼ି ଭାଷାରେ ସମ୍ବାଦ ପରିବେଷଣ, ବିଲବୋର୍ଡ଼ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଟିଭି ବିଜ୍ଞାପନ ଯାଏ ଅବିକଳ ହିନ୍ଦୀ ବା ଇଂରାଜୀ ଢ଼ାଞ୍ଚାରୁ ଓଡ଼ିଆକୁ ବଦଳାଇବା, ଇଂରାଜୀମାଧ୍ୟମ ସ୍କୁଲମାନଙ୍କରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନକରାଇବା, ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ, ଦୋକାନ ବଜାରରେ, ରାଜଧାନୀର କ୍ୟାଫେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛୋଟଛୋଟ ଦୋକାନରେ ହିନ୍ଦୀରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଲାଗୁଛି ଆମ ସମାଜ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ଲୋଡ଼ା ।

ଏକଥା କହିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯେଉଁ ତୋଷାଳିକୁ ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାଣକେନ୍ଦ୍ର କହି ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ଉପାଧି ଦେଇ ଆମେ ମୁଣ୍ଡରେ ବସାଇଛୁ, ସେଇ ସହରରେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟରୁ ଆଗତ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଇଞ୍ଜିନିଅରିଂ ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛାତ୍ର ଓ ଚାକିରିଆ କେତେ ଅଧିକ ହୋଇଗଲେ ଯେ, ଆମର ଦୋକାନବଜାରର ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷା ହିନ୍ଦୀ ହୋଇଗଲା? ଯେଉଁଠି ଆମ ରାଜ୍ୟର ଭାଷା ଓ ଚଳଣିର ବାନା ସୁଦୂର ଜାପାନ, ଥାଇଲାଣ୍ଡ, କୋରିଆ, ମାଲେସିଆ, ସିଙ୍ଗାପୁରଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାଯାଏ ଉଡ଼ୁଛି ସେଠି ଆମେ ଆମ ପଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର କେତୋଟି ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜର ପରିଚୟ ହରାଇଦେବା? ନିଜ ଭାଷାକୁ ଉଜାଡ଼ି ଦେବା? ବିଶ୍ୱାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବେ ଯେ ଧୀରେଧୀରେ ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷା ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଖେଚୁଡ଼ି ଭାଷା ହେଲାଣି । ଏଥିରେ ହିନ୍ଦୀ ଛୁଆଁ ଥିବାରୁ କେହି ହିନ୍ଦୀ ଭାଷା ବିଶାରଦ ଯେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ ତାହା ମୋର ଧାରଣା ବାହାରେ । ଏମିତି ବେମୁରବା ଭାଷାର ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଅନେକ ଟିଭି ଚ୍ୟାନେଲ ଓ ବଲିଉଡ଼ । ଯାହା ଜଣାଶୁଣା ମିଡ଼ିଆରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ତାକୁ ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀ ଶୁଣନ୍ତି । ସେଥିରେ ଯୁବାମନକୁ ସୁହାଇବାକୁ ଏତେ ଯେ ଉପାଦାନ ଭରି ରଖାଯାଇଛି, ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମିଡ଼ିଆ ଏଯାଏ ପହଞ୍ଚି ପାରୁନାହିଁ; ବରଂ ସେମାନେ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ପ୍ରସାରିତ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ନକଲ କରିବାକୁ ଯାଇ ଆହୁରି ବେଙ୍ଗା ଭାଷାଟିଏ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି । ଆଉ ଏ ଭାଷାର ପ୍ରସାର କେଉଁ ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ଲାଭ ଯେ ହେଉନାହିଁ ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ଏ ଭାଷା ଏବେ ରିଆଲିଟି ଶୋ କିମ୍ବା ଗୀତନାଚ ଭଳି ଅନେକ ମନୋରଞ୍ଜନଧର୍ମୀ ଓଡ଼ିଆ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ । ଭାବନ୍ତୁ, ଆଜିକାଲିର ଶିଶୁମାନେ ବହିଠାରୁ ଯେତେ ଦୂରେଇଗଲେଣି ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଶିକ୍ଷାକୁ ସ୍କୁଲରେ ଯେଉଁଭଳି ଅବହେଳା କରାଯାଉଛି ସେଥିରେ ପିଲାଟିଏ କେମିତି ଅବା ଶିଖିବ ଓଡ଼ିଆ? ଯଦି ଏ ରାଜ୍ୟର ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଏ ଭାଷା ଶିଖୁନାହାନ୍ତି, ଯୁବାଏ ୪୦ ଭାଗରୁ ଅଧିକ ଶବ୍ଦ ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀରୁ ଆହୁରି ଓଡ଼ିଆରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ତା'ହେଲେ ଆଉ ଦଶଟି ବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଆ କେଉଁଠି ଥିବ? ଭାଷାଟି କେବଳ କ'ଣ କିଛି ଜେଜେ ବୟସର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ଆଉ ସାହିତ୍ୟ ଚଷୁଥିବା କିଛି ତରୁଣ ଓ ପ୍ରବୀଣଙ୍କ ପାଇଁ?

ତେବେ ଏଥିପାଇଁ ଆମ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏକ ଗୁରୁଭୂମିକା ନିଭାଇ ପାରନ୍ତା । ଏବେ ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଆକୁ ଆମେ ମାନକ ବୋଲି ମାନୁଛେ ସେ ଓଡ଼ିଆ ଆମ ଭାଷାର ପୁରାକାଳର ଭାଷା ସହ କିଛି ତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ । ତା'ର ବାକ୍ୟ ଗଢ଼ଣ ଓ ଶବ୍ଦସମ୍ଭାର ଏବଂ ଦେଶୀୟ କହି ଏକ ସମୟରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଅନେକ ଶବ୍ଦର ପୁନଃବ୍ୟବହାର କରି ଆଜିର ଖବରକାଗଜ, ରେଡ଼ିଓ-ଟେଲିଭିଜନ ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ରେ ଫେସବୁକ୍‍, ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୋର୍ଟାଲ ଆଦିରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର କଲେ ତା'ର ପ୍ରଭାବ ସିଧାସଳଖ ସମାଜ ଉପରେ ପଡ଼ନ୍ତା । ହିନ୍ଦୀ କି ବାକି ଭାଷାରୁ କପି ନକରି ଆମର ଅନେକ ସୁଖପାଠ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରୁ କାହାଣୀମାନ ଓ ଆମର ନିଆରା ପରିବେଷଣ ଶୈଳୀଟିଏ ତିଆରି କରାଗଲେ ଆଗାମୀ କେଇ ପିଢ଼ିର ମନ ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ ଯେ ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷାଭାବେ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଭାଷା, ଏ ଭାବନା ତିଆରି ହୋଇଯାଆନ୍ତା ।

ଅନେକେ ଆଳ ଦେଖାନ୍ତି ଯେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ଦୁରୂହ । ଅନ୍ତତଃ ୮ବର୍ଷ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାରର ଅନୁଭୂତିରୁ କହିବି ଯେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଜଗତର ବାକି ଭାଷା ତୁଳନାରେ କୌଣସି ଗୁଣରେ କମ୍‍ ନୁହେଁ । ତେବେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଓ ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖିବା ସହିତ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ୱେବସାଇଟ୍‍ରେ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅଧିକ ବଢ଼ିନାହିଁ । ପାଖାପାଖି ୧୦-୨୦ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଅବଦାନରେ ୮୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ତିଆରି ହୋଇପାରିଲା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ, ଆମର ଏତେ ଓଡ଼ିଆ ଇଞ୍ଜିନିଅର କ'ଣ ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ଖେଳକୁ ନେଇ ମୋବାଇଲ କି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଗେମ୍‍, ପିଲାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ ଇଣ୍ଟରାକ୍ଟିଭ ଗେମ ତିଆରନ୍ତେ ନାହିଁ? ଆଜିକାଲି ପିଲାଏ ବହି ପଢ଼ାରୁ ଯେଉଁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଇ-ବୁକ୍‍ ବା ଡିଜିଟାଲ ବହି ତିଆରିଲେ ସେସବୁ ପିଲାଏ ଭଲ ଭାବେ ପଢ଼ିପାରନ୍ତେ ।

ଭାଷା ସାହିତ୍ୟର ଚଉହଦିରୁ ମୁକୁଳି ବେପାର ବଣିଜର ଭାଷା, ଶାସନର ଭାଷା ହେଉ । ଭାଷା ଶିକ୍ଷାଦୀକ୍ଷାର କେବଳ ଭାଷା ନୁହେଁ ବରଂ ବ୍ୟାବହାରିକ ଭାଷା ହେଲେ ଯାଇ ଲୋକେ ତାକୁ ଅଧିକ କହିବା ଆରମ୍ଭ କରିବେ । ଭାଷାକୁ ନେଇ ହୀନମନ୍ୟତା ସେତେବେଳେ ଦୂର ହେବ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଆମ ଭାଷାକୁ ଅର୍ଥ ରୋଜଗାରର ଭାଷା କରିପାରିବୁ । ଭାଷା ଯେତେବେଳେ ବିତ୍ତଶାଳୀଙ୍କ ଭାଷା ହୁଏ ସେଥିରେ ଗବେଷଣା ହେବାର ଅଧିକ । ଭାଷା ଯେଉଁଠି ଯେତେବେଶି ସାମାଜିକ, ସେଠି ସେତେ ବ୍ୟାପକ । କେରଳୀମାନେ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରେ ଖାଲି ନୁହେଁ, ଚର୍ଚ୍ଚର ଉପାସନାରେ ଆଉ ମସଜିଦର ଫାଟକରେ ମଧ୍ୟ ମାଲାୟାଲାମର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ଧର୍ମଗତ ବିଭେଦ ବାହ୍ୟ ରୂପରେ ଏତେ କମ ଯେ ବେଳେବେଳେ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ କିଏ କେଉଁ ଧର୍ମର । ଆମର ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ବେଳେବେଳେ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାରରୁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଧର୍ମଗତ ହୋଇଛି । କଳିଙ୍ଗର ଇତିହାସ କହେ ଏ ଚତୁର ଜାତି ସାଗର ବେଳାର ଲମ୍ବା ବେଳାଭୂଇଁ ଉପକୂଳରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି କେତେ ଦଶନ୍ଧି ରାଜୁତି କରିଥିଲା, ତା'ର ବଣିକ-ସାଧବ ପୁଅ ମାଛମରାଠାରୁ ପାଟଲୁଗା ବୁଣା ବହୁବିଧ କାମରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ନିଜର ଭାଷା, ଚଳଣି ଓ ଜୀବନର ଅନେକ ରଙ୍ଗ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଦେଶମାନଙ୍କରେ ମାଖିଥିଲେ । ସେ ଭାଷା ବଳବାନ, ଯାହା ବେପାର ଆଉ ଶାସନର ଭାଷା । ସରକାରୀ କାମ ସବୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଉ । ଆଗରୁ ଦୁଇଥର ହୋଇ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ଏ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପୁନରାରମ୍ଭ କରାଗଲେ ଅନେକ ସମ୍ଭାବନା ଠିଆ ହୁଅନ୍ତା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ । ଏଥି ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ନେଇ ଚାକିରି କରିବାପାଇଁ ବି ବାଟ ମିଳିଯାଆନ୍ତା ଯୁବପିଢ଼ିକୁ ।

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/subhashish-panigrahi-october-13-2014-editorial-in-samaja

୭୯ ବର୍ଷରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓଡ଼ିଆ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଏହାର ବ୍ୟବ‌ହାର

subha — 2014-05-06T05:18:21Z

This article was published in online Odia magazine "The Amalekha". It covers a brief history of the book digitization initiates in Odia language, problems with access available content in ISCII standard, scope of Unicode content and Open Access, Odia Wikipedia's further use for public and contribution.

ଓଡ଼ିଶା ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ ଯାହା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ ହେଲା । ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ଯାହାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଓଡ଼ିଶା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ହେଲା ତାହା ନିକଟ ଅତୀତରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଛି ନିଜର ୨୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷର ଗୌରବଜ୍ଜଳ ଇତିହାସକୁ ଜଗତ ସମ୍ମୁଖରେ ଉନ୍ମୋଚିତ କରି । ତେବେ ଏ ମାନ୍ୟତା ଏକ ଭାଷାଭାଷୀ ମୂଳ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ସୁଯୋଗ ଆଣିଦିଏ-ତାହା ହେଲା ଭାଷାର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କର ୫୦୦ କୋଟିର ଅନୁଦାନ ଯାହା ଭାଷାର ନାନାଦି ସାଧନ ନିର୍ମାଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ତେବେ ଏକ ଭାଷାର ବିକାଶରେ କେଉଁ କେଉଁ ସାଧନ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଭାଏ ତାହା ଜାଣିବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଜଗତର ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କ‌ଥିତ ଭାଷା: ମାଣ୍ଡାରିନ (ଚାଇନିଜ ଭାଷାଗୋଷ୍ଠୀ), ଇଂରାଜୀ, ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ (ହିନ୍ଦୀ, ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଆଦି ଭାଷାସମୂହ), ସ୍ପାନିସ ଓ ରୁସିଆନ‌ ଭାଷାମାନ‌ଙ୍କ ସ‌ହ ଓଡ଼ିଆକୁ ତୁଳନା କଲେ ଆମ ସାମନାରେ ଅନେକ ଅନାଲୋଚିତ ତ‌ଥ୍ୟ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେବ । ଉପରଲିଖିତ ପାଞ୍ଚୋଟିଯାକ ଭାଷା ଭିତରୁ କେଉଁଟି ବି ମୂଳ ଭାଷା ନୁହେଁ, ଅର୍ଥାତ, ଏ ସବୁଯାକ ଭାଷା ଏକ ମୂଳ ଭାଷାରୁ ବାହାରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା ରୂପେ ଆଧୁନିକ ଦୁନିଆରେ ଜଣାଶୁଣା । ଏମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ ଭାଷା ମାଣ୍ଡାରିନ ଭାଷାସମୂହର ମୂଳ ତ‌ତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗ ବା ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରେ "କ୍ଳିଙ୍ଗ" ଭାଷାର ଢାଞ୍ଚାରେ ନିର୍ମିତ ଯାହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଆମ ସାଧବ ପୁଅମାନେ ଦୂରଦେଶକୁ କେବଳ ଆମର ପାଟଲୁଗା ଆଉ ମସଲା ନେଇଯାଇ ନଥିଲେ, ଆମର ଭାଷା, ଚଳଣି, ଧର୍ମର ଅନେକ ଧାରା ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ । ତେବେ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ତ‌ଥ୍ୟ ଅଭିଲେଖର ଅଭାବରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନ‌ପାରି ଇତିହାସ ଆଢ଼ୁଆଳରେ ରହିଯାଇଛି । ଓଡ଼ିଆକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ବରିଷ୍ଠ ଭାଷାବିଦ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଦେବୀପ୍ରସନ୍ନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେଉଁ କମିଟି ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା ସେଥିରେ ପ୍ରମାଣସ୍ୱରୂପ କେତେକ ଅଭିଲେଖର ଉପସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଛି । କିନ୍ତୁ ଖାରବେଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଦିତ ଖଣ୍ଡଗିରିର ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖକୁ ବାଦ‌ଦେଲେ ଆଉ କିଛି ପୁରୁଣା ଲେଖ ମିଳିପାରିଲା ନାହିଁ । ତେବେ ଭାଷାଟିଏ ଜଣାଶୁଣା ହେବା ପାଇଁ ଯେ ଏହା ପୁରାତନ ହେବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ ତାହା ଓଡ଼ିଆ ସ‌ହିତ ପୃଥିବୀର ୫ଟି ଭାଷାକୁ ତୁଳନା କଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ । ତେବେ କିଭଳି ଭାବେ ଭାଷା ବିଶ୍ୱସାରା ବ୍ୟାପେ, ଏହା ଚିନ୍ତା କରିବାର ବେଳ ଆସିଛି ।

ଭାଷାଟିଏ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ବ୍ୟବ‌ହାରରୁ । ଯେଉଁ ଭାଷା ସାଧାରଣ ଜୀବନ ସ‌ହ ଯେତେ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ସେ ଭାଷା ସେତେ ଅଧିକ ପ୍ରବ‌ହ‌ମାନ । ଭାଷା ବ୍ୟାପେ ଲିଖନ ଓ ପଠନରୁ । ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାର ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ସେହି ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ‌ଥାଏ, ତାହା ଅନୁଦିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱସାହିତ୍ୟ ସମାଜରେ ପଠିତ ହୁଏ । ସରଳ ଭାଷାରେ କ‌ହିଲେ ଯେତେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶାର କ‌ଥା ବିଶ୍ୱର ବାକି ଭାଷାମାନଙ୍କରେ ଲିଖିତ ହେବ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ସେତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ । ଭାଷାର ନିଅଁ ଦମ୍ଭିଲା ହୁଏ ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହ‌ନରୁ । ଯେଉଁ ସମୟରେ ପଶ୍ଚିମ‌ବଙ୍ଗରେ ସରକାରୀଭାବେ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା, ଇଂରାଜୀରେ ସରକାରୀ ନ‌ଥିପ‌ତ୍ରରେ କାମ କରିବା ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଉଥିଲା ସେହି ଏକା ସମୟରେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାକୁ ସରକାରୀ କଳରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରି, ଶିକ୍ଷାଦୀକ୍ଷାର ମାଧ୍ୟମ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରାଣବଳି ଦେଇଥିଲେ ଅନେକ ଭାଷା ପ୍ରେମୀ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଇଉନେସ୍କୋ ଫେବ୍ରୁଆରି ୧୫କୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରେ । ଯେଉଁ ଭାଷା ଯେତେ ସ‌ହଜରେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପ‌ହ‌ଞ୍ଚିପାରେ ସେ ଭାଷା ସେତେ ଅଧିକ ପଠିତ ହୁଏ । ଏ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପଦଃକ୍ଷେପ ଭିତରୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ ଓ ଲେଖକର ହାତରେ ପ୍ରଥମ ଓ ତୃତୀୟଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ର‌ହିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅଧିକ ବ‌ହିପ‌ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ତାହାକୁ ଅନ୍ୟଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିବା, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର, ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନେକ ନିଆରା ପରମ୍ପରା, ଲୋକସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱର ବାକି ଭାଷାରେ ଲେଖି ଜ୍ଞାନର ବିତରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅନାଲୋଚିତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ପାଠକର ଆଗ୍ରହ ବଢ଼େ । ଏହା ପରୋକ୍ଷରେ ସାହିତ୍ୟ, ଭାଷା, ପରମ୍ପରା ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ବିକାଶର ପ‌ଥ ପ୍ରସାରଣ କରେ । ଭାବନ୍ତୁ, ଯଦି ଭାଷାଟିଏକୁ ଛିଡ଼ା କରାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରୁଥିବା ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ଭିତରୁ ଇଂରାଜୀରେ ବଙ୍ଗର ଜନ‌ଜୀବନ ଉପରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥଟିଏ ବାହାରି ନ‌ଥାନ୍ତା ତାହେଲେ ଆଜି ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା ବିଶ୍ୱର ସ‌ପ୍ତମ କ‌ଥିତ ଭାଷା ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥାନ୍ତା କି?

ପୁରୁଣା ବ‌ହିର ଅଭିଲେଖ:

୧୮୧୧ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୧୯୫୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହି ପୁରୁଣା କାଗଜ, ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ଅଭାବରୁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଉଥିବା ଲକ୍ଷ କରି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଦ୍ୱାରା ସେସବୁ ବ‌ହିର ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ ତିଆରି କାମ କିଛି ବର୍ଷ ତଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏଯାବତ ପାଖାପାଖି ୭୪୦ ଖଣ୍ଡ ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହି, ପ‌ତ୍ରପ‌ତ୍ରିକା ଆଦି ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଇତିହାସରେ ଏଯାବତ ସର୍ବାଧିକ । ନ୍ୟାସନାଲ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ଟେକନେଲୋଜି (NIT), ରାଉରକେଲା ସ‌ହ‌ଯୋଗରେ ସୃଜନିକା ବ‌ହିସବୁକୁ ସ୍କାନ କରି ପରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କ ସ‌ହାୟତାରେ ପିଡ଼ିଏଫ ଫର୍ମାଟରେ ଏହି ବ‌ହି ଓ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଆଦିର ଡିଜିଟାଲ ଅଭିଲେଖ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଅଧୁନା oaob.nitrkl.ac.in ରେ ୨୪୦ ଖଣ୍ଡ ବ‌ହି ଡାଉନଲୋଡ଼ ପାଇଁ ଖୋଲାରେ ବିତରଣ ହେଉଥିବା ବେଳେ ବାକି ବ‌ହି ସୃଜନିକା ଦ୍ୱାରା ସିଡ଼ି/ଡିଭିଡ଼ି/ପେନ‌ଡ୍ରାଇଭରେ ମିଳୁଛି । ଏହି ବ‌ହି ଭିତରେ ରହିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ, ୧୮୧୧ରୁ ୧୯୪୨ ଭିତରେ ସଂକଳିତ ପାଖାପାଖି ୨୬ ଗୋଟି ଅଭିଧାନ, ୧୮୫୦ରୁ ୧୯୫୦ ଭିତରର ୧୦୦ ବର୍ଷରେ ଛପାଯାଇଥିବା ଅନେକ ବିଜ୍ଞାନ, ସାହିତ୍ୟ, ଇତିହାସ ଓ ଗବେଷଣାଧର୍ମୀ ବ‌ହି । ୬୧ଟି ପ‌ତ୍ରିକା ଓ ୧୪ଟି ତ‌ତ୍କାଳୀନ ଖବରକାଗଜରୁ ପାଖାପାଖି ୧,୨୦,୦୦୦ ପୃଷ୍ଠା ଡିଜିଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇପାରିଛି । ନିକଟ ଅତୀତରେ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ତରଫରୁ ପୁରାତନ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହିର ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି । ତେବେ କି କି ବ‌ହିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ କରାଯାଉଛି ତାହା ଅଗୋଚରରେ ରହିଛି । ୨୦୦୪ ପରଠାରୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଉତ୍କଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ (ଓଡ଼ିଆରେ) ଓ Orissa Review (ଇଂରାଜୀରେ) http://orissa.gov.in/e-magazine/utkalprasanga/utkalprasanga.htm ୱେବସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଯେଉଁଥିରେ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅନେକ ଗବେଷଣା ସମ୍ବଳିତ ରଚନା ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । orissabigyanacademy.nic.in ୱେବସାଇଟରେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ଓଡ଼ିଆ ବିଜ୍ଞାନ ଲେଖା, ବିଶେଷ କରି ବିଜ୍ଞାନ ଦିଗନ୍ତ ପ‌ତ୍ରିକାର ସଂଖ୍ୟାସବୁ ଉପଲବ୍ଧ ଯାହା ପଢ଼ାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରମୁଖ ଓଡ଼ିଆ ଖବରକାଗଜ ଓ ପ‌ତ୍ରପ‌ତ୍ରିକାମାନଙ୍କର ୱେବସାଇଟରେ ଖବର ଓ ଲେଖାସବୁ ରହିଛି ଯାହା ଭିତରୁ କିଛି ଆର୍କାଇଭ ହୋଇଛି ଆଉ କିଛି ହୋଇନାହିଁ । ତେବେ ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସମସ୍ତ ବ‌ହି କେବଳ ପଢ଼ିହେବ । ତାହା ନାଁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଖୋଜିହେବ ନାଁ ଲେଖାକୁ ପୁନ‌ବ୍ୟବ‌ହାର କରିହେବ ।

ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଟାଇପ କରିବା:

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାକଳରୁ ଛପା ହେବା ପରଠାରୁ ଆଜିଯାଏ ହୁଏତ ଅସଂଖ୍ୟ ବ‌ହି ଛପାଯାଇଥିବ । ତେବେ ସେସବୁକୁ ଖୋଜିବସିଲେ ସ‌ହଜରେ ମିଳିବ କି? ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ବିରାଟ ଛିଡ଼ାହୁଏ ଆମ ଆଗରେ, ଯାହା ହେଲା ସ‌ହଜଲବ୍ଧ ଅଭିଲେଖ ବା ଆର୍କାଇଭ । ଯଦି ମୋତେ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ କାବ୍ୟର ଏକ ପଙ୍‌କ୍ତି ପଢ଼ିବାର ଅଛି ତାହେଲେ ମୁଁ ଜୟଦେବଙ୍କ ଲିଖିତ ବିରଳ ତାଳପ‌ତ୍ର ପୋଥିଟି ଖୋଜିବି କି? ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିବସିବି ଲାଇବ୍ରେରି ଯିବା ଆଗରୁ । ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଣିଷର ବ‌ହି ସ‌ହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଯେତେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଯାଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ସେତେ ବଢ଼ି ବଢ଼ି ଯାଉଛି । ତେବେ ନୂତନ-ପୁରାତନ ବ‌ହିର ସବୁ ପାଠ ଯଦି ସ‌ହଜରେ ମିଳିପାରନ୍ତା ତେବେ ପାଠକଟିଏ ଯେତେବେଳେ ଯାହା ଚାହିଁବ ତାହା ପଢ଼ିପାରିବ । ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ଏ ସାଧନ ଯେତେ ଅଧିକ ସେ ଭାଷା ପାଠକ ତିଆରି କରିବାରେ ସେତେ ସଫଳ । ଏ ବିଷୟରେ ଭାବିଲେ ଆମ ମନରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଥମ ଭାଷାଟି ଉଙ୍କିମାରେ ତାହା ହେଲା ଇଂରାଜୀ । ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ବା ଓଡ଼ିଶା ବିଷୟରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ କିଛି ଖୋଜିବା ବେଳେ ଯାହା ଗୁଗଲରେ ଟାଇପ କରୁ ସେ ବି ହେଉଛି ଇଂରାଜୀ ଭାଷା । ତେବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଓଡ଼ିଆରେ ପଢ଼ିବାରେ ଓ ଲେଖିବାରେ ବାଟ ବି ଖୋଲିଛି ତାହା ଉଣା ଅଧିକେ ଅନେକେ ଜାଣି ନ‌ଥିବେ । ସମ୍ବିଧାନ ସ୍ୱିକୃତୀପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଭାଷା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରରେ ବ୍ୟବ‌ହାରଯୋଗ୍ୟ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଜିର ସମୟରେ ଅଧିକାଂଶ ବ୍ୟବ‌ହାରକାରୀ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଉଇଣ୍ଡୋଜର ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିଥାନ୍ତି । ଉଇଣ୍ଡୋଜ ଭିସ୍ତା ନାମକ ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମର ସସ୍କରଣ ଆସିବା ଯାଏଁ ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଲେଖାପଢ଼ା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁନ‌ଥଲା । ତେବେ ଭିସ୍ତା ପରଠାରୁ ଏହି ଅସୁବିଧା ଆପାତ‌ତଃ ଦୂର ହେଲା । ଆଜିର ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମ ଯଥା: ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଉଇଣ୍ଡୋଜ, ଲିନ‌କ୍ସ ଓ ଆପଲ ମ୍ୟାକ ଆଦିରେ ଓଡ଼ିଆରେ ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖିବାରେ ବିଶେଷ କିଛି ଅସୁବିଧା ପ୍ରାୟ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନୁଥିବା ଯେକୌଣସି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବ୍ୟବ‌ହାରକାରୀକୁ କେହି ପଚାରନ୍ତି ଓଡ଼ିଆରେ କିଛି ଟାଇପ କରି ଲେଖିବା ନିମନ୍ତେ, ୧୦୦ରୁ ଜଣେ କି ଦୁଇଜଣ ନିଜର କ୍ଷମତା ପ୍ରକାଶ କରିବେ କି ସେ ସନ୍ଦେହର କ‌ଥା । ଏହାର ମୂଳ କାରଣ ହେଲା ସ୍କ୍ୁଲ, କଲେଜ ପଢ଼ାରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପିଙ୍ଗ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ତାଲିମ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପାଇନ‌ଥାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆରେ ଯେ ଲେଖିହେବ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀ ଭଳି ସ‌ହଜରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିହେବ ଏହା ଅନେକ‌ଙ୍କୁ ଆକାଶ କଇଆଁ ଭଳି ଲାଗିବ । ତେବେ ଏହା ଶତକଡ଼ା ଶହେ ସମ୍ବବ । ତେବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଲେଖିବାରେ ଯେଉଁ ମୂଳ ପ୍ରତିବନ୍ଧକଟି ଅଛି ତାହା ହେଲେ ନାନାଦି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ । କେବଳ ବିରାଡ଼ିକୁ ଦେଖି ପଛକୁ ଗାଡ଼ି ନେବା ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ, ଭାଷାଶିକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ନ‌କଲି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଅଛି । ତା ଭିତରୁ ପ୍ରଥମଟି ହେଲା ଅନେକେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା କ‌ଥା ଆସିଲେ ଭାବି ବସନ୍ତି ଛାପାଖାନାରେ ଛପା ହେଉଥିବା ବ‌ହି ବାବଦରେ । ଆଜି ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରକାଶନ (ଡିଟିପି)ର ବ‌ହୁଳତା ଆଗକାଳର ବିଶାଳକାୟ ଛାପାକଳ ସବୁକୁ ଅତୀତକୁ ଠେଲିଦେଇଛି । କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି ଆମର ଛପା ପାଇଁ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଥିବା ସଫ୍ଟ୍ୱାରଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲେଖାରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଥିବା ଫଣ୍ଟ ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ଅକ୍ଷରସଜାଣି ମାନ‌ଧାତା ଅମଳର । ନ‌ବେ ଦଶକର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଯେଉଁ ISCII (Indian Script Code for Information Interchange) ନାମକ ମାନ‌କର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଇଉନିକୋଡ଼ ନାମକ ନୂଆ ମାନ‌କ ତାକୁ ଆଜି ବି ଦୂରେଇପାରିନାହିଁ । ଫଳତଃ ଆଜିଯାଏ ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଟିପି କରାଯାଇଥିବା ପାଖାପାଖି ସମସ୍ତ ଲେଖା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ନା ଖୋଜିହେବ ନା ଆଉ କାହା ସଙ୍ଗେ ବାଣ୍ଟି କରିହେବ । କେଇ ଦଶନ୍ଧି ତଳେ ଆପଣଙ୍କ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଫଣ୍ଟ ନ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ବଦଳରେ ଯେଉଁ ଚାରିକୋଣିଆ ଘର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଡିଟିପିରେ ଆଜି ବି ଯେଉଁ ଫଣ୍ଟ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଛି ସେ ସେଇ ଏକା ଫଳ ଦେବ । ଭାଷାର ବିକାଶରେ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନ‌କୌଶଳ ବିଶେଷ ଜରୁରୀ ଯାହା ଗତାନୁଗତିକ ଏହି ପ୍ରଚଳିତ ଟାଇପିଙ୍ଗକୁ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦୁଃଖର ବିଷୟ ଆମର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଖବରକାଗଜଙ୍କର ପ୍ରକାଶନ ଏହି ସବୁ ISCII ଫଣ୍ଟରେ ଲେଖାହୋଇଥିବାରୁ ସେସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ଇଉନିକୋଡ଼ ମାଧ୍ୟମ (Unicode standards):

ଇଉନିକୋଡ଼ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ମାନ‌କ ଯାହା ଏକ ଭାଷାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ସମକକ୍ଷ କରାଇଥାଏ ଓ ଏହା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଏଥିରେ ଲେଖାଥିବା ଲେଖାକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ସ‌ହଜରେ ଖୋଜିହୁଏ, କପି କରି ବାକିମାନଙ୍କ ସ‌ହ ବିତରଣ କରିହୁଏ ଆଉ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କ‌ଥା ହେଲା ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ଫଣ୍ଟ ଇନଷ୍ଟଲ କରିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ । ଓଡ଼ିଆରେ ବି ଇଉନିକୋଡ଼ର ବିକାଶ ହୋଇଛି । ହେଲେ ଆମର ଖବରକାଗଜ ସମେତ ବାକି ସମସ୍ତ ଛାପାଖାନା ଆଜିଯାଏ ପୁରୁଣା ISCII ମାନ‌କରେ କରା‌ଯାଏ । ତେବେ ଛାପାଖାନାସବୁ ଯେ ଇଉନିକୋଡ଼ର ଉପ‌ଯୋଗୀତା ବୁଝିନାହାନ୍ତି ବା ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜର ଗତାନୁଗତିକ ଧାରାରୁ ବାହାରି କିଛି ଅଲଗା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହ‌ଁନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନୂଆ କିଛି ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଉଛନ୍ତି । କିଛି ମାସ ତଳେ ସ୍କାଇବସ (Scribus) ସଫ୍ଟ୍ୱାର ବ୍ୟବ‌ହାର କରି ତେଲୁଗୁ ଖବରକାଗଜ "ପ୍ରଜାଶକ୍ତି" ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟରେ ଖବରକାଗଜ ଛପାଇ ଇତିହାସ ତିଆରି କଲା । ଓଡ଼ିଆରେ ବି ଏହା ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତେବେ ଆମ ପାଖରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ବ‌ହିଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳ ଯାଏଁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ନ କରାଯାଇଛି ସେଯାଏଁ କେହି ସେସବୁକୁ ଲାଇବ୍ରେରି ନ ଯାଇ ପଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ । ଆଜିର ତାରିଖରେ ୨୫-୩୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ପ୍ରାୟ ଓଡ଼ିଆ ହୁଏତ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନିବାକୁ ବି ହୁଡ଼ିବେ । ଭାଷା କେବଳ ଗପ-କବିତା ରଚନା ଓ ଉପାଧୀ-ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯଦି ଆମ ଭାଷାର ବଡ଼ବଡ଼ୁଆମାନେ ଭାଷାକୁ ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ନ କରିଥାନ୍ତେ ତାହେଲେ ଆମେ ଆଜି ନିଜକୁ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚୟ ଦେଉନ‌ଥାନ୍ତୁ । ଆଉ ମଧୁବାବୁ-ଫକୀରମୋହ‌ନ-ଗଙ୍ଗାଧର-ରାଧାନାଥ ପ୍ରମୁଖ ନିଜ ସମୟଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଲେଖା ଆଜି ମାନ‌କ ଲେଖାର ମୂଳଦୁଆ ଗଢ଼ିଛି । ଆଜି ଆମେ ଯଦି ଆମ ସମୟର ସମତାଳରେ ନ ଚାଲି ଅପ୍ରଚଳିତ ଟେକନୋଲୋଜିକୁ ଆପଣାଇ ପୃଷ୍ଠା ପରେ ପୃଷ୍ଠା ରଚନା କରିଚାଲିବା ତାହା ଭବିଷ୍ୟତର ପିଢ଼ି ନିମନ୍ତେ ଉପଯୋଗୀ ହେବ ତ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯଦି ଆମ ଚାରିପାଖର ଘଟଣାବଳୀକୁ ଟିକେ ନିରେଖି ଦେଖିବା ତାହେଲେ ଅନେକ ବିଷୟ ଫର୍ଚା ହୋଇ‌ ଦିଶିବ । ସମ‌ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଯେତେବେଳେ ଭାଷାର ପାଠକ ସଂଖ୍ୟା କମି କମି ଯାଉଛି ସେତେବେଳେ ଆଉ କିଛି ବ‌ହି ଛପାଇ, କିଛି କମିଟି ତିଆରି କରିବା ଠାରୁ ସ୍କୁଲ, କଲେଜ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରି ପିଲାଙ୍କୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ମଜା ମଜା ଖେଳ ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପରେ ଯେଉଁ ୫୦୦ କୋଟି ଅର୍ଥ ଭାଷାର ବିକାଶରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବା ନିମନ୍ତେ ଯୋଜନା ହେଉଛି ଏଥିରେ ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପଦଃକ୍ଷେପ ହେବା ଉଚିତ । ଆମ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅନେକ ପୋଥିପୁସ୍ତକ ଅଭିଲେଖାଗାରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କୀଟଙ୍କ ଦାଉରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି । ସେସବୁକୁ ସ୍କାନ କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଲେ ତାହା ଅନେକଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପିପାସା ମେଣ୍ଟାଇବ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖାଥିବା ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ତାଳପ‌ତ୍ର ପୋଥି ଅଛି (ଯାହା ୨୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ) । ଏଥିରେ ଅନେକ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରଖା‌ଯାଇଛି ଆଉ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାଲିକାନାରେ ରହିଛି । ଏହି ସବୁ ପୋଥିର ଲେଖାକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାର ମାନସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ରହିଛି ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: କପିରାଇଟ ନ‌ଥିବା ଏକ ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ, ଯହିଁରେ ସମସ୍ତେ ଲେଖିପାରିବେ

ଏକ ଭାଷାର ଚଳନ୍ତି ଇତିହାସ ହେଲା ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ ବା ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଯେଉଁଥିରେ ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସାଇତାହୋଇ ରହିଥାଏ । ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜ ଓ ବିନୋଦ କାନୁନ‌ଗୋଙ୍କ ପରେ ବିଶେଷ କିଛି ଉଦ୍ୟମ ଓଡ଼ିଆରେ ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ ଲିଖନ ପାଇଁ ହୋଇପାରିନ‌ଥିଲା । ଆଧୁନିକ ପାଠକଙ୍କ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଆଖିରେ ରଖି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ୨୦୦୨ରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭାବରେ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଧରାବନ୍ଧା ହାତଗଣତି ସଂକଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସମ୍ପାଦନା ନ କରି ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଆରମ୍ଭ । ଏଯାବତ ୫୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏଥିରେ ଲେଖାହୋଇସାରିଛି । ତେବେ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହୀ ଲେଖକଙ୍କ ଯୋଗଦାନରେ ଏହି ଭଳି ସାମୁହିକ ଉଦ୍ୟମ ଫଳବତୀ ହୋଇପାରିବ।

ପାଠକ, ସାହିତ୍ୟାନୁରାଗୀ, ଭାଷା ଗବେଷକ, ଭାଷାର କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବିକାଶ କରୁଥିବା ବିଜ୍ଞାନୀ ଏକ ମଞ୍ଚରେ ଆଲୋଚନା କରି ଭାଷାର ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ଓଡ଼ିଆର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ସଫଳ ହେବ । ଯୁବଶକ୍ତିକୁ ବିନିଯୋଗ କରି ଭାଷାର ବିକାଶରେ ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରା‌ଯାଇପାରିବ । ପାଠକର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ଜାଣି ପାଠର ମାଧ୍ୟମ ବଦଳାଇପାରିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ନିଶ୍ଚିତ ଜଗତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଏକ ହେବ ।

ଅଧିକ ପଠନ:

୧. ପୁରୁଣା ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହି ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ: oaob.nitrkl.ac.in

୨. ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଏକ ଖୋଲା ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ: or.wikipedia.org

୩. ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ଉପରେ ଶିକ୍ଷଣ: or.wikipedia.org/wiki/Help:Typing

୪. ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ସାଧନ (ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଉଇଣ୍ଡୋଜ ବ୍ୟବ‌ହାରକାରୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ): bhashaindia.com/ilit/Oriya.aspx

୫. ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଭାଷାକୋଷ: http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/praharaj (ଡାଉନଲୋଡ଼ ନିମନ୍ତେ bitly.com/bhashakosha ଦେଖନ୍ତୁ)

ଲେଖକ ପରିଚୟ: ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ତ‌ଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ଉପରେ କାମକରୁଥିବା ଜଣେ ଗବେଷକ । ସେ ଅଧୁନା ବେଙ୍ଗାଳୁରୁସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକସେସ-ଟୁ-ନଲେଜ ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଫିସର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଓଡ଼ିଶାରେ କିଟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, କଳିଙ୍ଗ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ସୋସିଆଲ ସାଇନ୍ସେସ (କିସ), ଭାରତୀୟ ଜନସଂଚାର ସଂସ୍ଥାନ, ଢେଙ୍କାନାଳ (IIMC) ଆଦି ଅନେକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ସେ କରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ଗବେଷଣା କରୁଛନ୍ତି । ଭାରତ ଓ ବିଦେଶରେ ସେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ବିକାଶ ଉପରେ ଅନେକ କର୍ମଶାଳା ଓ ଆଲୋଚନାଚକ୍ରରେ ଭାଗ ନେଇ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଭାଷାର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି । subhashish@cis-india.org ରେ ତାଙ୍କ ସ‌ହ ଇ-ମେଲରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିପାରିବେ ।

Read the article published in Amalekha here

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/subhashish-panigrahi-article-in-amalekha

ଆଦିବାସୀ ଭାଷାର ଉନ୍ନତିକଳ୍ପେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ

praskrishna — 2014-02-03T10:43:58Z

Subhashish Panigrahi is quoted in this article published by Odishan.com on January 12, 2014.

ଗତକାଲି ଭୁବନେଶ୍ବରସ୍ଥିତ କଳିଙ୍ଗ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ସୋସିଆଲ ସାଇନ୍ସେସ (କିସ) ପରିସରରେ କିଟ ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟ ସହିତ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁର ସେଣ୍ଟର ଅଫ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି-ଆକ୍ସେସ ଟୁ ନଲେଜ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଏକ ମେମୋରାଣ୍ଡମ ଅଫ ଅଣ୍ଡରଷ୍ଟାଣ୍ଡିଂ (ଏମ ଓ ୟୁ)ରେ ଦସ୍ତଖତ କରିଛନ୍ତି । କିସଠାରେ ଆଦିବାସୀ ପିଲା ଓ ଅଧ୍ୟାପକମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ ସମୃଦ୍ଧି କରିବା ତଥା ଆଦିବାସୀ ଭାଷାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ନୂଆ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମମାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯିବ । ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, କଳା ଓ ଜନଜୀବନର ଅନେକ ଉପାଦେୟ ବିଷୟ ଆଜି ବି ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଗୋଚରରେ ରହିଛି ।

ଏହି ବିବିଧ ବିଷୟରେ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ, ଗବେଷକ ଓ ମାନବବିଦମାନେ ଅଧିକ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ଏହି ମିଳିତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ବିଶ୍ବର ଏକ ନୂଆ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିବ ବୋଲି ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରି କିସ ଓ କିଟର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଡଃ ଅଚ୍ୟୁତ ସାମନ୍ତ କହିଛନ୍ତି । ଏଥିରେ ଯୋଗଦେଇ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି-ଆକ୍ସେସ ଟୁ ନଲେଜ ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଫିସର ତଥା ଏହି ଦୀର୍ଘସୂଚୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରୁଥିବା ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଏହା ଆଦିବାସୀଙ୍କର ଜୀବନକୁ ବିଶ୍ବସ୍ତରରେ ପରିଚିତ କରାଇବ ତଥା ଆଦିବାସୀ ଭାଷାସମୂହର ନଥିକରଣରେ ସହାୟକ ହେବ ବୋଲି ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଉତ୍ସବରେ କିଟ ତରଫରୁ ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଡଃ ସସ୍ମିତା ସାମନ୍ତ, କିସ ତରଫରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମହାନ୍ତି ଓ ସେଣ୍ଟର ଅଫ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି ତରଫରୁ ଟି ବିଷ୍ଣୁବର୍ଦ୍ଧନ ଏହି ମିଳିତ ଏମ ଓ ୟୁରେ ଔପଚାରିକ ଭାବେ ଦସ୍ତଖତ କରିଥିଲେ ।

ଆଗାମୀ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ନିମନ୍ତେ କିଟ ଓ କିସରେ ବହୁବିଧ କର୍ମଶାଳା ଓ ସଚେତନାମୂଳକ ଆଲୋଚନାଚକ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଇଣ୍ଟରନେଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଗବେଷଣାତ୍ମକ ନଥିକରଣ ଓ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭଳି ମୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନକୋଷରେ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ଲେଖି ଓ ସମ୍ପାଦନା କରି ନିଜ ଜ୍ଞାନର ବିକାଶ କରିବା ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କରିପାରିବେ । ଏଥିସହିତ ବିଶ୍ବର ବାକି ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଥିବା ଅନେକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ସହ ଭାଗନେଇ ନୂତନ ଦିଗନ୍ତମାନ ଉନ୍ମୋଚନ କରିପାରିବେ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଯାହା ୨୦୧୧ ମସିହା ପରଠାରୁ ଅନେକ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ଦ୍ବାରା ସମ୍ପାଦନା ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ଏବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ ଓ or.wikipedia ରେ ସମସ୍ତେ ଏହାକୁ ପଢ଼ିପାରିବେ ତଥା ଏଥିରେ ଅଧିକ ତଥ୍ୟ ଯୋଡ଼ି ଏଥିରେ ଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁକୁ ଅଧିକ ତଥ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବେ । ଏଠାରେ ଥିବା ଆଦିବାସୀ ପିଲାମାନେ ନିଜେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭଳି ଏକ ବିଶ୍ବସ୍ତରୀୟ ଜ୍ଞାନକୋଷରେ ଜ୍ଞାନଦାନ ଓ ଗ୍ରହଣ କରି ବାକିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ସହଜ ଶିକ୍ଷଣ ତିଆରି କରିପାରିବେ ବୋଲି ବିଶ୍ବାସ ରଖନ୍ତି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସକ୍ରିୟତମ ସଦସ୍ୟ ଶିତିକଣ୍ଠ ଦାଶ । ବୃତ୍ତିରେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ହୋଇ ଯଦି ନିଜେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଠପଢ଼ାର ସାଧନକ୍ଷେତ୍ର ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ କିଟର ଛାତ୍ରମାନେ ଉନ୍ନତ କରିପାରିବେ ବୋଲି କହନ୍ତି ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଆଉଜଣେ ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ସଦସ୍ୟ ଜ୍ଞାନରଞ୍ଜନ ସାହୁ ।

ଆଗାମୀ କିଛିମାସ ଭିତରେ କିସଠାରେ ଅନେକ ପୁସ୍ତକ, ଜର୍ଣ୍ଣାଲ, ଅନଲାଇନ ଗବେଷଣା ନଥିଆଦି ଅଣାଯାଇ ଏକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ କରାଯିବ । ଏହା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ତଥା ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇବ । ଏହି ପରୋକ୍ଷରେ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ପରୋକ୍ଷରେ ସ୍ବାଭାଲମ୍ବୀ କରାଇବା ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ସେମାନଙ୍କୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ମାଧ୍ୟମରେ ଜଗତସାରା ଲୁକ୍କାୟିତ ଜ୍ଞାନର ବିତରଣରେ ସହାୟକ ହେବ । ଏହି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ପରଖ କିଟ ତଥା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ବାଟ କଢ଼ାଇବ ।

Click to read the original published by Odishan.com here

For more details visit https://cis-india.org/news/odishan-january-12-2014-coverage-on-odia-wikipedia

ଆମ ହାତେ ଆମ କୋଡ୍ ଲେଖିବା

subha — 2016-09-17T16:04:12Z

I authored a column on writing our code in our own hands for the editorial of Odia-language daily the "Samaja". The piece is about the philosophy of software freedom and how free and open source software is making a significant difference in our lives. I have also shared a little bit about how anyone can celebrate the Software Freedom Day today by contributing to and sharing about to FOSS.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/samaja-september-17-2016-subhashish-panigrahi-let-us-write-our-code-in-our-own-hands

ଅନଲାଇନ ଓଡ଼ିଆ ଜ୍ଞାନକୋଷ ଗଢ଼ା

subha — 2016-06-08T02:51:14Z

I wrote this article in Samanya Kathan, an Odia-language portal on June 5, 2016. The article is about the journey of the Odia Wikipedia and was published on the day the contributor community was celebrating the 14th anniversary of the project.

Read the originally published article here

ଜଣାଶୁଣା ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଷୟ, ଘଟଣା, ସ୍ଥାନ ଆଦି ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ବା ଜ୍ଞାନକୋଷର ପରିକଳ୍ପନା। ତାକୁ ପୁଣି ଇଣ୍ଟରନେଟର ଉପଲବ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ 2001ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ। ପ୍ରଥମେ ଇଂରାଜୀରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାକୁ ଏହା ବଢ଼ିଲା। ଆଉ ଇଂରାଜୀ ଉ ଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହବାର ବର୍ଷଟିଏ ପରେ 2002 ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଆ, ଅହମିୟା, ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ମାଲାୟାଲାମ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରଥମ ଚାରୋଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ତିଆରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭିତରୁ ଓଡ଼ିଆ ଗୋଟେ ବୋଲି ଅନେକଙ୍କୁ ଆଜି ବି ଅଜଣା। ଇଣ୍ଟରନେଟରେ https://or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପାଖାପାଖି 9 ବର୍ଷ ଧରି ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପାଦନାର ଅଭାବରୁ 2011 ଯାଏ ଏକ ରକମ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଥିଲା। 2011ରେ ଏଥିରେ ଅନେକ ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ସମ୍ପାଦକ ବଉଇକିଆଳିମାନେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଫଳରେ ଅଧୁନା ଏଥିରେ 10,619 ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖାସରିଲାଣି। ଆଉ ନିତି ନୂଆ ନୂଆ ଲେଖା ଏଥିରେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ଚାଲିଛି।

ତେବେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ ପାଇଁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ କ’ଣ ରହିଛି ତାହା ଜାଣିବା ବେଶି ଜରୁରୀ। ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ବାଟ ପିଢ଼ିରୁ ପିଢ଼ିକୁ ବଦଳେ। ଆମ ପିଲାବେଳେ ଆମେ କାଁ ଭାଁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟର ସୁବିଧା ପାଉଥିଲୁ। ଆଉ ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ମିଡିୟମ ସ୍କୁଲର ପାଠାଗାର କିଛି ଗପ ଉପନ୍ୟାସ ବହି ଭିତରେ ସୀମିତ ଥିଲା। ନୂଆ ବହିଟିଏ ଦେଖିବା ଆଗରୁ କାନ୍ଥରୁ ଚୂନ ଝଡ଼ିପଡୁଥିଲା। ହେଲେ ଏବେ ଘରେଘେ ଏକାଧିକ ମୋବାଇଲ ଆଉ ସେସବୁ ପୁଣି ଇଣ୍ଟରନେଟ ସୁବିଧା ଥିବା ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଆସିଲାଣି। ସ୍କୁଲ ପିଲାଏ ଆଉ କିଛି କରନ୍ତୁ ନ କରନ୍ତୁ କିନ୍ତୁ ଗେମ ଖେଳିବା କି ଫେସବୁକ ଆଦିରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଚାଟିଂ ଆଦି କରିବାରେ ପୋକ ହେଲେଣି। ଇଣ୍ଟରନେଟ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋବାଇଲମୁଖୀ ହୋଇଗଲାଣି। ପିଲାଙ୍କଠୁ ବଡ଼ ଯାଏ କାହା ପାଖେ ଆଉ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ବ୍ରିଟାନିକା ଭଳି ଓଜନିଆ ପୋଥି ଦେଇ କିଛି ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବେଳ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେୌଣସି ବିଷୟକୁ ଅଧିକ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କରିବାର ସୁବିଧା ବାଟ ହେଉଛି ସେସବୁକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା। ତେବେ ଏହା ବହି ବା ଜର୍ଣ୍ଣାଲର ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ। ବରଂ ବହି ସଙ୍ଗେ ଭିନ୍ନ ଏକ ମାଧ୍ୟମରେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣର ବାଟ ରୂପରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚିପାରୁଛି।

ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ। ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଅବସ୍ଥା ଯେତେ ଚିନ୍ତାଜନକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ କରିବା ସେତେ ଅଧିକ ଲୋଡ଼ା। 2011 ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମାତ୍ର 1.4 ଭାଗ ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ସୁବିଧା ଥିଲା। ଏହି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଏହା ବହୁ ଅଧିକ ବଢ଼ିଥିବ। ହେଲେ ସେ ସଭିଏଁ କ’ଣ ସତରେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ନା ସୀମିତ କେତୋଟି ସାଇଟ ଭିତରେ ସୀମିତ। ଅଧିକାଂଶ ତଥାକଥିତ ଇଣ୍ଟରନେଟ ବ୍ୟବହାରକାରୀ ଫେସବୁକରେ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଭାବ ଦିଆନିଆ କି ହୁଆଟସଆପରେ ପରିଚିତଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଆଳାପ ଅଥବା ଇଉଟିଉବରୁ ଗୀତ ଶୁଣିବା ବାହାରେ ବେଶୀ କିଛି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବେଶୀ ପରିଚିତ ଭାଷା ଓଡ଼ିଆରେ ବେଶୀ ୱେବସାଇଟ ନାହିଁ। ଖବର ପଢ଼ାଳିଙ୍କ ପାଇଁ ନା ଭଲ ଖବର ୱେବସାଇଟଟିଏ ରହିଛି ନା ଗବେଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଆମ ଐତିହ୍ୟ ଓ ପୁରୁଣା ଶିଳ୍ପ ବାବଦରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆମ ମିଉଜିଅମ ୱେବସାଇଟରେ ସମସ୍ତ କଳାକୃତିର ତଥ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ ଦିଆଯାଇଛି। ସେମିତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ ନିହାତି ଦରକାରୀ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଓଡ଼ିଆରେ ପ୍ରକାଶିତ କେଇଶହ ଖବରକାଗଜ ଭିତରୁ କେବଳ ଗୋଟେ କାଗଜର ଖବରଗୁଡ଼ିକ ଇଣଟରନେଟରେ ଖୋଜି ପାଇହେବ। କାରଣ ବାକି ଖବରକାଗଜର ଲେଖା ଇଉନିକୋଡ଼ ଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନକକୁ ନ ଆପଣାଇ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି ଆଦି ପୁରୁଣାକାଳିଆ ଅଣ-ମାନକ ସଫ୍ଟଓଏରରେ ଲେଖି ଛବି ଭାବେ କିମ୍ବା ପିଡିଏଫ ଡକୁମେଣ୍ଟ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ଭିନ୍ନ ନ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଗୁଲ ବା ସର୍ଚ ଇଞ୍ଜିନରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଖୋଜିହୁଏ ନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋବାଇଲ ଆଦିରେ ସଳଖେ ପଢ଼ିହୁଏ ନାହିଁ।

ଓଡ଼ିଆରେ 1930 ମସିହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଭଳି ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନକୋଷ ରଚନା କାମ ଆଜିଯାଏ ଆଉ କିଛି ହୋଇପାରିନାହିଁ। ଆଧୁନିକ ଟେକନୋଲୋଜି ବ୍ ୟବହାର କରି ଏବେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଅତୀତ ସହ ସନ୍ଧିଟିଏ ତିଆରି କରିପାରିବ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଣ-ଲାଭକାରୀ ଓ ଏଥିରେ ବିଜ୍ଞାପନ ନ ଥାଏ। ଏଥିରେ ଲେଖାଗୁଡ଼ିକ ଲେଖୁଥିବା ଉଇକିଆଳିଏ ସଭିଏଁ ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ ଓ ଲେଖାସବୁ ସେମାନଙ୍କ ସତ୍ବାଧ‍କାରରେ ପ୍ରକାଶିତ। ତେବେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାରୁ ଲେଖାସବୁ କପିରାଇଟ ଦେଇ ନ ରୋକିବା ଲାଗି ସେସବୁ କ୍ରିଏଟିଭ କମନ୍ସ ସେଆର-ଏଲାଇକ ଲାଇସେନ୍ସରେ ବିତରିତ। ଫଳରେ ସଭିଏଁ ମାଗଣାରେ ପଢ଼ିପାରିବେ , ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ ଓ ଉଭୟ ଲାଭକାରୀ ଓ ଅଣଲାଭକାରୀ କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ। ଏଥି ସହିତ କୌଣସି ଲେଖାରେ ଭୁଲ ପାଇଲେ ଜଣେ ଲେଖା ସମ୍ପାଦନା କରି ସୁଧାରିପାରିବେ। ଏଥିରେ ଲେଖା ଓ ସମ୍ପାଦନା ପଦ୍ଧତି ଏତେ ଖୋଲା ଯେ ପ୍ରାୟ ସବୁ ଲେଖା ଏକ ନୁହେଁ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଏକାଠି ଲିଖିତ। ତେବେ ଲେଖାର ମାନରେ ସମତା ରଖିବା ନିମନ୍ତେ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ନିୟମାବଳୀ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ 293ଟି ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ସବୁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପାଇଁ ମୋଟାମଟି ଏକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଉଇକିଆଳିଗଣ ନିଜ ଭାଷା ଓ ସମାଜର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ଆଖିରେ ରଖି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାମାନ୍ୟ ବଦଳାଇଛନ୍ତି। ବିଭିନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ବାବଦରେ କିମ୍ବା ଘଟଣା ବାବଦରେ ଲିଖିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏକପାଖିଆ ନ ହୋଇ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଲେଖିବା ଏହି ନିୟମାବଳୀ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ନିୟମ। ସେହି ଭଳି ନିଜ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମତ ବଦଳରେ କେବଳ ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଲେଖିବା ଆଉ ଏକ ନିୟମ। ସବୁଠାରୁ ମଜାର କଥା ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ କୌଣସି ଦେଶ ବା ସଙ୍ଗଠ ଅଧୀନରେ ନ ଥାଇ ଏହା ଉପରେ ପ୍ରତିଟି ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ସମାନ ଅଧିକାର ରହିଛି। ପୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସେମାନଙ୍କ କାମକୁ ନେଇ ଦାୟିତ୍ବ ବଣ୍ଟାଯାଇଛି। ବିବାଦ ଉପୁଜିଲେ ବି ସୁଧାରିବାକୁ ରହିଛି କିଛି ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କୁ ନେଇ ତିଆରି କମିଟିମାନ।

ତେବେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଥିବା ସବୁଯାକ ଲେଖାକୁ ଆଖିବୁଜି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। କାରଣ ପ୍ୟାରିସ ଉପରେ ଥିବା ଲେଖାଟି ଶହେ କି ହଜାରେ ଲୋକ ମିଶି ଲେଖିଥିବା ବେଳେ ଭୁବନେଶ୍ବର ଉପରେ ଥିବା ଲେଖାଟି ହାତଗଣତି କେତେ ଜଣ ହୁଏତ ଲେଖିଥିବେ। ଯେଉଁ ଲେଖା ଯେତେ ଅଧିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଯେତେ ଘସାମଜା ହୋଇ ଲେଖାହୋଇଥିବ ସେ ଲେଖା ସେତେ ଉଜ୍ଜଳ ହୋଇ ଚମକୁଥିବ। ଓଡ଼ିଆ ଓ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଲେଖାସବୁରୁ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ଲେଖା ଖୋଜି ପାଇବା କଷ୍ଟ। ଆଉ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖୁଥିବା ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପାଖାପାଖି 30 ଭିତରେ। ସାଢ଼େ ଚାରିକୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭିତରୁ ଯଦି ଏତେ କମ ଲୋକ ଏତେ ବଡ଼ କାମର ବୋଝ ଉଠାଉଥିବେ ତେହେଲେ ସବୁ ଲେଖାର ମାନ ଯେ ଏକା ଭଳି ଓ ସବୁ ଲେଖାରେ ଆବଶ୍ୟକ ସବୁ ତଥ୍ୟ ମିଳିବ ତା’ର ମାନେ ନାହିଁ। ତେଣୁ କେବେ କେବେ ବିଭିନ୍ନ ମେଳା ମଉଛବକୁ ଧ ରି ଲେଖାଳିଏ ମିଶି ଗୋଟେ ବିଷୟରେ ଅଧିକ ଲେଖା ଲେଖିବା ପାଇଁ ଗଣ-ସମ୍ପାଦନା କରନ୍ତି। ଜଗନ୍ନାଥ ଚଳଣି ଉପରେ ଲିଖିତ ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁ ନବକଳେବର ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଖବରକାଗଜ ଓ ପତ୍ରିକା ଆଦିରୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ବହୁଭାବେ ଉନ୍ନତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏବେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗସବୁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ବାକି ପ୍ରସଙ୍ଗ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ତଥ୍ୟରେ ଭରା। ଏଥିରେ ଲେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଓଡ଼ିଆମାନେ https://or.wikipedia.org/wiki/WP:CS ପୃଷ୍ଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ସରଳ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପଢ଼ି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଲେଖିପାରିବେ।

ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ହେଉଛି ଏକ ଯାତ୍ରା। ଆଉ ଏ ବାଟ ଅସରନ୍ତି। ଯେତେ େଖିଲେ ବି ସରିବନି କିନ୍ତୁ ଲେଖା ଚାଲିରହିଥିବ। ଆଜି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭିତରେ ଅଳପ ଜଣା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଜଗତର ବାକି ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ ବାକି ଜ୍ଞାନକୋଷ ସଙ୍ଗେ ସମକକ୍ଷ ହୋଇ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଥାକୁ ଟେକି ଧରିବା ପାଇଁ ସପନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ହାତ।

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/samanya-kathan-subhashish-panigrahi-june-5-2016-article-on-journey-of-odia-wikipedia

ଅବସର ପରର ଦ୍ବିତୀୟ ଜୀବନ, ଅବସର ପରେ ସକ୍ରିୟ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଲେଖାଲେଖି ଜାରୀ ରଖିଥିବା ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସ‌ହ ଭାବାଲୋଚନା

subha — 2013-09-13T08:38:01Z

This is a column about Dr. Subas Chandra Rout, a noteworthy wikipedian who started contributing to Wikipedia articles on Odia Wikipedia related to medical science after retiring as an Orthopedic Specialist-Assistant Professor of a Medical college.

This guest column by Subhashish Panigrahi was published by Odiapua on September 10, 2013.

(ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ)
ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଅବସର ପରେ ଚାକିରୀରେ ଥିବା ଲୋକେ ସ୍ଥାଣୁ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି୤ ଅବସର ସମୟ ବିତେ ଟିଭି ଦେଖିବାରେ କିମ୍ବା ଛୋଟ ମୋଟ ଘର କାମ କରିବାରେ୤ ତେବେ ଜୀବନର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଯାହାର କଟିଥିବ ନିଜ ବୃତ୍ତି-ବେଉସା ପାଇଁ ଅବସର ପରେ ତା' ବିନା ବଞ୍ଚିବା କଷ୍ଟକର ହେଉନ‌ଥିବ କି? ଏ ପ୍ରଶ୍ନଟିର ଉତ୍ତର ଦେବା ଆହୁରି କଷ୍ଟ୤ ଅବସରର ଅର୍ଥ ଦୈନନ୍ଦିନ କାମରୁ ବିରତି ନେଇ ସାମାଜିକ, ପାରିବାରିକ ଓ ଜଞ୍ଜାଳହୀନ ଚାକିରୀରୁ ବିରାମ ନେବା୤ ତେବେ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ବିରାମର ମାନେ କିଛି ନ ଥାଏ୤ ଢିଙ୍କି ସ୍ବର୍ଗକୁ ଗଲେ ବି ଧାନ କୁଟିବା ଭଳି କିଛି ଲୋକ ଅବସର ପରେ ନିଜର ଜ୍ଞାନର ପରିସରକୁ ଆହୁରି ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରାନ୍ତି୤ ଚାକିରୀର ବ୍ୟସ୍ତତା ଭିତରେ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣର ସୁଯୋଗଟିକ‌କ ଯେଉଁ କେବେ କେବେ ହାତଛଡ଼ା ହେଇଯାଉଥିବ ତାକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି୤ ପୁରା ସମ‌ୟକୁ ବିନି‌ଯୋଗ କରନ୍ତି ଅଧିକ ପଢ଼ିବା ଓ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣ କରିବାରେ୤ ଏମିତି ଜଣେ ଡାକ୍ତର ଡା ସୁବାସ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ୤ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଡା. ରାଉତ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଅନେକ କାଳ କାମ କରିବା ପରେ ଅବସର ନେଇସାରିଛନ୍ତି୤ ସେ କିଛି କାଳ କିମ୍ସ କଲେଜରେ ସ‌ହକାରୀ ପ୍ରଫେସର ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି୤ ତାଙ୍କର ଅବସର ସମୟ ବିତୁଥିଲା ବ‌ହି ପଢ଼ାରେ ଓ କବୀରଙ୍କ ଦୋହାବଳୀକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବାରେ୤ ଏହି ପଢ଼ାପଢ଼ି-ଲେଖାଲେଖି ଭିତରେ ଥରେ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ପଡ଼ିଲା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଫେସବୁକ ଗ୍ରୁପ୤ ସେଠି ଦେଖିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ନାନାଦି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ସଭ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ କରଙ୍କର ଆମନ୍ତ୍ରଣ୤ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଡାକ୍ତର ମନ ପଚାରିବସିଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ କଣ, ସେଥିରେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକର ଭୂମିକା କଣ, କିପରି ଜଣେ ସେଥିରେ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ଲେଖିପାରିବ୤ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଭ୍ୟଙ୍କ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ତାଙ୍କୁ ଆଗଭର କରାଇଲା ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ବାବଦରେ୤ ନୂଆ ନୁଆ ଜିନିଷ ଶିଖିବାକୁ ମିଳୁଥାଏ୤ ପ୍ରଥମେ ସେ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଉଇକିକଥାରେ ନୂଆ ନୂଆ ଅସୁବିଧାକୁ ସାମ୍ନା କରିବା ଭିତରେ ଡା. ରାଉତ ଆରମ୍ଭ କଲେ ନିଜ ସାରାଜୀବନର ସାଇତା ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖିବା୤ ଆରମ୍ଭରେ ଅସୁବିଧା ହେଉଥିଲା ୟୁନିକୋଡ଼ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଲେଖିବାରେ୤ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଧିକ ଲେଖୁ ଲେଖୁ ବାଟ ହୁଡ଼ୁଥିବା ଲୋକଟି ପାଲଟିଗଲା ପଟୁ ଲେଖାଳୀ୤ ୪୨ ଟି ନୂଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ତିଆରିଥିବା ଓ ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଶତାଧିକ ଥର ସମ୍ପାଦନା କରିଥିବା ଡା. ରାଉତ କହନ୍ତି, 'ବାକି ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସମ୍ମାନ ଓ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ମୁଁ ଆଜି ମୋର ପୁରା ଅବସର ଜୀବନ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଲେଖିବାରେ ବିନିଯୋଗ କରିଦେଇଛି୤' ଅଗଷ୍ଟ ୭ ରୁ ୧୧ ଯାଏଁ ହଂକଂଠାରେ ଜଗତର ୨୮୬ ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପାଦନା କରୁଥିବା ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ସମାବେଶ "ଉଇକିମାନିଆ ୨୦୧୩"ରେଯୋଗଦାନ କରିଥିବା ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣେ ମାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଥିଲା ଏ ଲେଖକ୤ ସେଠାରେ ଡା ସୁବାସ ରାଉତଙ୍କ ଭଳି ଆହୁରି କେତେ ଜଣ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସମ୍ପାଦକଙ୍କ ସହ ଭେଟିବାର ସୁଯୋଗ ମିଳିଥିଲା୤ ଆଗାମୀ ଉଇକିମାନିଆ ଯାହା ଲଣ୍ଡନରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି ସେଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଡା. ରାଉତ୤ ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ବାକି ଯୁବ ସମ୍ପାଦକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ସଚେତନତା ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପାଦନା କରିବା ବାବଦରେ କର୍ମଶାଳାର ଆୟୋଜନ କରୁଛନ୍ତି୤ ସହଜରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ନେଇ "ଲେଖନୀ" ନାମରେ ଏକ କି-ବୋର୍ଡ଼ ଲେଆଉଟ ଆମେମାନେ ତିଆରି କରିଥିଲୁ ଯାହା ସହାୟତାରେ କୌଣସି ବି ବ୍ୟକ୍ତି ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିପାରିବ୤ ଏଥିରେ ଥିବା ନାନାଦି ଅସୁବିଧାକୁ ଜଣାଇବାରେ ଡା. ରାଉତଙ୍କ ଅବଦାନ କିଛି କମ ନୁହେଁ୤ ଏହା ନିର୍ଭୁଲ ଓଡ଼ିଆ ଟାଇପିଂରେ ସହାୟକ ହେଉଛି୤ ଚାକିରୀ ପରର ଅବସର ଜୀବନ ତାଙ୍କର କଟୁଛି ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଡାକ୍ତରୀ ବିଷୟ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମ୍ପାଦନା ଓ କିଛି ମାତ୍ରାରେ କବୀର ଦୋହାର ଓଡ଼ିଆ ଅନୁବାଦ କରିବାରେ୤ ବିଳମ୍ବରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ବାବଦରେ ଜାଣିଲେ ବୋଲି କହି ମନ ଉଣା କରି ସେ କହନ୍ତି, “ଆଗରୁ ଜାଣିଥିଲେ ହୁଏତ ଆହୁରି କେତେ ଗୁଡ଼ିଏ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଲେଖିପାରିଥାନ୍ତି"୤ ନିଜର କୁନି ନାତୁଣୀ ସହିତ ଟିକେ ଖେଳିବା ବ୍ୟତୀତ ବାକି ସମୟ ସେ ଏମିତି ଜଣେ ସ୍ୱର୍େଚ୍ଛାସେବୀ ଭାବରେ ଓଡିଆରେ ଜ୍ଞାନର ବିତରଣର ସବୁଠୁ ବିଶାଳ ମାଧ୍ୟମ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ସମ୍ପାଦନାରେ ସମୟ କାଟିବେ ବୋଲି କହନ୍ତି ଡା ସୁବାସ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ୤

ଲେଖକଙ୍କ ବାବଦରେ: ସୁଭାସିସ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସ‌ହିତ ୩ ବର୍ଷ ଧରି ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି୤ ଅତୀତରେ ସେ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନରେ କମ୍ୟୁନିଟି ଓ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ସ‌ପୋର୍ଟ କନସଲଟାଣ୍ଟ ଭାବେ କାମ କରିଛନ୍ତି୤ ଅଧୁନା ସେ ବାଙ୍ଗାଲୋରଠାରେ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକ୍ସେସ ଟୁ ନଲେଜରେ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଫିସର ଭାବରେ ଅବସ୍ଥାପିତ୤ ସେଠାରେ ସେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ ସେଥିରେ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଲେଖୁଥିବା ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟରତ୤ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକାଶ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କମ୍ପ୍ୟୁଟରୀକରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଲେଖା ନାନାଦି ସମ୍ବାଦପ୍ତ୍ର ଓ ପ‌ତ୍ରପ‌ତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ୤ ତାଙ୍କୁ subhashshish@cis-india.orgରେ ଇ-ମେଲ ଯୋଗେ ଯୋଗାଯୋଗ କରା‌ଯାଇପାରିବ୤

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odiapua-subhashish-sep-10-odia-wikipedian-subas-rout

ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ୧୩ ତମ ଜନ୍ମତିଥି ପାଳନ, ୨୦୧୫ ଜୁନ ୩ ତାରିଖ

praskrishna — 2016-06-18T18:17:34Z

ତାରିଖ ଏବଂ ସମୟ: ୨୦୧୫ ଜୁନ ୩ ତାରିଖ, ସନ୍ଧ୍ୟା ୫ ଟା ସ୍ଥାନ: ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ, ସଚିବାଳୟ ମାର୍ଗ, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ଓଡ଼ିଶା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସବିଶେଷ: https://or.wikipedia.org/s/sml

The article was published in Odishan.com on June 2, 2015.

ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ କେତୋଟି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (Wikipedia) ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏହି ମାସ ୩ ତାରିଖରେ ତାହାର ୧୩ ବର୍ଷ ବ୍ୟାପୀ ମୁକ୍ତ ଜ୍ଞାନ ବିତରଣର ମହୋତ୍ସବ ପାଳୁଛି । ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ବର୍ଷେ ପରେ ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଲା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ । ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏ ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ (ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ)ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ପାଖାପାଖି ୧୭ ଜଣ ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପାଦକ (“ଉଇକିଆଳି” ନାମରେ ପରିଚିତ)ଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ ଓ ୮,୮୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭରା ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଏକ ଜ୍ଞାନକୋଷରୁ ଅନେକ ଉପରେ । ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ସମ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ୟମ ହେତୁ କପିରାଇଟ ଥିବା ଅନେକ ବହିର ଲାଇସେନ୍ସ କ୍ରିଏଟିଭ କମନ୍ସ ଭଳି ମୁକ୍ତ ଲାଇସେନ୍ସରେ ରୂପାନ୍ତରତିକ କରାଯାଇ ସେସବୁକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ଅଧିକ ପାଠକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ବାଟ ତିଆରି ହୋଇଛି । ଏହା ଛଡ଼ା ଲେଖକ ଓ ସତ୍ୱାଧୀକାରୀ (କପିରାଇଟ ମାଲିକ)ଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କରି ଅନେକ ଉପାଦେୟ ରଚନା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଉଛି । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ସଭିଙ୍କୁ ସମ୍ପାଦନା କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଇଥାଏ ଯାହା ଫଳରେ ଖବରକାଗଜ, ପତ୍ରିକାଆଦିରେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ଲେଖାମାନଙ୍କ ଆଧାରରେ ନୂଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ତିଆରି ଓ ପୁରୁଣା ପ୍ରସଙ୍ଗର ଉନ୍ନତୀକରଣ କରାଯାଇପାରିବ ।

ଉଇକିଆଳିମାନେ ଜଗତରେ ଜଣାଶୁଣା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏଜୁକେସନ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ହାତକୁ ନେଇ ପାଖାପାଖି ୨,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଲେଖିବା ବାବଦରେ ଶିଖାଇଛନ୍ତି । ଏହାର ୧୩ ତମ ଜନ୍ମତିଥି ପାଳନ ନିମନ୍ତେ ଉଇକିଆଳି ସମୂହ ଏକ ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ଜର୍ଣ୍ଣାଲ, ଖବରକାଗଜ, ପତ୍ରିକା ଆଦିରେ ଥିବା ଅଣ-ଇଉନିକୋଡ଼ ଲେଖାରୁ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ରୂପାନ୍ତର କରିବା ପାଇଁ କ୍ୟାରେକ୍ଟର ଏନକୋଡିଙ୍ଗ କନଭର୍ଟର ବିତରଣ କରିବା ଯୋଜନା କରୁଛି । ଏହା ଫଳରେ ସର୍ଚ ଇଞ୍ଜିନରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇନପାରୁଥିବା ଅନେକ ଉପାଦେୟ ଲେଖା ଡିଜିଟାଲ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ଭାବେ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇ ଇଣ୍ଟରନେଟ ପାଠକମାନଙ୍କ ପଠନଯୋଗୀ ହୋଇପାରିବ ।

ଯୋଗାଯୋଗ:
odiawiki@gmail.com
ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ କର, ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପରିଚାଳକ (ଫୋନ: 9437112371)
ଶୈଳେଶ ପଟ୍ଟନାୟକ, ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଉଇକିଆଳି (ଫୋନ: 7537097770)
ସୁଭାସିସ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପରିଚାଳକ ଓ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଫିସର, ଆକସେସ ଟୁ ନଲେଜ-ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି (08050515339)
subhashish@cis-india.org

For more details visit https://cis-india.org/openness/news/b2db41b2cb28b47b36b4db71b30b30b47-b13b21b3cb3fb06-b09b07b15b3fb2ab3fb21b3cb3fb06b30-b67b69-b24b2e-b1cb28b4db2eb24b3fb25b3f-b2ab3eb33b28-b68b66b67b6b-b1cb41b28-b69-b24b3eb30b3fb16

August 2016 Newsletter

praskrishna — 2016-10-02T02:09:36Z

Welcome to the August 2016 newsletter of the Centre for Internet and Society (CIS).

Dear readers,

Thank you for reading the Centre for Internet and Society's August newsletter. The past month for us was a very exciting one. We supported and attended Wiki Conference 2016 in Chandigarh, which was a great opportunity to see the variety and scope of various Wiki projects across the country. The Tulu language Wikipedia also went live during this period, making it the 23^rd Wiki in a South Asian language.

We continued our work on telecom with our submission to TRAI on broadband proliferation across the country. We also continued to provide inputs to the media on a range of issues related to UIDAI and online streaming and piracy, e-accessibility and our continuing Wiki work.

We also published two articles on the inaccessibility of public and private phone apps, and the social impact of this, in FactorDaily. I was also honoured to receive the NCPEDP-Mphasis Universal Design Awardin the "Persons with Disabilities" category.

All in all, a very productive month. We at CIS look forward to many more to come.

- Nirmita Narasimhan

Previous issues of the newsletters can be accessed here.

Highlights
Dr. Nirmita Narasimhan got the NCPEDP-Mphasis Universal Design Award in the "Persons with Disabilities" category. Shri Krishan Pal Gurjar, Hon'ble Minister of State for Social Justice and Empowerment presided over the event, in the presence of Som Mittal, Jury Chair and Chariman, NCPEDP, Dr. Meenu Bhambhani, VP & Head - Corporate Social Responsibility, Mphasis Ltd, and Javed Abidi, Honorary Director NCPEDP, several corporates and winners. Tulu language Wikipedia became the latest entrant in the family of 294 world-language Wikipedia projects after the project went live from Wikimedia Incubator earlier this month. The project waited as long as eight years in the Incubator before becoming the 23rd South Asian language Wikipedia. Wiki Conference India 2016, the largest gathering of contributors to Wikipedia and its sister projects in South Asia was held in Chandigarh from August 5-7, 2016. CIS supported this event. Sunil Abraham was a panelist. Information Technology, Electronics & Communications Department of the Government of Telangana released the first public draft of the Telangana State Open Data Policy 2016, and sought comments from various stakeholders in the state and outside. CIS submitted its comments. CIS wrote an article analyzing India’s alignment with the recommendations of the report of the Group of Governmental Experts. This policy brief attempts to articulate the major policy actions that may be considered by India to further incorporate and implement the principles enunciated in the Report. CIS submitted comments to TRAI Consultation on Proliferation of Broadband through Public WiFi Networks. The comments were prepared by Sunil Abraham, Sharath Chandra Ram, Vidushi Marda, and Thejaswi Melarkode.Shyam Ponappa and Arjun Venkatraman provided advice. As part of the 'Studying Internet in India' series, Abhimanyu Roy has explored the curious interplays between the arranged marriage market in India the rise of matrimonial sites such as Jeevansathi.com and Shaadi.com.

Highlights

Dr. Nirmita Narasimhan got the NCPEDP-Mphasis Universal Design Award in the "Persons with Disabilities" category. Shri Krishan Pal Gurjar, Hon'ble Minister of State for Social Justice and Empowerment presided over the event, in the presence of Som Mittal, Jury Chair and Chariman, NCPEDP, Dr. Meenu Bhambhani, VP & Head - Corporate Social Responsibility, Mphasis Ltd, and Javed Abidi, Honorary Director NCPEDP, several corporates and winners.
Tulu language Wikipedia became the latest entrant in the family of 294 world-language Wikipedia projects after the project went live from Wikimedia Incubator earlier this month. The project waited as long as eight years in the Incubator before becoming the 23rd South Asian language Wikipedia.
Wiki Conference India 2016, the largest gathering of contributors to Wikipedia and its sister projects in South Asia was held in Chandigarh from August 5-7, 2016. CIS supported this event. Sunil Abraham was a panelist.
Information Technology, Electronics & Communications Department of the Government of Telangana released the first public draft of the Telangana State Open Data Policy 2016, and sought comments from various stakeholders in the state and outside. CIS submitted its comments.
CIS wrote an article analyzing India’s alignment with the recommendations of the report of the Group of Governmental Experts. This policy brief attempts to articulate the major policy actions that may be considered by India to further incorporate and implement the principles enunciated in the Report.
CIS submitted comments to TRAI Consultation on Proliferation of Broadband through Public WiFi Networks. The comments were prepared by Sunil Abraham, Sharath Chandra Ram, Vidushi Marda, and Thejaswi Melarkode.Shyam Ponappa and Arjun Venkatraman provided advice.
As part of the 'Studying Internet in India' series, Abhimanyu Roy has explored the curious interplays between the arranged marriage market in India the rise of matrimonial sites such as Jeevansathi.com and Shaadi.com.

CIS in news:

CIS gave inputs to the following media coverage:

Why experts are worried about Aadhaar-based authentication (Citizen Matters; August 2, 2016).
Apps can give personal information to strangers (Mebin John; New Indian Express; August 8, 2016).
Indian companies need to boost encrpytion adoption rate: experts (Koustav Das; Deccan Chronicle; August 9, 2016).
Implementing Indian languages in feature phones will be difficult (Gulveen Aulakh and Neha Alawadhi; Economic Times; August 10, 2016).
Aadhaar-enabled smartphones will ease money transfer (Neha Alawadhi and Gulveen Aulakh; Economic Times; August 10, 2016).
And now, Aadhaar-enabled smartphones for easy verification and money transfer (Business Insider; August 10, 2016).
Rational Internet laws essential to fulfil India’s digital goals (Krishna Makwana; Deccan Chronicle; August 14, 2016).
Using technology to address issues (The Hindu; August 14, 2016).
Responses to Trai’s consultation paper on free data contain some good suggestions (Asheeta Regidi; First Post's Tech 2; August 15, 2016).
Accessing pirated content might lead to prison term & Rs 3-lakh fine (Alnoor Peermohammed; Business Standard; August 22, 2016).
Extending Aadhaar to more areas is a hare-brained idea, it should be dropped (Seetha; First Post; August 23, 2016).
Festival scan on social media (The Telegraph; August 26, 2016).

Talking Point: Futile Battle Against Torrents (Deccan Herald; August 30, 2016).

CIS members wrote the following articles:

US Copyright law faces constitutional challenge (Anubha Sinha; Spicy IP; August 5, 2016).

South Asia's Largest Wikimedia Conference Kicks Off in India (Subhashish Panigrahi; Global Voices; August 5, 2016).
The largest Wikipedia gathering in South Asia kicks off (Subhashish Panigrahi; Opensource.com; August 5, 2016).

Do I Want to Say Happy B’day? (Nishant Shah; Indian Express; August 7, 2016).
3 Copyright Tips for Students and Educators (Subhashish Panigrahi; Opensource.com; August 16, 2016).

ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଓସିଆର: ଛପା ଲେଖାର ଛବିରୁ ଡିଇଟାଲ ଲେଖା (Subhashish Panigrahi; Samaja; August 21, 2016).
Preserving Languages and Cultures in India: The Birth of the Tulu Wikipedia (Subhashish Panigrahi; August 26, 2016).
Meet the Newly Born Tulu Wikipedia, the 23rd in a South Asian Language! (Subhashish Panigrahi; August 28, 2016).

We Tested 18 Government Apps, and Most are not Fully Accessible to the Disabled (Nirmita Narasimhan; Factor Daily; August 31, 2016).
The moral imperative and business case for accessibility in technology (Nirmita Narasimhan; Factor Daily; August 30, 2016).
We Truly are the Product being Sold (Vidushi Marda; Hindustan Times; August 31, 2016).

-------------------------------------
Accessibility & Inclusion
-------------------------------------
India has an estimated 70 million persons with disabilities who don't have access to read printed materials due to some form of physical, sensory, cognitive or other disability. As part of our endeavour to make available accessible content for persons with disabilities, we are developing a text-to-speech software in 15 languages with support from the Hans Foundation. The progress made so far in the project can be accessed here.

►NVDA and eSpeak

Monthly Report

August 2016 Report (Suman Dogra; August 31, 2016).

►Other

Award

Nirmita Narasimhan gets NCPEDP-Mphasis Universal Design Award: NCPEDP-Mphasis Universal Design Awards were given away in the capital on August 14, 2016. Nirmita Narasimhan got the award in the "Persons with Disabilities" category.

Participation in Events

Bridging the Digital Divide (Organized by Wipro; Bangalore; August 25, 2016). Nirmita Narasimhan spoke on digital accessibility at this All Hands Meet.
Universal Design & Accessibility Conclave (Organized by IIMA in collaboration with Ministry of Social Justice and Empowerment; Ahmedabad; August 27, 2016). Nirmita Narasimhan was a speaker.

Media Coverage

An India Where the Disabled have a Choice (Dataquest; August 5, 2016).
How India’s top firms fare in employing women and persons with disabilities (Sachin P. Mampatta, Amritha Pillay and Ritika Mazumdar; Livemint; August 9, 2016).
Using technology to address issues (Hindu; August 14, 2016).
NCPEDP-Mphasis Universal Design Awards given away in the capital (India PR Wire; August 15, 2016).
NCPEDP-Mphasis Universal Design Awards given away in the capital (Hans India; August 17, 2016).
India has a long road ahead in becoming a disabled-friendly country (Sourav Roy; Your Story; August 31, 2016).

-----------------------------------
Access to Knowledge
-----------------------------------
Our Access to Knowledge programme currently consists of two projects. The Pervasive Technologies project, conducted under a grant from the International Development Research Centre (IDRC), aims to conduct research on the complex interplay between low-cost pervasive technologies and intellectual property, in order to encourage the proliferation and development of such technologies as a social good. The Wikipedia project, which is under a grant from the Wikimedia Foundation, is for the growth of Indic language communities and projects by designing community collaborations and partnerships that recruit and cultivate new editors and explore innovative approaches to building projects.

►Copyright and Patent

Participation in Event

International Conference on Innovation for Shared Prosperity (Organized by O.P. Jindal Global University and Jindal Initiative on Research in IP & Competition; August 20 and 21, 2016; New Delhi). Rohini Lakshane attended the conference.

►Wikipedia

As part of the project grant from the Wikimedia Foundation we have reached out to more than 3500 people across India by organizing more than 100 outreach events and catalysed the release of encyclopaedic and other content under the Creative Commons (CC-BY-3.0) license in four Indian languages (21 books in Telugu, 13 in Odia, 4 volumes of encyclopaedia in Konkani and 6 volumes in Kannada, and 1 book on Odia language history in English).

Blog Entries

Tools orientation for Telugu Wikimedians of Hyderabad (Pavan Santhosh S; August 1, 2016).
WikiConference India 2016 Submission: How to better tell your Wikimedia Community Story using Media as a Tool (Subhashish Panigrahi; August 17, 2016).
WikiConference India 2016 Submission: We, Men, Women: Collective Learning in Bridging Indic Wikipedia Gender Gaps (Elisa Chang; August 17, 2016).
WikiConference India 2016 Submission: Gender Gap in Indian Language Wikipedias – Projects, Outreach and Outcome (Dr. U.B. Pavanaja; August 17, 2016).
Community Digest: Tulu Wikipedia Goes Live after Eight Years in Incubator; News in Brief (Subhashish Panigrahi and Ting-Yi Chang; August 24, 2016).
Wikiwomen’s Meetup at St. Agnes College Explores Potentials and Plans of Women Editors in Mangalore, Karnataka (Ting Yi-Chang; August 31, 2016).

Events Organized

Focus on India—WikiConference produces new apps; state government adopts free licenses (Organized by by the Community of Wikimedians in India, supported by Wikimedia India and CIS; August 5 - 7, 2016; Chandigarh).
Wikipedia WikiMeetup at Bangalore (CIS, Bangalore; August 14, 2016).

Participation in Events

WikiConference India 2016 (Organized by Community of Wikimedians in India; August 5 - 7, 2016; Chandigarh). Sunil Abraham was a speaker.
Tulu Wikipedia Conference in Mangaluru (Organized by Times of Kudla; August 13 - 14, 2016; Malki, Mangaluru). Dr. U.B. Pavanaja gave a presentation on Tulu Wikipedia.

Media Coverage

WikiConference India 2016 Starts Friday in Chandigarh (Indo Asian News Service and NDTV; August 4, 2016).
Tulu Wikipedia Goes 'Live' (Wikimedia Blog; August 5, 2016).
India's 23rd regional Wikipedia, in Tulu, goes live (IANS and Business Standard; August 6, 2016).
After eight years, Tulu Wikipedia goes live (Raviprasad Kamila; Hindu; August 7, 2016).
In Tulu, India's 23rd Regional Wikipedia Goes Live (Naina Chaturvedi; Huffington Post; August 7, 2016).
ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಬಂತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ (Asianet Suvarna News; August 7, 2016).
India's 23rd Regional Wikipedia Launches (CMM.net; August 8, 2016).
ತುಳು ಭಾಷೆಗೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮನ್ನಣೆ! (Mumbai News World; August 8, 2016).
Wikipedia launches in Tulu, its 23rd Indic language (Vivek Pai; Medianama; August 9, 2016).
Telugu Wikipedians create Articles on Punjab in Telugu Wikipedia (Sakshi; August 11, 2016).
Telugu Wikipedians create Articles on Punjab in Telugu Wikipedia (Eenadu; August 11, 2016).
Tulu gets official Wikipedia page, but Mumbai linguists say more is needed (Anju Maskeri; Mid-Day; August 21, 2016).
Punjab edit-a-thon & Telugu Wikipedia success (Andhra Jyothi; August 26, 2016).
Data Xgen launches paid Hindi email service (Sneha Johari; Medianama; August 29, 2016).

►Openness

Our work in the Openness programme focuses on open data, especially open government data, open access, open education resources, open knowledge in Indic languages, open media, and open technologies and standards - hardware and software. We approach openness as a cross-cutting principle for knowledge production and distribution, and not as a thing-in-itself.

Submission

Comments on the Telangana State Open Data Policy 2016 (Anubha Sinha and Sumandro Chattapadhyay; August 31, 2016).

-----------------------------------
Internet Governance
-----------------------------------

As part of its research on privacy and free speech, CIS is engaged with two different projects. The first one (under a grant from Privacy International and IDRC) is on surveillance and freedom of expression (SAFEGUARDS). The second one (under a grant from MacArthur Foundation) is on restrictions that the Indian government has placed on freedom of expression online.

►Privacy

Blog Entries

Policy Brief on the Report of the UN Group of Governmental Experts on ICT (Elonnai Hickok and Vipul Kharbanda; August 23, 2016).
Report on Understanding Aadhaar and its New Challenges (Sumandro Chattapadhyay, Elonnai Hickock Vanya Rakesh and Japreet Grewal; August 31, 2016).

Event Organized

UIDAI and Welfare Services: Exclusion and Countermeasures (Institution of Agricultural Technologists; Bangalore; August 27, 2016).

Participation in Events

IGF Academy Regional Workshop (Organized by LIRNE Asia; Colombo; August 4, 2016). Sunil Abraham made a presentation.
Public Panel Discussion: Digitalisation for Social Change (Co-organized by Mount Carmel College, Bangalore and Friedrich-Ebert-Stiftung, India Office; Bangalore; August 22, 2016). Sunil Abraham was a panelist.

-----------------------------------
Telecom
-----------------------------------
CIS is involved in promoting access and accessibility to telecommunications services and resources, and has provided inputs to ongoing policy discussions and consultation papers published by TRAI. It has prepared reports on unlicensed spectrum and accessibility of mobile phones for persons with disabilities and also works with the USOF to include funding projects for persons with disabilities in its mandate:

Submission

Submission to TRAI Consultation on Proliferation of Broadband through Public WiFi Networks (Sunil Abraham, Sharath Chandra Ram, Vidushi Marda, and Thejaswi Melarkode; August 28, 2016).

-----------------------------------
Researchers at Work
-----------------------------------
The Researchers at Work (RAW) programme is an interdisciplinary research initiative driven by an emerging need to understand the reconfigurations of social practices and structures through the Internet and digital media technologies, and vice versa. It aims to produce local and contextual accounts of interactions, negotiations, and resolutions between the Internet, and socio-material and geo-political processes:

Blog Entries

101 Ways of Starting an ISP:* No. 53 - Conversation, Content and Weird Fiction (Surfatial; August 3, 2016).
The Curious Incidents on Matrimonial Websites in India (Abhimanyu Roy; August 30, 2016).

-----------------------------------
About CIS
-----------------------------------
The Centre for Internet and Society (CIS) is a non-profit organisation that undertakes interdisciplinary research on internet and digital technologies from policy and academic perspectives. The areas of focus include digital accessibility for persons withdisabilities, access to knowledge, intellectual property rights, openness (including open data, free and open source software, open standards, open access, open educational resources, and open video), internet governance, telecommunication reform, digital privacy, and cyber-security. The academic research at CIS seeks to understand the reconfigurations of social and cultural processes and structures as mediated through the internet and digital media technologies.

► Follow us elsewhere

Twitter: http://twitter.com/cis_india
Twitter - Access to Knowledge: https://twitter.com/CISA2K
Twitter - Information Policy: https://twitter.com/CIS_InfoPolicy
Facebook - Access to Knowledge: https://www.facebook.com/cisa2k
E-Mail - Access to Knowledge: a2k@cis-india.org
E-Mail - Researchers at Work: raw@cis-india.org
List - Researchers at Work: https://lists.ghserv.net/mailman/listinfo/researchers

► Support Us

Please help us defend consumer and citizen rights on the Internet! Write a cheque in favour of 'The Centre for Internet and Society' and mail it to us at No. 194, 2nd 'C' Cross, Domlur, 2nd Stage, Bengaluru - 5600 71.

► Request for Collaboration

We invite researchers, practitioners, artists, and theoreticians, both organisationally and as individuals, to engage with us on topics related internet and society, and improve our collective understanding of this field. To discuss such possibilities, please write to Sunil Abraham, Executive Director, at sunil@cis-india.org (for policy research), or Sumandro Chattapadhyay, Research Director, at sumandro@cis-india.org (for academic research), with an indication of the form and the content of the collaboration you might be interested in. To discuss collaborations on Indic language Wikipedia projects, write to Tanveer Hasan, Programme Officer, at tanveer@cis-india.org.

CIS is grateful to its primary donor the Kusuma Trust founded by Anurag Dikshit and Soma Pujari, philanthropists of Indian origin for its core funding and support for most of its projects. CIS is also grateful to its other donors, Wikimedia Foundation, Ford Foundation, Privacy International, UK, Hans Foundation, MacArthur Foundation, and IDRC for funding its various projects.

For more details visit https://cis-india.org/about/newsletters/august-2016-newsletter

August 2015 Bulletin

praskrishna — 2015-10-27T00:25:02Z

We are happy to share with you the eighth issue of the Centre for Internet and Society (CIS) newsletter (August 2015). The past editions of the newsletter can be accessed at http://cis-india.org/about/newsletters.

Highlights

Researchers at Work programme has published a book titled Digital Activism in Asia Reader exploring in detail digital activism in Asia. The Reader was edited by Nishant Shah, P.P. Sneha, and Sumandro Chattapadhyay with support from Anirudh Sridhar, Denisse Albornoz, and Verena Getahun. The pre-publication drafts of two sections written by Sumandro Chattapadhyay for the third volume (2000-2010) of the Asia Internet History series edited by Prof. Kilnam Chon have been posted for open-review process. As part of the 'Studying Internets in India' series, RAW published blog entries on Governing Speech on the Internet and Mock-Calling - Ironies of Outsourcing and the Aspirations of an Individual. NVDA team conducted a workshop at Jeevan Jyoti School for the Blind, Varanasi from August 26 to 28, 2015. Eighty five students and 13 teachers took part in the training programme. NVDA team had conducted another workshop earlier in Nashik. The workshop was conducted in June. A batch of 17 Special Educators and teachers of the blind attended the workshop. Maggie Huang, Arpita Sengupta and Paavni Anand as part of the Pervasive Technologies project co-authored a research paper that seeks to compare the publicly available information on the websites of music collective management organizations ("CMOs") operating within India, the United States, and the United Kingdom. Amulya Purushothama, Nehaa Chaudhari and Varun Baliga in a blog entry have delved into the question of what the mandate of the Sectoral Innovation Council is, what its activities are, and what vision for IPR development in India has it put forth. An RTI Application has been filed by CIS to attain information on these issues. In a blog post, Amulya Purushothama announced our new MHRD IPR Chair Series and has charted the sequence of events, starting from the establishment of MHRD IPR Chairs, to discussions surrounding their purpose and functioning, to concerns surrounding the lack of information about the IPR Chairs, the first round of RTIs that CIS had filed in regard to this and the responses it solicited. Subhashish Panigrahi interviewed Prateek Pattanaik. Prateek has not just digitized as many as 54 Odia-language poetry dating early 18th century but has also annotated, both poetic and prosaic translation in his blogs "Sri Jagannatha" and "Utkal Sangeet". He has also published a complete book "Kisora chandranana champu" on Odia Wikisource. A recent entrant into the Odia Wikimedia community, Prateek is also the youngest Odia Wikimedian. Rohan George and Elonnai Hickok in a blog post analyzed consent, big data and data protection that examines in detail why the principle of consent is providing us increasingly less of an aegis in protecting our data. Elonnai Hickok, Vipul Kharbanda and Vanya Rakesh on behalf of CIS submitted a clause-by-clause comments on the Human DNA Profiling Bill that was circulated by the Department of Biotechnology on June 9, 2015. Sunil Abraham, Elonnai Hickok and Tarun Krishnakumar co-authored an article titled Security: Privacy, Transparency and Technology. The article was published by Observer Research Foundation, Digital Debates 2015: CyFy Journal Volume 2. Elonnai Hickok in a blog post titled A Review of the Policy Debate around Big Data and Internet of Things has done an analysis as to how regulators and experts across jurisdictions are reacting to Big Data and Internet of Things. The Supreme Court of India has deemed it fit to refer the question of the very existence of a fundamental right to privacy to a Constitution Bench to finally decide the matter, and define the contours of such right if it does exist. Vipul Kharbanda analyses this in a blog entry. Experts and regulators across jurisdictions are examining the impact of Big Data practices on traditional data protection standards and principles. This will be a useful and pertinent exercise for India to undertake as the government and the private and public sectors begin to incorporate and rely on the use of Big Data in decision making processes and organizational operations. Elonnai Hickok has provided an initial evaluation of how Big Data could impact India's current data protection standards. Elonnai Hickok has provided a comparison of Human DNA Profiling Bill 2012 vs. the Human DNA Profiling Bill 2015, CIS's main recommendations vs. the 2015 Bill, Sub-Committee Recommendations vs. the 2015 Bill, and the Expert Committee Recommendations vs. the 2015 Bill. CIS submitted its comments to the non-paper on the UNGA Overall Review of the Implementation of the WSIS outcomes, evaluating the progress made and challenges ahead. In a policy brief, Vipul Kharbanda has analyzed the different laws regulating surveillance at the state and central level in India and calls out ways in which the provisions are unharmonized. The brief then provides recommendations for the harmonization of surveillance law in India. Hardnews interviewed Sunil Abraham about the future of the internet in India. The article was published in their August edition. Shyam Ponappa in an Op-ed published by Business Standard has given an analysis on the reasons of the number of dropped calls on our mobile phones.

Accessibility and Inclusion

Under a grant from the Hans Foundation we are doing a project on developing text-to-speech software for 15 Indian languages. The progress made so far in the project can be accessed here. The project on creating a national resource kit of state-wise laws, policies and programmes on issues relating to persons with disabilities in India got over and the compilation has been printed.

NVDA and eSpeak

Monthly Updates

August 2015 Report (Suman Dogra; July 31, 2015).

Event Reports

Training in eSpeak Marathi (Organized by NVDA team; National Association for the Blind; Nashik; June 22 - 23, 2015). The workshop was held in the month of June but the report got published later in August.
Training in eSpeak Hindi (Organized by NVDA team; Jeevan Jyoti School for the Blind; Varanasi; August 26 - 28, 2015).

Access to Knowledge

As part of the Access to Knowledge programme we are doing two projects. The first one (Pervasive Technologies) under a grant from the International Development Research Centre (IDRC) is for research on the complex interplay between pervasive technologies and intellectual property to support intellectual property norms that encourage the proliferation and development of such technologies as a social good. The second one (Wikipedia) under a grant from the Wikimedia Foundation is for the growth of Indic language communities and projects by designing community collaborations and partnerships that recruit and cultivate new editors and explore innovative approaches to building projects.

Pervasive Technologies

Blog Entries

Methodology: Patent Landscaping in the Indian Mobile Device Market (Rohini Lakshané; November 10, 2014). This blog post published last year has been recently updated.
Comparative Transparency Review of Collective Management Organisations in India, United Kingdom and the United States (Maggie Huang, Arpita Sengupta and Paavni Anand; August 1, 2015).

Other (Copyright and Patent)

Blog Entries

CCI Participation at the Upcoming 3rd International Conference on IPR and Competition (Amulya Purushothama; August 5, 2015). CIS wrote to the Competition Commission of India Chairman on August 5, 2015 about participation at a conference organised by Ericsson and concerns regarding conflict of interest. We also had several other NGOs sign on to the letter.
MHRD IPR Chair Series: Introduction (Amulya Purushothama; August 10, 2015). Aditya Garg assisted in research and writing.
National IPR Policy Series: What Have the Sectoral Innovation Councils Been Doing on IPR (Nehaa Chaudhari and Varun Baliga; August 13, 2015). Amulya Purushothama assisted with research and writing.

Media Coverage

Competition Commission of India chariman's participation in Assocham conference raises conflict of interests (Rema Nagarajan; The Times of India; August 6, 2015).
Assocham event sparks row over conflict of interest by CCI (Dilasha Seth and Deepak Patel; Business Standard; August 6, 2015).

Wikipedia

Blog Entry

Odia Wikisource has a new Wikisourcer, and he is the youngest in the Odia Wikimedia community! (Subhashish Panigrahi; August 21, 2015).

Events Co-organized

Annamaya Library edit-a-thon (Organized by CIS-A2K and Telugu Wikipedia Community; August 6, 2015; Andhra Loyola College; Vijaywada).
International Workshop on Digitization and Archiving (Organized by CIS-A2K and Wikipedia Community; August 19 - 21, 2015). Rahmanuddin Shaik was one of the trainers.

FOSS

Participation in Events

Workshop on digital collaborations in Tamil-language, Tamil Virtual Chennai (Organized by Tamil Virtual University, Anna University Campus, Chennai; August 8 - 9, 2015). Dr. U.B. Pavanaja atttended this event.
Open Innovation, entrepreneurship, and our digital future (Organized by iSpirit; Bangalore; August 13, 2015). Rohini Lakshané attended the event. Rohini wrote a report on this .

Media Coverage

CIS gave its inputs to the following:

Telugu Wikipedia Edit-a-thon at ALC (Eenadu; August 6, 2015)
Telugu Wiki Edit-a-thon in ALC (Eenadu; August 6, 2015)
Rare Telugu religious and historical work preserved at Annamacharya library to come on Wikisource! (The Hans India; August 7, 2015).
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. (Mangalorean.com; August 13, 2015).
ವಿಕಿಪಿಡಿಯ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿ: ಡಾ.ಪವನಜ (Karavali Karnataka; August 14, 2015).
ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ:ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಲಭ್ಯ ಇರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ-ಪವನಜ (SahilOnline; August 14, 2015).
Talamaddale on August 23 (Hindu; August 16, 2015).

Internet Governance

As part of its research on privacy and free speech, CIS is engaged with two different projects. The first one (under a grant from Privacy International and International Development Research Centre (IDRC)) is on surveillance and freedom of expression (SAFEGUARDS). The second one (under a grant from MacArthur Foundation) is on studying the restrictions placed on freedom of expression online by the Indian government.

Privacy

Article

Security: Privacy, Transparency and Technology (Sunil Abraham, Elonnai Hickok and Tarun Krishnakumar; Observer Research Foundation, Digital Debates 2015: CyFy Journal Volume 2 ; August 19, 2015).

Submission

CIS Comments and Recommendations to the Human DNA Profiling Bill, June 2015 (Elonnai Hickok, Vipul Kharbanda and Vanya Rakesh; August 27, 2015).

Blog Entries

Policy Paper on Surveillance in India (Vipul Kharbanda; August 3, 2015).
Comparison of the Human DNA Profiling Bill 2012 with: CIS recommendations, Sub-Committee Recommendations, Expert Committee Recommendations, and the Human DNA Profiling Bill 2015 (Elonnai Hickok; August 10, 2015).
Right to Privacy in Peril (Vipul Kharbanda; August 13, 2015).
Responsible Data Forum: Discussion on the Risks and Mitigations of releasing Data (Vanya Rakesh; August 26, 2015).
Are we Throwing our Data Protection Regimes under the Bus? (Elonnai Hickok and Rohan George; August 29, 2015).
Supreme Court Order is a Good Start, but is Seeding Necessary? (Elonnai Hickok and Rohan George; August 29, 2015).

Big Data

Blog Entries

Big Data and the Information Technology (Reasonable Security Practices and Procedures and Sensitive Personal Data or Information) Rules 2011 (Elonnai Hickok; August 11, 2015).
A Review of the Policy Debate around Big Data and Internet of Things (Elonnai Hickok; August 17, 2015).

Participation in Event

The Changing Landscape of ICT Governance and Practice - Convergence and Big Data (Co-organized by Innovation Center for Big Data and Digital Convergence, Yuan Ze University, Taiwan; August 24 - 25, 2015). Sharat Chandra Ram was granted the Young Scholar Award 2015 to attend theYoung Scholar Workshop followed by main CPRSouth2015 conference (Communication Policy Research South) conference.

Free Speech and Expression

Submission

CIS submission to the UNGA WSIS+10 Review (Jyoti Panday; August 9, 2015),

Cyber Security

Upcoming Event

Bangalore Chapter Meet of DSCI (Co-organized by DSCI and CIS; September 26, 2015). Melissa Hathaway, Commissioner, Global Commission for Internet Governance and Sunil Abraham will be speaking at this event.

Telecom

CIS is involved in promoting access and accessibility to telecommunications services and resources and has provided inputs to ongoing policy discussions and consultation papers published by TRAI. It has prepared reports on unlicensed spectrum and accessibility of mobile phones for persons with disabilities and also works with the USOF to include funding projects for persons with disabilities in its mandate:

Op-ed

Those Dropped Calls (Shyam Ponappa; Business Standard; August 5, 2015 and Organizing India Blogspot; August 6, 2015).

Researchers at Work

The Researchers at Work (RAW) programme is an interdisciplinary research initiative driven by contemporary concerns to understand the reconfigurations of social practices and structures through the Internet and digital media technologies, and vice versa. It is interested in producing local and contextual accounts of interactions, negotiations, and resolutions between the Internet, and socio-material and geo-political processes:

Books

Digital Activism in Asia Reader (edited by Nishant Shah, P.P. Sneha, and Sumandro Chattapadhyay, with support from Anirudh Sridhar, Denisse Albornoz, and Verena Getahun; August 8, 2015).

Books Chapters

Civil Society Organisations and Internet Governance in Asia - Open Review (Sumandro Chattapadhyay; Asia Internet History Vol. 3, edited by Prof. Kilnam Chon). Comments are invited.
Civil Society Organisations and Internet Governance in India - Open Review (Sumandro Chattapadhyay; Asia Internet History Vol. 3, edited by Prof. Kilnam Chon). Comments are invited.

Accepted Paper Abstract

Studying the Emerging Database State in India: Notes for Critical Data Studies (Sumandro Chattapadhyay; August 2, 2015). The paper has been provisionally accepted.

Blog Entries

Mock-Calling - Ironies of Outsourcing and the Aspirations of an Individual (Sreedeep; August 6, 2015).
Governing Speech on the Internet: From the Free Marketplace Policy to a Controlled 'Public Sphere' (Smarika Kumar; August 28, 2015).

News & Media Coverage

CIS gave its inputs to the following media coverage:

Why the DNA Bill is open to misuse: Sunil Abraham (Kanika Datta; Business Standard; August 1, 2015)
Porn ban: People will soon learn to circumvent ISPs and govt orders, expert says (Karthikeyan Hemalatha; The Times of India; August 2, 2015).
Indian government orders ISPs to block 857 porn websites (John Ribeiro; IDG News and PC World; August 2, 2015)
India blocks access to 857 porn sites (BBC; August 3, 2015).
India launches crackdown on online porn (James Crabtree; Financial Times; August 3, 2015).
Proxies and VPNs: Why govt can't ban porn websites? (Siladitya Ray; August 3, 2015; Hindustan Times)
Nanny state rules porn bad for you (Anahita Mukherji; The Times of India; August 4, 2015).
Ban on pornography temporary, says government (Business Standard; August 4, 2015)
Porn block in India sparks outrage (Australian; August 5, 2015).
Indian Porn Ban is Partially Lifted But Sites Remain Blocked (Sean Mclain; Wall Street Journal; August 5, 2015)
Genetic Profiling: Is it all in the DNA? (Ullekh N.P.; The Open Magazine; August 7, 2015)
India partially lifts Porn Ban? (Nazhat Khan; DESI blitz; August 7, 2015)
Net Neutrality: India is a Key Battleground (Abeer Kapoor; Hardnews; August 10, 2015)
Stats from 2014 reveal horror of scrapped section 66A of IT Act (Aloke Tikku; Hindustan Times; August 20, 2015).
The seedy underbelly of revenge porn (Sandhya Soman; The Times of India; August 23, 2015).
The new tattler in town (P. Anima; Hindu Businessline; August 28, 2015).

About CIS

The Centre for Internet and Society (CIS) is a non-profit organisation that undertakes interdisciplinary research on internet and digital technologies from policy and academic perspectives. The areas of focus include digital accessibility for persons with diverse abilities, access to knowledge, intellectual property rights, openness (including open data, free and open source software, open standards, open access, open educational resources, and open video), internet governance, telecommunication reform, digital privacy, and cyber-security. The academic research at CIS seeks to understand the mediation and reconfiguration of social and cultural processes and structures by the internet and digital media technologies.

► Follow us elsewhere

CIS - Twitter: http://twitter.com/cis_india
Access to Knowledge - Twitter: https://twitter.com/CISA2K
Access to Knowledge - Facebook: https://www.facebook.com/cisa2k
Access to Knowledge - E-Mail: a2k@cis-india.org
Researchers at Work - E-Mail: raw@cis-india.org
Researchers at Work - Mailing List: https://lists.ghserv.net/mailman/listinfo/researchers

► Support Us

Please help us defend consumer / citizen rights on the Internet! Write a cheque in favour of 'The Centre for Internet and Society' and mail it to us at No. 194, 2nd 'C' Cross, Domlur, 2nd Stage, Bengaluru - 5600 71.

► Request for Collaboration:

For more details visit https://cis-india.org/about/newsletters/august-2015-bulletin

August 2013 Bulletin

praskrishna — 2013-09-13T06:26:30Z

Our newsletter for the month of August 2013 can be accessed below.

The Centre for Internet & Society (CIS) welcomes you to the eighth issue of its newsletter for the year 2013. In this issue we are glad to bring you the final report on banking and accessibility submitted to the Ministry of Finance, Government of India, a research paper on India’s obligations under bilateral investment treaties, a report from a Wikipedia workshop held at the Konkani Department in Goa University, a report on the sixth privacy roundtable held in New Delhi, recent news coverage, and updates on our upcoming events.

Archives of our newsletters are here. Our policies on Ethical Research Guidelines, Non-Discrimination and Equal Opportunities, Privacy, Terms of Website Use and Travel can be accessed here.

Jobs
CIS is inviting applications for the posts of Developer (NVDA Screen Reader Project). To apply for this post, send in your resume to Nirmita Narasimhan (nirmita@cis-india.org). CIS is also seeking applications for the post of Policy Associate (Internet Governance). To apply send your resume to Sunil Abraham (sunil@cis-india.org) and Pranesh Prakash (pranesh@cis-india.org).

Accessibility

As part of its project on creating a national resource kit of state-wise laws, policies and programmes on issues relating to persons with disabilities in India with the Hans Foundation, we bring you three new draft chapters on Assam, Manipur and Puducherry. With this we have completed compilation of draft chapters for 21 states and 3 union territories. Feedback and comments are invited from readers for the below chapters:

The Assam Chapter (by CLPR, August 28, 2013)
The Manipur Chapter (by CLPR, August 29, 2013)
The Puducherry Chapter (by Anandhi Viswanathan, August 31, 2013)

Note: All the chapters published on the website are early drafts and will be reviewed and updated.

Reports

Banking and Accessibility in India: A Report by CIS (by Vrinda Maheshwari, August 12, 2013). This is the final report submitted to the Ministry of Finance, Government of India.
Opening New Avenues for Empowerment (by UNESCO, August 31, 2013). UNESCO has published a global report on higher education titled “Opening New Avenues for Empowerment”. Nirmita Narasimhan was the coordinating author for the Asia Pacific region.

Access to Knowledge and Openness

As part of its project on developing the growth of Indic language communities with Wikimedia Foundation, CIS-A2K held six Wikipedia workshops. CIS is also doing a project (Pervasive Technologies) on examining the relationship between production of pervasive technologies and intellectual property. CIS also promotes openness including open government data, open standards, open access, and free/libre/open source software through its Openness programme.

Access to Knowledge
Research Paper

India's Obligations under Bilateral Investment Treaties (Part A): “Bilateral Inhibiting Treaty?” — Investigating the Challenges that Bilateral Investment Treaties pose to the Compulsory Licensing of Pervasive Technology Patent Pools (by Gavin Pereira, August 31, 2013).

Column

Copyrights and Copywrongs Why the Government Should Embrace the Public Domain (by Pranesh Prakash, Yojana, Issue: August 2013).

Media Coverage

Dictionary words in software patent guidelines puzzle industry (by C.H. Unnikrishnan, Livemint, August 26, 2013). CIS work on Access to Knowledge is mentioned.

Blog Entries

Are Indian Consumer Laws Ready for the Digital Age? (by Vipul Kharbanda, August 8, 2013).
Do You Have the Right to Unlock Your Smart Phone? (by Puneeth Nagaraj, August 7, 2013).

Access to Knowledge (Wikipedia)

The A2K team consists of four members based in Bangalore: T. Vishnu Vardhan, Dr. U.B. Pavanaja, Subhashish Panigrahi and Syed Muzammiluddin, and one team member Nitika Tandon who works from Delhi.

Event Reports

A Kannada Wikipedia Workshop at Krishnarajapet (by Dr. U.B. Pavanaja, August 14, 2013). The workshop was co-organized by the CIS-A2K team along with Kannada Sahitya Parishat of KR Pet.
An Odia Wikipedia Workshop at Sambalpur (by Gorvachove Pothal, August 27, 2013). This workshop was held at Veer Surendra Sai University of Technology, Burla, Sambalpur on July 26 and 27, 2013. Odia Wikipedian Gorvachove Pothal organized this workshop with financial support from the CIS-A2K programme.

Konkani Wikipedia — Climbing up the Indian Language Ladder? (by Subhashish Panigrahi, August 31, 2013). CIS-A2K team organized this event at the Konkani Department, Goa University from August 21 to 24, 2013.
Konkani Wikipedia Advances in 4 Days — From 90 Articles to 130 Articles! (by Nitika Tandon, August 31, 2013). CIS-A2K team organized this event at the Konkani Department, Goa University from August 21 to 24, 2013. Thirty-eight students took part in the wiki editing workshop.

Events Co-organised

Digitization of Books for Indic Language WikiSource (organised by Wikimedia India and CIS-A2K, CIS, Bangalore, August 18, 2013).
A Workshop on Editing Wikipedia in Mumbai (organised by the Centre for Indian Languages in Higher Education and CIS-A2K, Tata Institute of Social Sciences, Mumbai, August 24, 2013). The workshop was aimed at assisting students to take part in the Indian Languages Mela at the Tata Institute of Social Sciences (September 20-21, 2013) which is hosting a competition for best Indian language entries on Wikipedia.

Event Hosted

Mobile Training Workshop @ CIS (CIS, Bangalore, August 29, 2013). Rachita and Keerthana Chandrashekar gave a talk on mobile campaigns.

Events Participated

Wikimania 2013: The International Wikimedia Conference (organised by Wikimedia Foundation, Hong Kong Polytechnic University, August 7 – 11, 2013). T. Vishnu Vardhan and Subhashish Panigrahi participated in the event.
Wikimedia Asia Meeting (organised by Wikimedia community, Hong Kong, August 10, 2013). T. Vishnu Vardhan and Subhashish Panigrahi participated in the meeting. Unedited transcript of the entire conversation is posted online.
వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాద్/ఆగష్టు (Hyderabad, August 25, 2013). T.Vishnu Vardhan participated for the meeting through Skype.

Media Coverage

Wikipedia Gains Massive Traffic Thanks To Vernacular Languages (Before It’s News, August 1, 2013). T. Vishnu Vardhan is quoted.
Wikipedia boom in Marathi, Malayalam and other desi languages (by Sandhya Soman, The Times of India, August 1, 2013). T. Vishnu Vardhan is quoted.
Wikipedia boom in vernacular languages (by Divya Saboo, August 1, 2013). The Centre for Internet and Society is mentioned.
Stress on posting articles on Kannada Wikipedia (by R. Krishna Kumar, Hindu, August 2, 2013). Dr. U.B.Pavanaja is quoted.
India’s Indigenous Languages Drive Wikipedia’s Growth (by Mahesh Sharma, TechCrunch, August 6, 2013). T. Vishnu Vardhan is quoted.
Krishnarajapet Wikipedia Workshop Coverage (Prajavani, August 12, 2013).
Krishnarajapet Wikipedia Workshop Coverage (Vijaya Vani, August 12, 2013).
Krishnarajapet Wikipedia Workshop Coverage (Suvarna Times of Karnataka, August 12, 2013).
Wikipedia writes a new script (by Joyce Dias, August 24, 2013, The Goan). CIS-A2K workshop held in Goa is mentioned extensively. Nitika Tandon and Subhashish Panigrahi are quoted.
Konkani Wikipedia makes headway (by Diana Fernandes, OHeraldO, August 24, 2013). Nitika Tandon is quoted.
Konkani Wikipedians Speak (Goan Voice Daily Newsletter, September 4, 2013). Konkani Wikipedia workshop organized in Goa from August 21 – 24, 2013 is mentioned in this newsletter.

Ongoing / Upcoming Events

Wikipedia Training in Telugu for Dr. B.R. Ambedkar Open University, Hyderabad (Dr. B.R. Ambedkar Open University, Hyderabad, September 5-6, 2013). T. Vishnu Vardhan is teaching a module on "Knowledge and Openness in the Digital Era".
You too can write on Wikipedia! — Orientation Workshop (co-organised by CIS-A2K and the Centre for Contemporary Studies, Indian Institute of Science, Bangalore, September 15, 2013).

Train the Trainer — Four-day long Residential Training Workshop in Bangalore (organised by CIS-A2K, Bangalore, October 1 – 5, 2013). The programme will be held in the first week of October.

Blog Entries

Voices from Goa: Frania Pereira tells Why She Writes Articles on Konkani Wikipedia (by Subhashish Panigrahi, August 27, 2013).
Voices from Goa: Wikipedia Editor Rusita Paryekar (by Subhashish Panigrahi, August 27, 2013).

Openness

Event Hosted

Open Hardware Lab: Play & Invent + Bonus Film Screening (CIS, Bangalore, August 4, 2013). A hangout was done with CIS Lab Community and with members of the Computer Club of India and Arduino enthusiasts.

Event Participated

e-DIRAP Google+ Hangout on Open Government (organised by Google, July 25, 2013). Sunil Abraham was a panelist.

Media Coverage

Beyond Property Rights: Thinking About Moral Definitions of Openness (by David Eaves, Tech President, August 6, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Extending The Spectrum Of Openness To Include The Moral Right To Share (by Glyn Moody, Techdirt, August 19, 2013). Sunil Abraham is quoted.

Internet Governance

CIS began two projects earlier this year. The first one on facilitating research and events on surveillance and freedom of expression is with Privacy International and support from the International Development Research Centre, Canada. The second one on mapping cyber security actors in South Asia and South East Asia is with the Citizen Lab, Munk School of Global Affairs, University of Toronto and support from the International Development Research Centre, Canada:

SAFEGUARDS Project

Event Report

Sixth Privacy Roundtable (co-organised by CIS, FICCI and DSCI, New Delhi, August 24, 2013). Bhairav Acharya and Prachi Arya participated in this event. The discussions and recommendations from the six round table meetings will be presented at the Internet Governance meeting in October 2013.

Newspaper / Magazine Columns

Freedom from Monitoring: India Inc Should Push For Privacy Laws (by Sunil Abraham, Forbes India Magazine, August 21, 2013).
Out of the Bedroom (by Nishant Shah, Indian Express, August 25, 2013).

Blog Entries

'Ethical Hacker' Saket Modi Calls for Stronger Cyber Security Discussions (by Kovey Coles, August 5, 2013).
Ethical Issues in Open Data (by Kovey Coles, August 7, 2013).
FinFisher in India and the Myth of Harmless Metadata (by Maria Xynou, August 13, 2013).

Events Organised

The Hackers Way of Reshaping Policies (CIS, Bangalore, August 2, 2013). Bernadette Langle gave a talk on different ways to reshape policies.
Chennai: Learn to Protect your Online Activities! (Asian College of Journalism, Taramani, Chennai, August 7, 2013). A Crypto Party was organised.
The Phishing Society: Why 'Facebook' is more dangerous than the Government Spying on You - A Talk by Maria Xynou (CIS, Bangalore, August 7, 2013). Maria Xynou gave a talk on phishing society.
Learn to Protect your Online Activities! (ACJ - Asian College of Journalism, Second Main Road (Behind M.S. Swaminathan Research Foundation), Taramani, Chennai, August 7, 2013).
Privacy Meeting: Brussels – Bangalore (CIS, Bangalore, August 14, 2013). Gertjan Boulet and Dariusz Kloza gave a talk on privacy.
Learn to Protect your Online Activities! (CIS, Bangalore, August 17, 2013). A Crypto Party was held at CIS.

Events Participated In

Summer School 2013 (organized by the Research Center of Media and Communication at the University of Hamburg, Germany, July 29 – August 2, 2013). Dr. Nishant Shah was a panelist in the session on "Guilty until Proven Innocent: Pirates, Pornographers, Terrorists and the IT Act in India".
Meeting of a Sub-committee on DNA Profiling Bill (Hyderabad, August 6, 2013). Sunil Abraham participated in this meeting for discussing the draft bill.
Surveillance: Privacy Vs Security (organized by the Foundation for Media Professionals, India International Centre, New Delhi, August 17, 2013). Pranesh Prakash was a panelist.

Media Coverage

Crypto Night (by Rahul M., Caravan, August 1, 2013). Pranesh Prakash and Bernadette Langle are quoted.
Facebook: Limiting access to social media can restrict freedom of speech (by Kim Arora, The Times of India, August 1, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Token disclosures? (by Deepa Kurup, The Hindu, August 4, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Memeâ€™s the word now (by Padmaparna Ghosh, The Times of India, August 4, 2013). Nishant Shah is quoted.
Chinese hackers baiting Indian govt, corporate employees: report (by Moulishree Srivastava and Anirban Sen, Livemint, August 9, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Mixed signals? Supreme Court notices to states on Facebook arrests (NDTV, August 16, 2013). Pranesh Prakash, Shreya Singhal and Faizal Farooqui discussed the grey areas of the IT Act.
Balancing vigilance and privacy (by Prashant Jha, The Hindu, August 18, 2013). Pranesh Prakash is quoted.
How Next-Gen Smartphone Users are Being Bought and Sold (by Rohin Dharmakumar, Forbes India Magazine, August 13, 2013, and IBN Live, August 19, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Dear Milind Deora, Prakash Javadekar Deserved The Truth (by Rohin Dharmakumar, Forbes India, August 22, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Election campaign: parties draw battle lines on media platforms (by Venkatesh Upadhyay, Livemint, August 26, 2013). Sunil Abraham is quoted.
India's Internet Privacy Woes (by Rohin Dharmakumar, Forbes India Magazine, August 26, 2013). Pranesh Prakash is quoted.
Cyberspying: Government may ban Gmail for official communication (The Times of India, August 30, 2013). Sunil Abraham is quoted.
Indian government to bar politicians from using Gmail for official business (by Neil McAllister, The Register, August 30, 2013). Sunil Abraham is quoted.

Cyber Stewards Project
Laird Brown, a strategic planner and writer with core competencies on brand analysis, public relations and resource management and Purba Sarkar who in the past worked as a strategic advisor in the field of SAP Retail are working in this project.

Video Interview

Part 9: Interview with Saikat Datta (August 5, 2013).

Telecom

CIS has published one newspaper column in the Business Standard and also made a submission to TRAI:

Newspaper Column

Breaking into the Closed Circle: Domestic High-Tech Manufacturing Needs Access To Markets (by Shyam Ponappa, originally published in the Business Standard, July 31, 2013 and also mirrored in Organizing India Blogspot, August 1, 2013).

Submission

TRAI Consultation Paper on Spectrum (by Shyam Ponappa and A.B. Beliappa, August 31, 2013). The submission was made to the Telecom Regulatory Authority of India on August 21, 2013.

Digital Humanities

We are building research clusters in the field of Digital Humanities. The Digital will be used as a way of unpacking the debates in humanities and social sciences and look at the new frameworks, concepts and ideas that emerge in our engagement with the digital. The clusters aim to produce and document new conversations and debates that shape the contours of Digital Humanities in Asia.

Blog Entries

Digital Humanities Talk (by Sara Morais, August 1, 2013). Sara wrote about her talk in this blog entry.
Theorizing the Digital Subaltern (by Sara Morais, August 2, 2013).

Event Organised

Digital Humanities for Indian Higher Education (co-organised by CIS-A2K, HEIRA, CSCS, Tumkur University, Tata Institute of Social Sciences, Mumbai and CCS-Indian Institute of Science, Bangalore, July 13, 2013). Errata: We had got the name of one of the co-organisers wrong in our previous newsletter. We have corrected this now.

Event Participated In

South Asia Conference on Higher Education (organised by the Centre for Study of Culture and Society, Ford Foundation Office, New Delhi, August 5 – 7, 2013). Sunil Abraham participated in this conference.

About CIS

The Centre for Internet and Society is a non-profit research organization that works on policy issues relating to freedom of expression, privacy, accessibility for persons with disabilities, access to knowledge and IPR reform, and openness (including open government, FOSS, open standards, etc.), and engages in academic research on digital natives and digital humanities.
Follow us elsewhere

Get short, timely messages from us on Twitter
Join the CIS group on Facebook
Visit us at http://cis-india.org

*Support Us*

Please help us defend consumer / citizen rights on the Internet! Write a cheque in favour of ‘The Centre for Internet and Society’ and mail it to us at No. 194, 2nd ‘C’ Cross, Domlur, 2nd Stage, Bengaluru – 5600 71.

Request for Collaboration
We invite researchers, practitioners, and theoreticians, both organisationally and as individuals, to collaboratively engage with Internet and society and improve our understanding of this new field. To discuss the research collaborations, write to Sunil Abraham, Executive Director, at sunil@cis-india.org or Nishant Shah, Director – Research, at nishant@cis-india.org

CIS is grateful to its donors, Wikimedia Foundation, Ford Foundation, Privacy International, UK, Hans Foundation and the Kusuma Trust which was founded by Anurag Dikshit and Soma Pujari, philanthropists of Indian origin, for its core funding and support for most of its projects.

For more details visit https://cis-india.org/about/newsletters/august-2013-bulletin

As Odia Wikipedia turns 13, what happens next?

Subhashish Panigrahi and Sailesh Patnaik — 2016-06-18T17:08:41Z

Odia Wikipedia, one of several Indian-language Wikipedia projects, celebrated thirteen years of free knowledge contribution on June 3.

This was originally published on the Wikimedia Blog on August 21. The post was shared on Wikipedia's official Facebook page, and on Twitter handles [1 and 2]

Launched in 2002—just a year after the English Wikipedia was launched—Odia Wikipedia has grown to be the largest content repository in the Odia language available in Unicode on the Internet. With over 8,900 articles and about 17 active editors (also known as “uikiali”) spread across various parts of India and abroad, the project has become more than just an encyclopedia. The voluntary editor community has put its efforts into acquiring valuable content, re-licensing them under Creative Commons (CC) licenses, and building tools for acquiring more encyclopedic content from various sources.

The community has also engaged over 2,500 people through various outreach programs, such as the Wikipedia Education Program. For its thirteenth anniversary, the community released a character-encoding converter that promises to unlock massive amounts of content—from government portals to journals, newspapers and magazines that have their content in various legacy encoding systems other than Unicode. This has been a major roadblock in the search for and reuse of digital content in the Odia language. During our thirteenth anniversary celebrations, the community spent a day assessing community needs, addressing issues, and identifying priority areas to focus on in the future. This was arguably the first time almost the entire community gathered in a physical space. This allowed Odia Wikipedia administrator, and the most active Odia Wikimedian, Mrutyunjaya Kar and I to design a needs assessment survey. Participating Wikimedians were asked to brainstorm various problems they face in two major areas: editing and outreach.

The community has also engaged over 2,500 people through various outreach programs, such as the Wikipedia Education Program. For its thirteenth anniversary, the community released a character-encoding converter that promises to unlock massive amounts of content—from government portals to journals, newspapers and magazines that have their content in various legacy encoding systems other than Unicode. This has been a major roadblock in the search for and reuse of digital content in the Odia language.

During our thirteenth anniversary celebrations, the community spent a day assessing community needs, addressing issues, and identifying priority areas to focus on in the future. This was arguably the first time almost the entire community gathered in a physical space. This allowed Odia Wikipedia administrator, and the most active Odia Wikimedian, Mrutyunjaya Kar and I to design a needs assessment survey. Participating Wikimedians were asked to brainstorm various problems they face in two major areas: editing and outreach.

	Two-fifths of participants said that problems with the rendering of Odia characters in different operating systems, ignorance or lack of more documentation about enabling encoding for Odia, input methods and keyboard layouts, and other font- and keyboard-related issues as the major reason for low readership and contribution on Wikipedia. More than a third instead blamed the lack of good quality content on Wikipedia and the Internet as a whole in the Odia language, in English related to Odia language, and in Odisha on the Internet. A quarter blamed other technical issues, including the lack of mobile input in Odia, for low editorship, while low interest for contributing in Odia language by native language speakers was blamed by eight percent of survey participants.

Two-fifths of participants said that problems with the rendering of Odia characters in different operating systems, ignorance or lack of more documentation about enabling encoding for Odia, input methods and keyboard layouts, and other font- and keyboard-related issues as the major reason for low readership and contribution on Wikipedia.

More than a third instead blamed the lack of good quality content on Wikipedia and the Internet as a whole in the Odia language, in English related to Odia language, and in Odisha on the Internet. A quarter blamed other technical issues, including the lack of mobile input in Odia, for low editorship, while low interest for contributing in Odia language by native language speakers was blamed by eight percent of survey participants.

Aditya Mahar, the second-most active editor on the Odia Wikipedia, feels that the biggest setback for the Odia Wikipedia is a lack of interest in contributing in Odia language. He says many Odia speakers feel that Odia is not needed to acquire and share knowledge.

“Like many others, I have been very eager to learn and share more about my home state and culture,” he says. “That’s why I started to contribute to the Odia Wikipedia, to tell my people about our rich cultural heritage in my language.”

He adds that he is concerned by the way many have been alienating Odia with the excuse of learning English to connect to the rest of the world. “I want my future generation to find everything they want to learn in Odia—from the history of Odisha, our art, architecture, Odia language and people, and our cultural extravaganza,” he says.

Mrutyunjaya Kar, an administrator on the Odia Wikipedia and the most active contributor, feels that Wikipedia is like a marathon and there is a great need for fresh blood in the community. Asked if the community will ever die out, Mrutyunjaya feels that even with a small community, the Odia Wikipedia community is always going to thrive, even if, in the worst case, only one active Wikipedian remains. So, we badly need new users to pass the baton. For him, community support and bonding with the fellow editors is the most important thing to lead a community.

Mrutyunjaya adds that creating many short articles, known as “stubs”, is a necessary evil and essential for a project like the Odia Wikipedia, as they are drafted as a by-product of collaborative editing.

“It takes little longer for a small community like Odia to expand and enhance quality of stubs though,” he says. “Many-a-times, new editors learn about Wikipedia editing while creating stubs. However, all the active Wikipedians agreed during the thirteenth anniversary not to create or promote many stubs.”

Sailesh Patnaik, Odia Wikimedian
Subhashish Panigrahi, Odia Wikimedian and Programme Officer, Access To Knowledge (CIS-A2K)

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/wikimedia-foundation-blog-as-odia-wikipedia-turns-13-what-happens-next

April 2016 Newsletter

sunil — 2016-05-10T06:26:09Z

Welcome to the CIS newsletter for April 2016. The key issues we worked on this month included the Aadhaar Act 2016, Standard Essential Patents, cyber security of smart grids, and involvement of international agencies in the smart cities project in India.

Early last year, thanks to the fund raising efforts of a friend of CIS - Suhail Kazi, we received Rs. 1.9 lakhs as donations from 19 individuals. In January this year, we set up an online giving feature on our website which would ease the donation process, but we haven’t got a single donation so far! This could be because many of you may be under a false impression that CIS is very wealthy and does not need more support. Unfortunately, this is no longer true. Today, we are unable to find a single donor who is interested in our Accessibility, Telecom, or RAW programmes. In other words, we need your support. Would you to consider making a small donation to CIS? Click here to donate.

Previous issues of the newsletters can be accessed here: http://cis-india.org/about/newsletters.

Highlights
CIS prepared an FAQ on the Aadhaar / UIDAI project and the Aadhaar (Targeted Delivery of Financial and Other Subsidies, Benefits and Services) Bill, 2016. Further, two infographics were produced to highlight on the questions of "Can the Aadhaar Act 2016 be Classified as a Money Bill?" and "Can the Matters Dealt with in the Aadhaar Act be the Objects of a Money Bill?". NVDA team prepared a report on the progress of the project for the month of April 2016. CIS submitted its comments to the Department of Industrial Policy and Promotion's Discussion Paper on Standard Essential Patents and their Availability on FRAND Terms. CIS has offered its assistance on other matters aimed at developing a suitable policy framework for SEPs and FRAND in India, and, working towards the sustained innovation, manufacture and availability of mobile technologies in India. A summary of the comments can be accessed here. Responses to the Discussion Paper is available here. Rohini Lakshané's paper titled Patents and Mobile Devices in India: An Empirical Survey has been accepted for publication by the Vanderbilt Journal of Transnational Law. Kiran A.B. in a blog post has documented the availability and openness of data sets in India that are relevant for monitoring the targets under the SDGs. Low-cost Aakash tablet and its previous iterations in India have gone through several phases of technological changes and ideological experiments wrote Sumandro Chattapadhyay and Jahnavi Phalkey in an article published in the Economic and Political Weekly.

-----------------------------------
CIS in the News
-----------------------------------

CIS gave inputs to the following media coverage:

India's biometric database crosses billion-member mark (AFP and Daily Mail, UK; April 4, 2016).
The Panama Papers and the question of privacy (Big News Network; April 6, 2016). This was originally published by Privacyinternational.org.
Daunting task ahead for investigative agencies with WhatsApp's end-to-end encryption (Neha Alawadhi; Economic Times; April 8, 2016).
PMO’s no to smart cards, insists on Aadhaar (Somesh Jha; Hindu; April 10, 2016).
2014 showed the power of Twitter, now every Indian politician wants a handle (T.V. Jayan, Smitha Verma,Sonia Sarkar and V. Kumara Swamy; Telegraph; April 10, 2016).
Why is the UIDAI cracking down on individuals that hoard Aadhaar data? (Alnoor Peermohamed; Business Standard; April 13, 2016).
You will need a license to create a WhatsApp group in Kashmir (Governance Now; April 19, 2016).
Will Facebook, Twitter relocate servers to India? (Taru Bhatia; Governance Now; April 23, 2016).
Government keeps experts out of cyber security discussions (Amrita Madhukalya; DNA; April 23, 2016).
CCTV plays Sherlock (Raj Shekhar, Arun Dev, V Narayan & A Selvaraj with inputs from Sindhu Kannan and Somreet Bhattacharya; The Times of India; April 24, 2016).

CIS members wrote the following pieces:

Sunil Abraham wrote an article in the July 15 edition of Frontline arguing that the Aadhaar project’s technological design and architecture is an unmitigated disaster and no amount of legal fixes in the Act will make it any better.
Amber Sinha wrote an article in The Wire arguing that the Aaddhaar Act is not a money bill, and the Supreme Court may very well question the decision by the Lok Sabha speaker to classify it as such.
Sumandro Chattapadhyay also wrote on The Wire arguing that "the last chance for a welfare state doesn’t rest in the Aadhaar system."
Subhashish Panigrahi's article on the 8 challenges that Indian language Wikipedias have to overcome was published by Global Voices. The article had earlier been published in the Wire.
Elonnai Hickok and Vanya Rakesh co-authored an article on Cyber Security of Smart Grids in India that was published by Dataquest.
Shyam Ponappa in his monthly column published in the Business Standard tell us that it's time the government accepts that current policies are not enough to bring about Digital India.

►NVDA and eSpeak

►Pervasive Technologies

Comments

Comments on Department of Industrial Policy and Promotion Discussion Paper on Standard Essential Patents and their Availability on Frand Terms (Anubha Sinha, Nehaa Chaudhari and Rohini Lakshané; April 23, 2016).
Responses to the DIPP's Discussion Paper on SEPs and their Availability on FRAND Terms (Anubha Sinha, Nehaa Chaudhari and Rohini Lakshané; April 23, 2016).
Summary of CIS Comments to DIPP’s Discussion Paper on SEPs and their availability on FRAND terms (Anubha Sinha; April 26, 2016).

Blog Entries

Global Congress 2015 - A Collection of Resources (Pervasive Technologies Team; April 1, 2016).
Compilation of Mobile Phone Patent Litigation Cases in India (Rohini Lakshané; updated on April 15, 2016).
Joining the Dots in India's Big-Ticket Mobile Phone Patent Litigation (Rohini Lakshané; updated on April 29, 2016).
MHRD IPR Chair Series: Information Received from Tezpur University (Karan Tripathi; April 26, 2016).
National IPR Policy Series : Sectoral Innovation Councils on Intellectual Property Rights – RTI Requests + DIPP Responses (Nehaa Chaudhari and Saahil Dama; April 30, 2016). Nisha S. Kumar assisted in compilation of the document.

Participation in Events

Fifth Annual IP Teaching Workshop (Organised by the Centre for Innovation, Intellectual Property and Competition at National Law University Delhi in association with National Academy of Law Teaching, NLU-D; Delhi; March 31 and April 1, 2016). Nehaa Chaudhari was a speaker.
First Round-table on Innovation, IP and Competition (Organized by the Centre for Innovation, Intellectual Property & Competition (CIIPC) at the National Law University, Delhi; India Habitat Centre; New Delhi; April 1-2, 2016). Nehaa Chaudhari and Anubha Sinha attended the round-table.
Brainstorming Workshop on PG Programme on Media Studies for UGC E-Pathshala Programme (Organized by Jamia Milla Islamia; New Delhi; April 5, 2016).
Sensitization Seminar on IPR for Electronics & ICT Sectors (Organized by Andhra Pradesh Technology Development & Promotion Centre (APTDC) of Confederation of Indian Industry (CII), in association with Department of Electronics and Information Technology (DeitY); Vishakhapatnam; April 21, 2016).

►Wikipedia

Work Plan

CIS - A2K Work Plan: July 2016 - June 2017 (CIS-A2K Team; April 2, 2016): We have revised the work plan template taking into account the changed proposal plan sent out by WMF and in light of the feedback that we have received from FDC assessment during last proposal application. The FDC feedback is taken into account at the level of design, RoI and ensuring quality for all our activities.

Article

Eight Challenges Indian-Language Wikipedias Need to Overcome (Subhashish Panigrahi; Global Voices; April 21, 2016). A version of this post was previously published on The Wire.

Media Coverage

Odia gets more space in e-world (Anwesha Ambaly; The Telegraph; April 7, 2016).
Exercise to Correct articles in Tulu Wikipedia begins (Raviprasad Kamila; The Hindu; April 28, 2016).

Event Organized

Tulu Wikipedia Editathon to Improve Quality of Articles in Tulu Wikipedia (Shri Ramakrishna PU College; Mangaluru; April 26 - 30, 2016).

-----------------------------------
Openness
-----------------------------------

Monitoring Sustainable Development Goals in India: Availability and Openness of Data (Part II) (Kiran A.B.; April 12, 2016).

-----------------------------------
Internet Governance
-----------------------------------

►Cyber Security

Cyber Security of Smart Grids in India (Elonnai Hickok and Vanya Rakesh; April 25, 2016).

►Big Data

Blog Entry

RTI regarding Smart Cities Mission in India (Paul Thottan; April 21, 2016).

►Privacy

Blog Entries

FAQ on the Aadhaar Project and the Bill (Elonnai Hickok, Vanya Rakesh, and Vipul Kharbanda; April 13, 2016).
Aadhaar Act and its Non-compliance with Data Protection Law in India (Vanya Rakesh; April 14, 2016).
Can the Matters Dealt with in the Aadhaar Act be the Objects of a Money Bill? (Pooja Saxena; April 24, 2016).

Articles

Will Aadhaar Act Address India’s Dire Need For a Privacy Law? (Nehaa Chaudhari; Quint; March 31, 2016).
The Last Chance for a Welfare State Doesn’t Rest in the Aadhaar System (Sumandro Chattapadhyay; April 19, 2016).
The Aadhaar Act is Not a Money Bill (Amber Sinha; April 25, 2016).

Participation in Events

RightsCon Silicon Valley 2016 (Organized by RightsCon; March 31 and April 1, 2016). Elonnai Hickok attended the event.
Panel Discussion on UID/ Aadhar act 2016 and its impact on Social, Security (Organized by Students Christian Movement of India at SCM House; Bangalore; April 25, 2016). Sunil Abraham was a panelist.
The Centre for the Study of Law and Governance (CSLG), Jawaharlal Nehru University (JNU), organised a roundtable discussion on Tuesday, April 26, to discuss the Aadhaar project and Act. Along with Prasanna S, Apar Gupta, and Dr. Chirashree Dasgupta, Sumandro Chattapadhyay was one of the discussants.
Aadhaar by Numbers (Organized by National Institute of Public Finance and Policy; New Delhi; April 29, 2016). Sunil Abraham was a speaker.

Article

Breakthroughs Needed For Digital India (Shyam Ponappa; Business Standard; April 6, 2016 and Organizing India BlogSpot; April 7, 2016).

Article

Buying into the Aakash Dream - A Tablet’s Tale of Mass Education (Sumandro Chattapadhyay and Jahnavi Phalkey; Economic & Political Weekly; April 23, 2016).

Announcement

Call for Proposal: Big Data for Development – Initial Field Studies (Sumandro Chattapadhyay; April 29, 2016).

-----------------------------------
About CIS
-----------------------------------
The Centre for Internet and Society (CIS) is a non-profit organisation that undertakes interdisciplinary research on internet and digital technologies from policy and academic perspectives. The areas of focus include digital accessibility for persons with diverse abilities, access to knowledge, intellectual property rights, openness (including open data, free and open source software, open standards, open access, open educational resources, and open video), internet governance, telecommunication reform, digital privacy, and cyber-security. The academic research at CIS seeks to understand the reconfigurations of social and cultural processes and structures as mediated through the internet and digital media technologies.

► Follow us elsewhere

Twitter: http://twitter.com/cis_india
Twitter - Access to Knowledge: https://twitter.com/CISA2K
Twitter - Information Policy: https://twitter.com/CIS_InfoPolicy
Facebook - Access to Knowledge: https://www.facebook.com/cisa2k
E-Mail - Access to Knowledge: a2k@cis-india.org
E-Mail - Researchers at Work: raw@cis-india.org
List - Researchers at Work: https://lists.ghserv.net/mailman/listinfo/researchers

► Support Us

► Request for Collaboration

For more details visit https://cis-india.org/about/newsletters/april-2016-newsletter