Centre for Internet and Society

Odia Littérateur Ramakrushna Nanda's 4 Books Now Available Under a Creative Commons License

subha — 2014-11-06T13:41:49Z

Children literature in Odia language went through an ennoblement after the intervention of Ramakrushna Nanda's writings.

His poetry “Ahe Dayamaya Biswa Bihari” has been sung in every school in Odisha. His work around Odia poetry, language and grammar, essays and encyclopaedia have been greatest resources for children for quite a few decades. CIS-A2K is honored to now bring four of his books under Creative Commons Share Alike (CC-by-SA 4.0) license:

Biswa Parihay (Encyclopaedia)
Lekhanira Pathasala (Grammar)
Bhabi Dekhantu (Compilation of essays)
Pausa Sandhyara Gapa (Compilation of stories)

The larger plans after this is to bring these books online on Odia Wikisource by scanning and digitizing them.

Video

Ramakrushna Nanda's son Prabhat Kumar Nanda and daughter-in-law Anasuya Nanda, speak about the journey of the children's magazine the “Sansar” and way forward for Odia Wikisource for today's generation.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/ramakrushna-nanda-four-books-under-cc-license

Odia Wikisource Goes Live!

subha — 2014-11-07T13:30:46Z

Odia netizens have more than one reason to celebrate this festive season.

Odia Wikisource went live just before Deepavali and is now available for Odia readers who are eager to access Odia books online. There are over 40 million native Odia speakers living in Odisha and diaspora in the US, UK, UAE and other parts of the world and yet Odia Wikipedia currently only has 8441 articles (October 2014) as compared to Malayalam which has a comparable number of speakers and over 30,000 articles on the Malayalam Wikipedia. Internet is one of the largest sources of information.

Wikisource is an online library that holds notable published works that are in the public domain or are freely licensed as Creative Commons Share-Alike. Authors and publishers can now choose to donate their books and publications, and provide open access to readers.

Odia is the 11th Indic language to have this project, and is available at or.wikisource.org. Readers can now access many rare books, which are out of copyright, also reuse the content, and commercially reproduce the books with the power of.

None of the state's government portals in Odia have content in Unicode to make them searchable and reusable. The largest digital archive in Odia, a joint initiative of Pragati Utkal Sangha a Bhubaneswar based non-profit and National Institute of Technology Rourkela, created under the project Open Access to Oriya Books (OAOB) has over 740 books published between 1850 – 1950, which have been digitised. These are stored in a PDF format, which restricts searching of content.

Odia Wikisource went through a thorough and long approval process after it was incubated in late 2012, first by the Language Committee and then the Wikimedia Foundation's Board. Amir Aharoni, Member, Language Committee and software engineer, Wikimedia Foundation was of the opinion that Odia Wikisource, had tremendous potential, especially in educating children: "In schools in Odisha, are there lessons of Odia literature? If the answer is yes, then it can do a very simple thing - make these lessons more fun and help children learn more! Everybody says that in Kerala this worked very well with Malayalam literature."

An MoU was signed in January 2014 between Centre for Internet and Society’s Access To Knowledge (CIS-A2K) and Kalinga Institute of Social Sciences (KISS), an educational non-profit that supports over 20,000 students from indigenous communities, to collaboratively spearhead open knowledge projects. However, it was later felt that students and faculty could use their time more effectively if they were taught to digitise Odia books on Odia Wikisource. Workshops have been conducted to train faculty, who in turn will teach students about typing more books on Wikisource. Nine faculty members and 45 students are chosen for this work in the first phase.

Earlier this year, fourteen books (13 in Oriya and one in English) pertaining to a range of subjects have been relicensed under Creative Commons License will be made available on Odia Wikisource. At present, three books have been digitised and proofread, and another is in the process of being digitised. KISS is also digitizing 11 books of Odia author Dr. Jagannath Mohanty that were relicensed under CC-BY-SA 3.0 earlier this year, due to CIS-A2K’s efforts. Pankajmala Sarangi, a Wikisource writer, who had digitised two books and has played a key role in getting approval for Odia Wikisource says, "I would be happy to contribute by typing more books on Odia so that they can be stored and available to all. We can take this to masses through social, print and audio & visual media and organizing meetings/discussions." Five modern Odia poetry books from Odia poet Bharat Majhi and four books including one encyclopedia from notable Odia children litterateur Ramakrushna Nanda have been relicensed under CC-by-SA 4.0 recently. These books will soon see their digital versions on Odia Wikisource.

CIS-A2K has been instrumental in identifying four new Wikisource contributors to help to digitise the Odia Bhagabata, an Odia classic compiled in the 14th century. They will join five other Wikimedians who have been contributing on a regular basis to Odia Wikipedia. Wikipedia and Wikisource contributors are excited about this development and this is reflected in the quotes given below.

“Odias around the globe will have access to a vast amount of old as well as new books and manuscripts online in the tip of their finger. Knowing more about the long and glorious history of Odisha will become easier,” says Mrutyunjaya Kar long time Wikimedian who proof-reads books on Odia Wikisource.

Saswat Kumar Swain, a Wikisource contributor says, “It is sad to see that there is not much information in Odia language even after it got the got classical status. This is a really nice initiative. I'd request all Odias to read Odia Wikisource and if possible contribute to make Odia Wikisource bigger & better.”

“As a contributor I find it is easier to edit in Wikisource than Wikipedia. I think common people will get more out of it than Wikipedia as the later is rather meant for people who need research type of article. The forgotten golden articles will surface to prove that old is gold,” says Dr. Subas Chandra Rout, Odia Wikisource contributor.

The project release took little more time because of various technical problems. User:MF-Warburg, admin of Wikisource who played a key role in helping to set the new wiki calmly tells the community, "glorious preparations take time" when Odia Wikimedian and Odia Wikisource's first admin Srikant Kedia pings him multiple times about the release of the project. Srikant, who has been active on Odia Wikipedia and done major work in connecting with the global community and fixing bugs says, "I speak Marwari at home as it is my mother-tongue, I studied in an English medium school as English is a common language worldwide and a need of today. And I am associated with Odia Wikiprojects as Odia is my janmabhumi (motherland) language. My great grandfather came to Odisha over 100 years ago and this language is very precious for me. It is my pleasure to promote Odisha and Odia language."

Preetinanda Roy, KISS's lecturer and coordinator of the KISS-Wikisource project feels that the students learn a lot during workshops and Wikisource write-a-thons. She is currently helping 8 of her colleagues at KISS to train 45 students to digitize books on Odia Wikisource.

Odia Wikisource offers a breath of fresh air for online readers who are eager to access and make available free open content in Odia.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odia-wikisource-goes-live

Odia Wikisource, its Potential

subha — 2014-12-05T01:47:37Z

I wrote an editorial in Odia newspaper the "Samaja" on November 17, 2014. I have written about Odia Wikisource, its potential and how people can get involved in it with a short note about the digitization done already. I have also highlighted the authors and copyright holders who kindly have donated their work under CC-by-SA license.

The original article published by the Samaja in Odia on November 17 could be read here.

ଓଡ଼ିଆ ବହି ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ନୂଆ ରାହା
ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ
ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାଖାନା ସ୍ଥାପିତ ହେବାଠୁ ଆଜିଯାଏ ବିତିଛି ଏକ ଲମ୍ବା କାଳ । ଏ କାଳ ଭିତରେ କେତେ ଲକ୍ଷ ପାଣ୍ଡୁଲିିପି ଲେଖା ହୋଇଥିବ, କେତେ ବହି ଛପା ହୋଇଥିବ । ଏ ଭିତରେ କେତେ ଓଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରକୁ ଯାଇଥିବେ । ତାଙ୍କ ଭିତରୁ ପଢ଼ାରଙ୍କୁଣା ଲୋକେ କ'ଣ ସବୁବେଳେ ସବୁ ବହି ପାଇପାରୁଥିବେ? ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଅନେକ ମଧ୍ୟ ଲାଇବ୍ରେରୀ ଯାଇ ବହି ଖୋଜିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସବୁବେଳେ ନଥାନ୍ତି । ଲୋକେ ବହି ପଢ଼ିବାର ସଳଖ ସୁବିଧାଟିଏ ନପାଇଲେ ଧୀରେ ପଠନ ଅଭ୍ୟାସ କମିଯାଏ । ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ଅଗଣିତ ପାଠକଙ୍କ ପାଠକୀୟ ରୁଚି କେବଳ ଖବରକାଗଜ, ସାପ୍ତାହିକୀ ଆଦି ପଢ଼ାକୁ ଖସି ଆସିଲାଣି । ଏ ବେଳା ଏକ ଭାଷା ପାଇଁ ଶୁଭ ନୁହେଁ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପାଠକପଣ ବଢ଼ାଇବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକାଟିଏ ନିଭାଇପାରିନାହିଁ । ତେବେ କେଉଁଥିରେ କିଛି ଊଣା ରହିଯାଇଛି କି? କାହିଁକି ଆଜି ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟର ଶ୍ରୋତା-ବକତା ଉଭୟ ସମାନ? ବହି ଉନ୍ମୋଚନ ହୋଇ କେବଳ ଲେଖକ ମହଲରେ ବଣ୍ଟାହୋଇ ସମୀକ୍ଷା ହୋଇଯାଉଛି, ସଭା କିବା ବହିମେଳା ହତା ଡେଉଁନାହିଁ?

ଆଧୁନିକ କାରିଗରି ବଳରେ ବହିକୁ ଅଧିକ ପାଠକଙ୍କ ପାଖକୁ ନେବାରେ ଏଯାବତ ଅଳ୍ପ କିଛି ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଇଛି । ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ସାରଳା ମହାଭାରତ ଓ ଭାଗବତ ଆଦି କେତୋଟି ପୁରୁଣା ପୋଥିକୁ ଟାଇପ କରି ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । (ଓଡ଼ିଆ.ଓଆରଜି) ୱେବସାଇଟ ଜରିଆରେ ବିଦେଶରେ ଥିବା କେତେଜଣ ଓଡ଼ିଆ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ବହିକୁ ଟାଇପ କରି ଏବଂ ସ୍କାନ କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଥିଲେ । ପୁରୁଣା ବହିର ଡିଜିଟାଲ ଅଭିଲେଖ କରିବା କାମ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ କିଛିବର୍ଷ ତଳେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନ ତରଫରୁ ଏନଆଇଟି ରାଉରକେଲା ଓ ପ୍ରଗତି ଉକ୍ରଳ ସଂଘ ସହଯୋଗରେ ଏକ ପ୍ରକଳ୍ପ "ଓପନ ଆକସେସ ଟୁ ଓଡ଼ିଆ ବୁକ୍ସ' ମାଧ୍ୟମରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ସ୍କାନ ହୋଇଥିବା ମୋଟ ୭୪୦ଖଣ୍ଡ ବହି ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଭିତରୁ ୨୦୦ରୁ ଅଧିକ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଡାଉନଲୋଡ଼ କରିବା ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଇଛି । ଏସବୁ ପ୍ରମୁଖ କାମକୁ ବାଦ ଦେଇ ଆଉ କେତେକ ଉଦ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି । ତେବେ ଏଯାବତ ହୋଇଥିବା ଏସବୁ କାମରେ ଲେଖାଖୋଜା ବା ଟେକ୍ସଟ ସର୍ଚ ସୁବିଧା ନାହିଁ । ଅର୍ଥାତ, ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି କିଛି ଭାଗବତର ପଦଟିଏ ଖୋଜିଲେ ସେ ପଦ ଥିବା ସ୍କନ୍ଧଟି ମିଳିବ ନାହିଁ । ପାଠକୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଏ ଏକ ବିରାଟ ସମସ୍ୟା । ତେଣୁ ଆହୁରି ଲକ୍ଷେ ବହି ସ୍କାନ କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ପାଠକେ ଖୋଜି ପାଇବେ ନାହିଁ ।

ହେଲେ ସ୍କାନ କଲାପରେ ପୁରୁଣା ବହିର ଲେଖାକୁ ଟେକ୍ସଟରେ ରୂପାନ୍ତର କରିବା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ । କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଟେକନୋଲୋଜିରେ ନାନାଦି ସାଧନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ଜଗତର ବହୁବିଧ ଭାଷାରେ ଏ ସ୍କାନ ଛବିରୁ ଟେକ୍ସଟ ରୂାନ୍ତର ଲାଗି ଅପ୍ଟିକାଲ କ୍ୟାରେକ୍ଟର ରେକଗନିସନ (ଓସିଆର) ନାମକ କାରିଗରୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ତେବେ ଛବିକୁ ଚିହ୍ନି ତାକୁ ଅକ୍ଷରରେ ରୂାନ୍ତର କରିବା ଦୁରୂହ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ତାଲିମ ଦେବା ସମୟସାପେକ୍ଷ । କାମଟି କିନ୍ତୁ ଏ ଭାଷା ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ବରଦାନ । ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଏଯାଏ ଓସିଆର ସେତେ ବେଶି ନିର୍ଭୁଲ ଭାବେ କାମ କରିନାହିଁ । କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଜ୍ଞାନ ଥିବା କିଛି ଲୋକ ୬-୭ ମାସ ଲାଗିଲେ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଏ ଉପକରଣର ବିକାଶ କରାଯାଇପାରନ୍ତା । ବିକଳ୍ପ ସମାଧାନ ହେଲା ବହି ପାଠକୁ ଇଉନିକୋଡ଼ ନାମକ ମାନକରେ ଓଡ଼ିଆ ଲିିରେ ଟାଇପ କରି ଟେକ୍ସଟ ରୂପେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା । ଏ କାମ କିନ୍ତୁ କେବଳ ମୂଲ୍ୟବାନ ବହିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯିବା ଉଚିତ । ଧରାଯାଉ ଓଡ଼ିଆ ଆଈମା କାହାଣୀ କି ଅବଲୋକରା କାହାଣୀ କିମ୍ବା ବାକି ଲୋକକାହାଣୀ ସବୁ ଏତେ ଉପାଦେୟ ଓ ଯୁଗୋପଯୋଗୀ ସେ ସବୁକୁ ଥରେ ଟାଇପ କଲେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ କାମରେ ଲାଗିବ ।

ଓଡ଼ିଆରେ ଇ-ବହି ବା ବହିର ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ କରାଯିବାର ନୂଆ ରାହାଟିଏ ନିକଟରେ ଖୋଲିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିିପିଡ଼ିଆର ସହଯୋଗୀ ପ୍ରକଳ୍ପଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର ନାମକ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ଥିବା ବହିସବୁ or.wikisource.org ରେ ପଢ଼ିହେବ । ଭାରତରେ ପ୍ରକାଶକ କିମ୍ବା ସ୍ୱତ୍ୱାଧିକାରୀଙ୍କ ଦେହାନ୍ତର ୬୦ବର୍ଷ ପରେ ବହିର କପିରାଇଟ ଲୀନହୋଇ ବହିଟି ପବ୍ଲିକ ଡୋମେନରେ ଗଣାଯାଏ । ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଓଡ଼ିଆ ବହିସବୁକୁ ଓସିଆର କିମ୍ବା ଟାଇପ କରି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିାଠାଗାରରେ ରଖାଯାଇପାରିବ । କିନ୍ତୁ ଏ ପ୍ରକଳ୍ପର ଏକ ବିଶେଷ ସୁବିଧା ଲେଖକ ଓ ପ୍ରକାଶକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ନିଜ ବହିକୁ ଅନଲାଇନ ବିତରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପ୍ରକାଶକ କିମ୍ବା ଲେଖକ ନିଜର କପିରାଇଟର ସର୍ତ୍ତାବଳୀକୁ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କପିରାଇଟରୁ ଆଂଶିକ କପିରାଇଟକୁ ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇ ପାରିବେ । ଏହି ଆଂଶିକ କପିରାଇଟର ନାଁ ହେଲା କ୍ରିଏଟିଭ କମନ୍ସ ସେଆର-ଏଲାଇକ (ସିସି-ବାଇ-ଏସଏ) । ଏଥିରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଏକା ସର୍ତ୍ତରେ ପୂର୍ବ-ପ୍ରକାଶିତ ଲେଖାର ପୁନଃପ୍ରକାଶନ କରିାରିବ । ଏହା ବଳରେ ବହିଟିକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ପଢ଼ିପାରିବା ସହ ବିତରଣ ମଧ୍ୟ କରିାରିବେ । ଏ ବିଶେଷ କପିରାଇଟ ଆଜିକାଲି ଏତେ ଜଣାଶୁଣା ହେଲାଣି ଯେ ଜଗତର ଅନେକ ଜଣାଶୁଣା ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଓ ପ୍ରକାଶକ ନିଜର କିଛି ବହିକୁ ଏହି କପିରାଇଟରେ ବିତରଣ କରୁଛନ୍ତି । ଆହେ ଦୟାମୟ ବିଶ୍ୱବିହାରୀ ଓ ଅଗଣିତ ଓଡ଼ିଆ ଶିଶୁକବିତା-ଗପର ରଚୟିତା ରାମକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ, ସୁଶିକ୍ଷକ- ଭ୍ରାମଣିକ-ଦାର୍ଶନିକ ଡ.ଜଗନ୍ନାଥ ମହାନ୍ତି, ଭାଷା-ଗବେଷକ ଡ. ସୁବ୍ରତ ପୃଷ୍ଟି ଓ କବି ଭାରତ ମାଝୀଙ୍କ ବହିମାନ ସ୍ୱତ୍ୱାଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁମତି କ୍ରମେ ପୁନଃଲାଇସେନ୍ସ କରାଇ ଉଇକିାଠାଗାର ପରିସରକୁ ଅଣାଗଲାଣି ।

ଓଡ଼ିଆ ପାଠକେ ଏହି ଉଇକିାଠାଗାର ପ୍ରକଳ୍ପରୁ ଆଉ ଏକ ସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିବେ । ଏଥିରେ ଟାଇପ ହୋଇ ବହିସବୁ ସିନା ଗଚ୍ଛିତ ହେବ । ହେଲେ ସେସବୁକୁ ଟାଇପ କରିବ କିଏ? ଅନେକ ସମୟରେ ଯାହା ସରକାର କିମ୍ବା ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିନପାରେ ସେତେବେଳେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ବଳର ଉପଯୋଗିତା ବୁଝାପଡ଼େ । ଆଉ ଉଇକିପାଠାଗାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ବଳରେ ବଳୀୟାନ । ଜଣେ ଚାହିଁଲେ ଲେଖାର ଭୁଲଟିଏ ସୁଧାରିପାରିବ, ବାକିଥିବା ପୃଷ୍ଠା ଟାଇପ କରିାରିବ ଆଉ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହିଟିଏକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି କୋଟିକୋଟି ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ପଠନର ଏକ ନୂଆ ଝରକା ଖୋଲିଦେଇ ପାରିବ ।

ଅନେକେ ବିରସି ଉଠନ୍ତି ଗୁଗୁଲରେ ଓଡ଼ିଆ ନାହିଁ ବୋଲି; ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖାର ଅଭାବ ତା'ର ଏକ ବଡ଼ କାରଣ । ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ କାରବାର ଯେତେ ଅଧିକ ସେ ଭାଷା ନୂଆ ପିଢ଼ିର ସେତେ ନିଜର । ଆଉ ଯେଉଁ ଭାଷା ଏବେର ପିଢ଼ି ତୁଣ୍ଡରେ ଯେତେ ଅଧିକ କଥିତ, କାମରେ ଯେତେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହୃତ, ସେ ଭାଷା ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେତେ ଛାମୁଆ ହେବ । ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଉଇକିପାଠାଗାର ଭଳି ଏକ ବିଶ୍ୱମାନର ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧିକ ଲେଖକଙ୍କ ସମାଗମରେ ଭରି ଆମ ଭାଷା ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ପାଠାଗାରରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିବ ।

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/the-samaja-november-17-2014-subhashish-panigrahi-odia-wikisource-its-potential

Odia author Nirmala Kumari Mohapatra's 21 books relicensed under CC-by-SA 4.0

subha — 2014-12-06T02:49:12Z

Twenty one books of renowned Odia author Nirmala Kumari Mohapatra will now be available under the Creative Commons License.

Taking into consideration the request from the Centre for Internet and Society's Access to Knowledge team (CIS-A2K), Odia researcher, teacher and author Nirmala Kumari Mohapatra has signed a note to release 21 of her books under CC-by-SA 4.0 license. She came and attended the "Odisha Dibasa 2014" organized by Odia Wikimedia Community and CIS-A2K on March 29 in Bhubaneswar where we got 11 books of Dr. Jagannath Mohanty. Expressing her motivation for kindheartedly donating 21 out of her 35 books she tells us, "If Jagannath Mohanty's writings could go to millions of readers online why not I also open up my work. My life as a teacher has spent on researching on simplifying education. One of the 21 books she donated "Chandaka-Damapada Hasti Abhayaranya", is one of the rarest books that has ever been written on wildlife sanctuary. It is full of many observations about the elephants that reside in the Chandaka-Damapada wildlife sanctuary. Many interesting incidents from Odisha's history like a female barber shaving Gandhi during his Padayatra that are captured in her books would add to the richness of Odia Wikipedia. These books will soon be available on Odia Wikisource for digitization.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odia-author-nirmala-kumari-mohapatra-21-books-under-cc

Nineteen Books Published by Ama Odisha Relicensed under CC-by-SA 4.0

subha — 2014-12-07T03:35:46Z

Odisha's most circulated newspaper Sambad has collaborated with CIS-A2K to relicense 19 books published by its sister concern "Ama Odisha".

These books consists of books starting from biographies of notable personalities to historical research. Yesterday Sambad's chairman-editor Soumya Ranjan Patnaik signed a copyright migration document to help the Odia Wikisource community to enrich the project. In an interview to me he expresses, "technology should be used as a tool to take our language to masses". Mr Patnaik is joining "Odia Wikisource Sabha 2014", a launching event of Odia Wikisource co-organized by Odia Wikimedia community and CIS-A2K on November 28, as chief guest.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/nineteen-books-by-ama-odisha-relicensed

Several Publications Now Available under Creative Commons License

subha — 2014-12-28T03:05:06Z

The Centre for Internet and Society has got the following publications under Creative Commons (CC-BY-SA 4.0) license. These are from multiple authors.

Samadrusti Publications

Samadrusti is a Bhubaneswar based organisation working on issues related to the development sector. Their publications are mostly related to their work in rural Odisha. They have relicensed 3 essay books authored by many authors on notable people and industrial work and issues in rural Odisha (many of which are of interest for Wikipedia as well), a poem collection and a catalogue of books published by them. Some of the books will be shared in the future in the form of digital typeset so there will not be any need for re-typing the books.

Dr. Gayatri Mishra

7 books (poems, stories, etc.)

Manoj Kumar Panda

Book: "Hada bagicha" (Story compilation)
This is a critically acclaimed book and many readers have requested if this could be brought into Wikisource.

Asim Basu

Book: "Kathare Kathare" (autobiography)
Asim Basu is a notable stage artiste, director, painter, art director and writer from Odisha. His autobiography is also a historical documentation of the art scenario in general and Odia film production, Odia typography and book cover design in particular.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/publications-under-creative-commons-license

Odia Wikisource campus project at Kalinga Institute of Social Sciences

subha — 2015-08-16T15:42:56Z

The Centre for Internet & Society's Access to Knowledge team organized a closing ceremony, on December 3, to conclude the three months campus project for Odia Wikisource at Kalinga Institute of Social Sciences, Bhubaneswar.

Students who were part of nine teams led by nine faculty members were assessed based on the team performance and the team led by one of the faculties, Nilima Samant, was awarded as the best performer. Similarly Preetinanda Roy, a faculty member, who also happened to be the project coordinator was awarded as the best performer among all. The institute's CEO Dr. Prasanta Kumar Routray felicitated the awardees and all the faculties and students who took part in the project. Other senior members from Kalinga Institute of Social Sciences management also joined.


Odia Wikisource campus project at Kalinga Institute of Social Sciences (KISS) closing ceremony. This is a group photo after the event. Photo by Subhashish Panigrahi (Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 International license).

Addressing the audience Dr Routray said, "we are extremely thankful to Subhashish and CIS-A2K for this great support. If these students could learn Odia typing in such a short span and digitize 4 books then we should get more valuable content in their native languages digitized."

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odia-wikisource-campus-project-at-kiss

Odia Wikisource workshop at New Delhi

subha — 2014-12-30T01:08:00Z

The Centre for Internet & Society's Access to Knowledge team in collaboration with "The Intellects" organized a seminar in New Delhi on December 14, 2014. Subhashish Panigrahi gave a talk.

The seminar was on the Relevance of Bhagabat Tungi in the evolution of Odia language from Buddha era to digital age. After attending the event one of the participants Pankajmala Sarangi took great interest in Odia Wikisource which was then an incubator project. Since then she has digitized three books and is now proofreading Odia Bhagabata, an Odia language classic from the 14th century. Having the highest number of edits in Odia Wikisource, Ms. Sarangi took interest to build a community in Delhi. Another Odia Wikilibrarian Sitikantha Kheti also joined in to organise the first Odia Wikisource workshop in Delhi. These Wikimedians, a Delhi based group The Intellects and CIS-A2K collaboratively conducted a workshop.

The Intellect's president Debendra Rout addressed the participants and broadly spoke about the goal of the workshop and long term plans in Delhi. Both the Wikilibrarians shared their experience on Odia Wikisource. The workshop started with self introduction of the participants followed by screening of a documentary "Odia: Silalekharu Mobile".

Video

A handbook with details on the project, Odia input and keyboard layout was distributed among all. Subhashish Panigrahi demonstrated Odia input and the process of digitization of books on Wikisource. Plans for more workshops and digitization sprints were also charted out.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odia-wikisource-workshop-new-delhi-december-14-2014

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରକଳ୍ପ

subha — 2015-01-31T04:51:15Z

This is an op-ed I authored for Odia newspaper the "Samaja" that got published on January 30, 2015. Through this post I intend to highlight the needs for taking the Odia language to international fora instead of keeping it confined within the books. I have covered the focus area of 3 free and open source projects: Odia Wikipedia, Odia Wikisource and Global Voices Odia in the column highlighting the need for more people to contribute.

The Unicode version of the post is below. Interestingly 10 new accounts got created on Odia Wikipedia so far which seem to be an impact of the portion explaining about Wikipedia.

ଭାଷାଟି ଆମର ଏ ଦେଶର ମୋଟ ୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷା ଓ ତହିଁରୁ ୬ଟି ପୁରୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ଆମ ଭାଷା ମୂଳ ବିଶାଳ କଳିଙ୍ଗ ଭୂଖଣ୍ଡର ସତ୍ତାକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବୋଧେ ଏକଇ ଭାଷା । ଏତେ ସବୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭାଷା ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ତରରେ କେତେ ପରିଚିତ, ତାହା ନକହିବା ଭଲ । ଯେଉଁଠି ନିଜ ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ଓଡ଼ିଆରେ କଥା ହେବାକୁ ନାରାଜ ସେଠି ଦେଶବିଦେଶରେ ପତିଆରା କଥା କହିବା ତୁଚ୍ଛା ପାଗଳାମି ବୋଲି ପାଠକେ ହୁଏତ ଭାବୁଥିବେ । ତେବେ ଏ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆଲୋଚନା କରିବା ପଛରେ ରହିଛି ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ମାନସିକତା ବିଦେଶରୁ ଆସିଥିବା ଲୋକଟେ ଅଧିକ ଆଦର ପାଏ, ନିଜ ଲୋକେ ବିଦେଶ ଯାଇ ବାହୁଡ଼ିଲେ ଅଧିକ ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ହୁଅନ୍ତି, ଏମିତି ଲୋକେ ମଦ ପିଇଲେ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ବକନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ! ଏଣୁ ନିଜ ରାଇଜ ଆଉ ଦେଶରେ ଯେବେ ଆମ ଭାଷାଟି ଗାଁ କନିଆଁ, କାଳେ ବିଦେଶରେ କାଟ୍‍ତି ବଢ଼ିଲେ, ଭାଷାଟି ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାଷା ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ ହେବ ଆଉ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ତା' ପ୍ରତି ଆଦର ବଢ଼ି ।ରେ ବୋଲି ବିଚାରିବା । କେଇଦିନ ତଳେ ଇଟାଲିରୁ ଜଣେ ସାଙ୍ଗ ଜଣାଇଲେ "ଓଡ଼ିଆ' ଶବ୍ଦଟି (ସେମାନେ, ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ ଓ ସ୍ପାନିସ ଭାଷାଏ "ଓଦିଆ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି) ଘୃଣା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ମୁହଁରେ କହିଲି ନାହିଁ, ହେଲେ ମନରେ ଭାଜିଲି ଆମ ଲୋକେ ନିଜ ଭାଷାକୁ କ'ଣ କମ ହୀନିମାନ କରନ୍ତି! ଯଦି ଆମ ଭାଷା ଜଗତର ଛାମୁଆଁ ଭାଷା ଭିତରୁ ଗୋଟେ ହୋଇପାରନ୍ତା ତା'ହେଲେ ଏ "ଘୃଣାର ଭାଷା' ହୋଇ ଆଉ ରହନ୍ତା ନାହିଁ । ତେବେ ଆମ ଭିତରୁ କେତେଜଣ ଜଗତର ଆଉ ଭାଷା ଗବେଷାଳିଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ନିଜ ଭାଷା କଥା ପକାଉଛୁ? ଓଡ଼ିଶା ସୀମା ଡେଇଁଲେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଏତେ ଅନର୍ଗଳ ହିନ୍ଦୀ କହିବେ ଆପଣଙ୍କୁ ବୋଧ ହେବ ବୋଧେ ଏମାନେ ମାଆ ପେଟରୁ ହିନ୍ଦୀ ଶିଖିଥିଲେ । ଅଧିକ ଭାଷା ଶିଖିଲେ ଭଲ, କାମରେ ଆସେ । ହେଲେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ତୁଚ୍ଛକରି କିଏ ନୂଆ ଭାଷାରେ ଏତେ ପାରଙ୍ଗମ ହୁଏନା । ଆଜି ଯାଏ ଆମ ଭାଷାର ଏତେ ସାହିତ୍ୟ ଯେ ଗଢ଼ା, ତା'ଭିତରୁ କେତେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ହୋଇଛି? ଯେଉଁମାନେ ଆମ ସାହିତ୍ୟର ମୁଖିଆ ବୋଲାଇ କାଳକାଳ ଧରି ଗାଦି ମାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଚ୍ଛିବାର ବେଳ ଆସିଛି କାହିଁକି ଆମେ ଖାଲି ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଅନୁବାଦ କରୁଛୁ, କାହିଁକି ଆମର କାଳଜୟୀ ଲେଖାମାନ ଦେଶ ଓ ଦେଶ ବାହାରେ ପଢ଼ାଯାଉନାହିଁ? ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭିତରୁ କେବଳ ତାମିଲ ଭାଷା କଥା ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ ଦେଶବିଦେଶରେ । କାରଣ କ'ଣ ଜାଣନ୍ତି? ବାକିସବୁ କାରଣ ବାଦ୍‍ ସବୁଠୁ ବଡ଼ କାରଣଟି ହେଲା ସେ ଭାଷାର ପୁରୋଧାମାନେ ରାଜ୍ୟ କି ଦେଶ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ନହୋଇ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସାରା ଜଗତକୁ ନେଇଛନ୍ତି । ଖାଲି ପଇସାର ଟାଣରେ ଏ କାମ ହୋଇନାହିଁ, ଏଥିରେ ଧନ, ରାଜନୀତି ଆଉ କୂଟନୀତି ଲାଗିଛି । ଆମ ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ଥରୁଟେ ବିଦେଶ ଗଲେ ସେଠି ନିଜ ଭାଷା, ରାଇଜ କଥା କେତେ ଯେ ଗପନ୍ତି ତା ମା' ଗଙ୍ଗେଇଙ୍କି ଜଣା । ଗପୁଥିଲେ ତାଙ୍କ ପରିଚିତ ମହଲରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ବାବଦରେ ମଞ୍ଜିଟିଏ ପୋତା ହୋଇଥାନ୍ତା, ଅନ୍ତତଃ କିଛି ଭାଷାରେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ଅନୁଦିତ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପୁରୁଣାପଣ ବାବଦରେ ବିଦେଶୀ ବ୍ଲଗରେ, ଖବରକାଗଜରେ, ଟେଲିଭିଜନରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥାନ୍ତା । ହୋଇଛି କି ଏଥିରୁ କାଣିଚାଏ? ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯାହାଦେଇ ଶିଖୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସେଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖାଇପାରିଲେ ସିନା ସେମାନେ ଶିଖିବେ । ଖାଲି ଏବର ପିଢ଼ିକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାଷା ମରିଯାଉଛି ବୋଲି କୁମ୍ଭୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦିଲେ କି ହେବ କି ଆମେ ନିଜ ଭାଷାର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ କଥା ବିଚାରୁଛୁ, ହେଲେ ଆକାଶ କଇଆଁ ସ୍ୱରୂପ "ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା କେନ୍ଦ୍ର ଅନୁଦାନ ରାଶି' ଆସିବାକୁ ନଚାହିଁ ବିଦେଶରୁ ରାଶି କେମିତି ଆସି ଏ କାମରେ ଲାଗିବ ତା ପାଇଁ ବାଟ ତିଆରୁଛୁ କି? ତେବେ ଏ ଦୁଃଖ ବଖାଣିଲେ ନସରେ । ଚୋରକୁ ମାନ ମାରି ଖପରାରେ ଖାଇଲେ ଏଠି ଘରବୁଡ଼ି ଆଣ୍ଠୁଏ ହେବ । ତେଣୁ ବେଳ ଥାଉଁଥାଉଁ କିଛି ନିଅଁ ପୋତା ଚାଲୁ, ତେଣିକି ଘର ଯେବେ ଗଢ଼ାଯିବ ଏ ସାହା ହେବ । ଓଡ଼ିଆର ପରିଚିତି ଦେଶବିଦେଶରେ ଯେତିକି ଉଣା, ଜଗତର ବାକି ଭାଷା ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାରରେ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଅଜଣା । ଇଂରାଜୀ ବାଦ୍‍ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷାର ଲେଖାର ପ୍ରକାଶନ ପାଇଁ ଅନେକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ତେବେ ଏମିତି କେତୋଟି ଜାଗତିକ ସ୍ଥାନରେ ଓଡ଼ିଆର ଚିହ୍ନଟେ ଯେ ରହିବା ଲୋଡ଼ା ତା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । କାନ୍ଦିବୋବାଳି ରାମମୋହନ ଲାଇବ୍ରେରି ସକାଶେ କେଇଶହ ବହି ଛାପି ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ବା ଭାଷାର ଉନ୍ନତି କରିବେ ବୋଲି ସାଧି ବସିଥିବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାକରା ଖବର- ଆଉ ପିଲେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ କଥା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ପିଲେ ବହି ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଆଜିକାଲି ଲୋଡ଼ା ଭଳିକି ଭଳି ଗେମ, ଆନିମେସନ ଆଉ ଗ୍ରାଫିକ୍‍ ନଭେଲ (କମିକ୍ସ ଭଳି ଛବି ସମ୍ବଳିତ ବହି) । ପୁଣି ପିଲାଏ ମୋବାଇଲ ଆଉ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜି ବସିୁଛନ୍ତି ନୂଆନୂଆ କଥା । ଆଜିର ପିଢ଼ି ଯାହା ଦେଇ ଶିଖୁଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସେଇ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଖାଇପାରିଲେ ସିନା ସେମାନେ ଶିଖିବେ । ଖାଲି ଏବର ପିଢ଼ିକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଭାଷା ମରିଯାଉଛି ବୋଲି କୁମ୍ଭୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦିଲେ କି ହେବ? ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପହଞ୍ଚôଲେ କୌଣସି ବିଷୟ ଖୋଜିବାକୁ ପ୍ରଥମେ ଖୋଲାହୁଏ ଗୁଗୁଲ କି ୟାହୁ ଭଳି ସର୍ଚ୍ଚ ଇଞ୍ଜିନ । ଖୋଜିଲାପରେ ଯାହା ପ୍ରଥମ ଲିଙ୍କ୍‍ରେ ଆସେ ସେ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆ । ଏଇଟି ଜଗତର ବିଶାଳତମ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ୨୦୦୧ରେ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ପରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ ଓ ଅହମିୟା ସହ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ତା' ଅନେକ ଜାଣିନଥିବେ । ୨୦୦୨ରେ ତିଆରି ସିନା ହୋଇଗଲା । ହେଲେ ଏଥିରେ ଲେଖିବ କିଏ? ଇଂରାଜୀର ପାଠକ ଓ ଲେଖକ ଅଧିକ । ଆଉ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଲେଖିଲେ କଉଡ଼ିଟିଏ ମିଳେନାହିଁ । ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଲେଖିବାକୁ ବିଦେଶରେ ଯେମିତି ଲୋକ ବାହାରନ୍ତି ଆମର ସେ ଅବସ୍ଥା ନାହିଁ । ତଥାପି ୨୦୧୧ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ଥିବା କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଏ ତିମିରରେ କିଛି ଆଲୁଅ ଜଳାଇଲେ । ଧୀରେଧୀରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଯୋଡ଼ିହେଲେ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ସୀମିତ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବାରୁ ସେତେ ବିଶାଳ ନୁହେଁ ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ବିଶାଳତମ ୱେବସାଇଟ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ମାସିକ ପାଠକ ୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ । ବହିର ପାଠ ବହି ବାହାରେ ବ୍ୟବହାର ହେବାରେ ପୁଣି ଟାଇପ କରିବାର ଯେଉଁ ବାଧକ ତା' ଏଥିରେ ନାହିଁ । ମଜାର କଥା ଯେ ଅନେକ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଉଇକିଆଳିଗଣ (ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମ୍ପାଦକ) ବେଳେବେଳେ ଆପୋଷରେ ଏକ ଆଉଜଣଙ୍କ ଦେଶ-ଭାଷା-ଚଳଣି-ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖିବା ଦେଖାଯାଏ । ୨୮୮ରୁ ଅଧିକ ଭାଷାଭାଷୀ ଏମିତି ଅଗଣିତ ଲୋକ ଯେଉଁଠି ମିଶି ଲେଖନ୍ତି ସେଠି ଭାଷାଟିଏ ଯୋଜନଯୋଜନ ଡେଇଁ ଜଗତର କୋଣ ଅନୁକୋଣ କେଡ଼େ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିପାରେ ଏ ତା'ର ଏକ ଉଦାହରଣ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର: ଆମ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ୍‍ କେଇ ଲକ୍ଷ ବହି ଛପାଯାଇସାରିବଣି । ହେଲେ ଏ ସବୁ ବହି କ'ଣ ସଭିଁଏ ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି? କାହାପାଖରେ ପାଠାଗାର ଯିବାପାଇଁ ବେଳ ନାହିଁ ତ ହାତପାହାନ୍ତାରେ ବହି ନଥିବାରୁ କିଏ ଓଡ଼ିଆ ଛାଡ଼ି ବାକି ଭାଷାର ଲେଖାପଢ଼ା ଆଦରୁଛି । ଆମ ଭାଷାର ପାଠକ କମିକମି ଯାଉଛନ୍ତି । ସମାଧାନର ପନ୍ଥା କ'ଣ ହୋଇପାରେ? ଆମ ଭାଷା ଖାଲି କ'ଣ ସାହିତ୍ୟ ଆଉ ସାହିତ୍ୟକଙ୍କ ଭାଷା କି ଲୋକମୁଖର କଥିତ ଭାଷା ହୋଇ ରହିଯିବ? ଆଜିର ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚôବାଲାଗି ତାକୁ ମନ ପଢ଼ିବାକୁ, ଜିଣିବାକୁ ହେବ । ଏଥି ।ଇଁ ପ୍ରାଥମିକ କାମଟି ହେଲା ବିରଳ ଓ ଛପା ହେଉନଥିବା ଅନେକ ପୁରାତନ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ପାଠକମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେବା । ଯଦି ପାଠାଗାରରୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ବହିଟି ଚୋରିହୁଏ କି ପୋକ ଖାଇଯାଏ ତା'ହେଲେ ଲେଖକର ଶ୍ରମର ଦେଉଳ ଭୁଶୁଡ଼ି ଡ଼େ । ତାକୁ ସାଇତିବାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବାଟ ହେଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ । ପୁରୁଣା ଓ ବିରଳ ବହିମାନ ଛପାଇବାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନର କାମ ଏକ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ । ୧୮୪୦- ୧୯୪୦ ଭିତରେ ପ୍ରକାଶିତ ପତି୍ରକା, ୨୫ରୁ ଅଧିକ ଅଭିଧାନ ତଥା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଭଳି ପୋଥିକୁ ମିଶାଇ ୭୪୦ରୁ ଅଧିକ ବହିକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂ ଦେବାରେ ସେମାନଙ୍କ ଅବଦାନ କାହିଁରେ କେତେ । ହେଲେ ଏ ବହିର ଲେଖାସବୁ ଆଉଥରେ ବ୍ୟବହାର ହେବା, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‍ରେ ଖୋଜିପାଇବା ତଥା ମୋବାଇଲ ଆଦିରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆଉଥରେ ଟାଇପ ହେବା ଜରୁରୀ । ସବୁଯାକ ବହିକୁ ଟାଇପ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ହେଲେ କିଛିକିଛି ବହି ଧୀରେଧୀରେ ଟାଇପ ହୋଇପାରିବ । ସେ କାମଟି ଅଧୁନା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିାଠାଗାରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଇଣ୍ଟରନେଟରେ or.wikisosurce.org ରେ ପାଠକେ ଏହାକୁ ଖୋଲି ପଢ଼ିପାରିବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭଞ୍ଜ ସାହିତ୍ୟ ଏବଂ ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପରି ଏ ଯୁଗର ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କ ରଚନାବଳୀ । ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଅଣଲାଭକାରୀ, ଆଉ କପିରାଇଟ ନଥିବାରୁ ବହି ସବୁ ଖୋଲାରେ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ ।

ଗ୍ଲୋବାଲ ଭଏସେସ: ଉପର ଦୁଇ ପ୍ରକଳ୍ପ ତ ଗଲା ବହିର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଆଉ ଜ୍ଞାନକୋଷ ବା ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଗଢ଼ିବାର କଥା । ହେଲେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ଆଉ ଜନମତର ମହତ ମଧ୍ୟ ଊଣା ନୁହେଁ । ଘଟୁଥିବା ଘଟଣାବଳୀ ଓ ତହିଁରେ ଜନ-ଅଭିମତକୁ ଭରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଉଛି ଗ୍ଳୋବାଲ ଭଏସେସ । ସୌଭାଗ୍ୟର କଥା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ବଙ୍ଗଳା ପରେ ଏଥିରେ ୩ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଥାନୀତ । ଓଡ଼ିଆ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ଖବର ବୋଲି ଯାହା ଖବରକାଗଜରେ ଆସେ ତା ବାହାରେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ସହ ପରିଚିତ ଲାଭ ପାଇଁ ଏ ଏକ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇପାରେ । ଏହା or.globalvoicesonline.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏ ମଧ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ପରିଚାଳିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଯାହାର ଦୁଆର ଭାଷା ଦକ୍ଷତା ଥିବା ଲେଖକଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ।

Click to read a copy of the original article published by the Samaja here

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/op-ed-samaja-jan-2015

Our Endangered Languages

subha — 2015-03-10T01:41:37Z

My op-ed (in Odia) about the endangered languages was published in the Samaja this 21st on the International Mother Language Day.

Excerpt

Even though we have hundreds of languages in India, only 22 are recognized as scheduled languages in our constitution. People speaking in the non-scheduled languages deserve all the rights to express their opinion in their native languages and stopping them would be against the freedom of expression. In most cases, the dominant class of a society represses the rest and the languages of minorities fall victim to the political and societal inequality. By UNESCO's survey, 197 Indian languages (which are part of 2471 world endangered languages) are in the verge of extinction. For migration from their original places in search of job, speaking others' languages and living in a hetero-cultural society often make aboriginals forget about their own language and cultural heritage. In this column, I have discussed about many such challenges for aboriginals to retain their native languages and some of the possibilities for external interventions to document and preserve the dying languages.

ଆମ ଦେଶରେ କେଇ ହଜାର ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ, ଯହିଁରୁ କେବଳ ୨୨ଗୋଟି ସମ୍ବିଧାନରେ ପାହିଆଟିଏ ପାଇଛନ୍ତି । ତେବେ ବାକି ଭାଷାମାନ ମଧ୍ୟ ଭାଷା ଓ ସେ ଭାଷାମାନ କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଆମ ଭଳି ନିଜ ଭାଷାରେ ସାହିତ୍ୟ ରଚିବା, ଶାସନ କରିବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବାର ଅଧିକାର ରହିଛି । ସେ ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇନେବା ମାନବିକତାର ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ । ଅଥଚ ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ଛାମୁଆ ବୋଲାଇ ଭାଷାମାନ ଅଳ୍ପ କଥିତ ଭାଷାମାନଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରକାର ଚାପିରଖିଛନ୍ତି । କେତେକ ଭାଷା ଏ ଚାପରୁ ମୁକୁଳି ନିଜ ପତିଆରା ଜାହିର କରିବାବେଳେ ଆଉ କେତେକ ଆମ ଆଖି ଆଗରେ ଜୀବନ୍ତ ସମାଧି ନେଇଛନ୍ତି । ଏଇ କେତେବର୍ଷ ତଳେ "ବୋଆ' ନାମକ ଆଣ୍ଡାମାନୀ ଭାଷାଟି ସେ ଭାଷାର ଶେଷ ବ୍ୟବହାରୀ ବୋଆ ଜୁନିଅରଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଲୋପ ପାଇଗଲା । ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ ୧୯୭ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସମେତ ଜଗତର ୨୪୭୧ ଗୋଟି ଭାଷା ଧରାରୁ ଲିଭିବା ଉପରେ । ତେବେ ଏ ଭାଷା ସବୁ ଲିଭିଗଲେ ଏ ଜଗତ କ'ଣ କ'ଣ ନ ହରେଇବ ସତେ? ଭାଷାଟିଏ ଏକ ଜନସମାଜ ଓ ସଭ୍ୟତାର ଦୁଆରମୁହଁ । ଏକ ସମାଜର ଚଳଣି, ଚିନ୍ତା, ଚେତନା, ବିଧି ବ୍ୟବହାର, କଳା-କୌଶଳ ଓ ବାକି ସବୁକିଛି ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ସମାଜରେ ଆଗକୁ ବଞ୍ଚେ ଆଉ ସମାଜ ବାହାରକୁ ଯାଏ । ଯା'ର ଭାଷାଟି ଯେଡ଼େ ଦମ୍ଭିଲା, ସେ ବାହାର ସମାଜରେ ସେତେ ପରିଚିତ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିାଠାଗାର ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱରର କିସ୍‍ଠାରେ ଓଡ଼ିଶାର ୬୨ଟି ଜନଜାତି ପିଲାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମିଶି ତିନି ମାସ ଧରି କାମ କରିବାର ଅନୁଭୂତିରୁ ଲେଖକ ଜୋରଦେଇ କହିାରନ୍ତି ଯେ ଆଦିବାସୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିବା ସମାଜର ଲୋକ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ସମାଜଠାରୁ ବେଶି ବା ସମାନ ଚତୁର, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଓ ଉଚ୍ଚ-ବିଚାରସମ୍ପନ୍ନ । ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସମାଜର ବିକାଶମୁଖୀ ଦିଗଟି ତାଙ୍କ ଭାଷାର ଦମ୍ଭିଲାପଣର ଅଭାବ ସକାଶେ ଯେ ଦୁନିଆ ସାମନାରେ ପହଞ୍ଚିପାରୁ ନାହିଁ, ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ୧୯୫୨ ମସିହାର କଥା । ପାକିସ୍ତାନ କବଳରେ ପୂର୍ବବଙ୍ଗଳା । ରାଜନୈତିକ ଚାପରେ ପଞ୍ଜାବୀ, ସିନ୍ଧି ଆଦି ଅନେକ ଭାଷାକୁ ପଦଦଳିତ କରି ନବୀନ ଉର୍ଦ୍ଧୁଭାଷାକୁ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜ ଜାତୀୟ ଭାଷା ଘୋଷଣା କଲାବେଳକୁ ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗରେ ବଙ୍ଗଳାଭାଷାକୁ ଛାଡ଼ିବାପାଇଁ ସେଠାର ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ଭୀଷଣ ଅରାଜି । ବଙ୍ଗଳାଭାଷାକୁ ପୂର୍ବବଙ୍ଗର ଜାତୀୟ ଭାଷା କରିବା ଲାଗି ଢାକା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଅନେକ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଦେଇ ତେଜିଲା ଜନଆନେ୍ଦାଳନ । ଫେବୃୟାରୀ ୨୧ ତାରିଖ ଦିନ ପୁଲିସ ଗୁଳିରେ ଆହୁତି ଦେଇଥିଲେ ଏ ପଢ଼ାଳିଗଣ । ଦାବି ଥିଲା ନିଜ ଭାଷାକୁ ଛାଡ଼ି ବିଦେଶୀ ଉର୍ଦ୍ଧୁ ଭାଷା ଆଦରିବେ ନାହିଁ । ଜଗତରେ ଭାଷା ପାଇଁ ଏ ପ୍ରାଣବଳି ବିରଳ । ଆଜି ବଙ୍ଗଳାଭାଷା ଜଗତର ୨୦ଟି ଛାମୁଆଁ ଭାଷା ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ହେବାପାଇଁ ଏ ଥିଲା ନିଅଁପୋତା । "ଭାଷାସବୁ ଭାଷାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତିନି; ଭାଷାଭାଷୀମାନେ ମାରନ୍ତି' କହିଥିଲେ ,ସାଲିକିକ ମୁଫଉଇନ (ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାବିଦ୍‍) । ଅନେକ ଡରନ୍ତି ଆଜି ଜିଇଥିବା ୬,୭୦୦ଭାଷା ମରିମରି ଆଉ ଶହେବର୍ଷ ପରେ ୨୦୦ ହୋଇସାରିଥିବ । ଭାଷା ତଳେ ଭାଷାର ସମାଧି ଲଭିବାର ମୂକସାକ୍ଷୀ ନିକଟ ଅତୀତ । ଅନେକ ଭାଷା ରାଜଭାଷା, ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପାଇଥିବା ଭାଷାର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ମୁଣ୍ଡିଆଳମାନଙ୍କ ଅଦଉତିରେ ମୁଣ୍ଡଟେକି ଭବିଷ୍ୟତର ଆଲୋକ ଦେଖିାରିନାହାନ୍ତି । ଅଳପ ଧନ ପାଇଁ ବିକଳମନ ଘର ଛାଡ଼ି ବିଦେଶ ଦାଦନ ଯାଏ । ଆଉ ବିଦେଶର ପାଣି ଲାଗିଗଲେ ନିଜ ଲୋକ, ନିଜ ଭାଷା, ନିଜ ଚଳଣିସବୁ ଇଚ୍ଛାରୁ ହେଉ କି ଅନିଚ୍ଛାରୁ ହେଉ ଦୂରେଇ ଯାଏ । ପିଲାଏ ଅଜା କୋଳେ ବସି ବୁଢ଼ାଚକୁଳି ଖାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ କି ଆଈର ଉଷୁମ ପଣତ ଘୋଡ଼ିହୋଇ ବୁଢ଼ୀ ଅସୁରୁଣୀ ଗପ ଶୁଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଆଦିବାସୀ ବୋଲି ସମାଜ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଗୋଟେ କଣକୁ ଠେଲିଦେଇଛି ଅୟୁତ କାଳରୁ, ସେମାନେ ଯେ ନାନାଦି ଭାଷାରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି ତାହା ଅନେକଙ୍କୁ ଅଗୋଚର । ଭାଷାଟିଏ ଚିରକାଳ ବୋଲି ବା କଥିତ ଭାଷା ହୋଇ ରହେନାହିଁ । ତା'ର ଲିପି ଗଢ଼ା ହୁଏ, ସାହିତ୍ୟ, ଇତିହାସ ଲେଖାହୁଏ, ଲୋକେ ସେ ଭାଷାରେ ପଢ଼ାଲେଖା ଆଉ ଶାସନ କରନ୍ତି । ତେବେ ସବୁ ଭାଷା ପାଇଁ ରଘୁନାଥ ମୁର୍ମୁମାନେ ଜନମି ନଥା'ନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାରେ ୬୨ରୁ ଅଧିକ ଆଦିମ ଜନଜାତି, ତାଙ୍କ ତୁଣ୍ଡରେ ୧୫ରୁ ଅଧିକ ନିଆରା ଭାଷା । ତେବେ କେବଳ ସାନ୍ତାଳୀକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କୌଣସି ଆଦିବାସୀ ଭାଷା ସମ୍ବିଧାନର ୮ମ ପରିଚ୍ଛେଦରେ ସ୍ଥାନ ପାଇନାହିଁ କି ଗୋଟେ ଯୋଡ଼େ ଭାଷାକୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଭାଷାରେ ବୋଧେ ବହି ଛପା ହୋଇନାହିଁ । ଏଣେ ଓଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟଭାଷା ହୋଇ, ଶାସ୍ତ୍ରୀୟମାନ୍ୟତା ଲଭି ସୁଦ୍ଧା ଦମ୍ଭ ଧରି ନିଜର ଶାସନବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଦମ୍ଭିଲା ମିଡ଼ିଆଟିଏ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିାରିଲା ନାହିଁ । ଦିନ ଥିଲା ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟ ଥିଲା ଭାଷା ପାଇଁ ବାବଦୂକ । ହେଲେ ବହିର କଳେବରରୁ ବାହାରି ଭାଷା ଶାସନ, ସମ୍ବାଦ ପରିବେଷଣ, ମନୋରଞ୍ଜନର ଅନେକ ମାଧ୍ୟମ, ଗବେଷଣା ଓ ବିଜ୍ଞାନର କଥା ପରିବହନ କରିବା ଆରମ୍ଭିଲା । ଆଉ ଭାଷା ପାଇଁ ସଜ ତିଆରିବା ଲୋଡ଼ା ପଡ଼ିଲା । ଭାଷାଟି କିରି ସହଜରେ ଛପାରେ, କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ, ମୋବାଇଲରେ ଏବଂ ଆଉ କୌଣସି ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ ତା'ଲାଗି ଗହନ ମନ-ଚାଷ ଚାଲିଲା । ଓଡ଼ିଆ ସମେତ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ-ଚାଷ ହୋଇଛି । ଭାଷା- ପ୍ରସାରର ବାକି ସଜତକ ଏ ଯାଏ ଗଢ଼ା ହୋଇନାହିଁ । ଆଜି ସମାଜ ଏତେ ତ୍ୱରିତ୍‍ ଗତିରେ ବଦଳୁଛି ଯେ, କାରିଗରୀ ଜ୍ଞାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମ୍ବାଦ ଜାଣିବାଯାଏ ସବୁ କିଛି ଆଜିସଜ କାଲିବାସି ହୋଇଯାଉଛି । ଆଉ ଭାଷାଟିଏ ଯଦି ଏ ଗତି ସଙ୍ଗେ ତାଳମିଳାଇ ଚାଲି ନ ପାରେ, ତା'ହେଲେ ସେ ଅଲୋଡ଼ା, ଅଖୋଜା ହୋଇଯାଏ । ଅନେକ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକେ ତାଙ୍କ ମୋବାଇଲ କି କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ନିଜ ଭାଷାରେ ଲେଖିବା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ । ଫଳରେ ସେମାନେ ଇଂରାଜୀ କିମ୍ବା ବାକି ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାରେ ଲେଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । କିଛିିଢ଼ି ଏଇ ବାଟ ମାଡ଼ିଗଲା ପରେ ନିଜ ଭାଷାଟି ପୂରା ଅମଡ଼ାବାଟ । ଆଉ ଯେଉଁ ଭାଷା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଯେତେ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗେ ସେ ଭାଷାର ଖାଦି ସେତେ । ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ନିଜ ଗାଁ' ଛାଡ଼ି ସହରରେ ଆସି ବିଶାଳ ଜନସାଗରରେ ମିଶିଗଲାପରେ ନିଜ ମାଟିର ଗନ୍ଧ ତାଙ୍କ ପିନ୍ଧାଲୁଗାରୁ ଯେ ଆଉ ବାହାରୁ ନାହିଁ ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ତେବେ ରାଜ୍ୟ ବା ଦେଶରେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଭାବ ଦିଆନିଆ ଲାଗି ଏକ ମିଶାମିଶି ଭାଷା ବା "ଲିଙ୍ଗୁଆ ଫ୍ରାଙ୍କା' ମଧ୍ୟ ଲୋଡ଼ା । ଓଡ଼ିଆର ପୁରୁଣା ରୂଟି ଯଦି ଆମେ ଖୋଜି ପାଇବା, ତେବେ ସେ ବତେଇବ ସମଗ୍ର କଳିଙ୍ଗ ଭୂଖଣ୍ଡରେ କଥିତ ଭାଷାର ରୂା ଶାସନର ଭାଷା ଥିଲା ସେ ଭାଷା । ଆଉ କଳିଙ୍ଗ ଲମ୍ବିଥିଲା ଗଙ୍ଗାରୁ ଗୋଦାବରୀଯାଏ । ଏଡ଼େ ବଡ଼ ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଲୋକେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ କଥା ହେଉଥିବେ ସତ । ହେଲେ ସେ ସବୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରୁ ଶବ୍ଦ, ବ୍ୟାକରଣ ଆହରି ମିଶା ଭାଷାଟିଏ ଗଢ଼ା ହୋଇଥିଲା । ଆଜି ବାଲେଶ୍ୱରରୁ ରାୟଗଡ଼ା ଯାଏ ଚାଲିଗଲେ ଓଡ଼ିଆର ଅନେକ ରୂ ଆଖିରେ ପଡ଼େ । ହେଲେ ଆମେ କ'ଣ ଅହମିୟା ଆଉ ବଙ୍ଗଳା ବୁଝିାରୁନା? ନିଜକୁ ପଚାରିଲେ ଉତ୍ତରଟି ହୁଁ ଆସିବ । ଛତିଶଗଡ଼ି କି ମୈଥିଳୀ ପୁଣି କେତେ ନିଜର ନିଜର ଲାଗେ । ଲେଖକ ବଙ୍ଗଳାଦେଶର ଅନେକଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଓଡ଼ିଆ-ବଙ୍ଗଳା ମିଶେଇ କଥା ହୋଇଛି । ହେଲେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ବିହାର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ବଙ୍ଗଳାରୁ ଓଡ଼ିଶା ଆସୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ଛାତ୍ର, ନା ଓଡ଼ିଆ ଶିଖନ୍ତି ନା ନିଜ ଭାଷାରେ ଏଠା ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗେ କଥା ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ହିନ୍ଦୀରେ । ଏଇଠି କଥା ଆସେ ଭାଷାର ଖାଦି କଥା । ଆମ ଦେଶରେ ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ଅହମିୟା ବା ଆଉ କେଉଁ ଭାଷାର ଛାମୁଣିଆ ନାହିଁ । ହେଲେ ରହିଛି ହିନ୍ଦୀ ଭଳି ଏକ ନୂଆ ଭାଷାର । ୪୦ରୁ ଅଧିକ ଭାଷା ହିନ୍ଦୀର ଉପଭାଷା ଭାବେ ଆଜି ଜଣା । ହେଲେ ସେ ଭାଷାସବୁ ନିଆରା, ହିନ୍ଦୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା । ରାଜନୀତିର ବାଜି ଚଳିଲେ କିସ ଅବା ଘଟେ, ତେବେ ସାଲିକିକ ମୁଫଉଇନଙ୍କ ସେଇ ଉକ୍ତିଟି ଏଇଠି ପୁଣି ଆସେ ଯେ ଭାଷା ନୁହେଁ, ଲୋକେ ଭାଷାକୁ ମାରିଦିଅନ୍ତି । ଯଦି ଲୋକେ ନିଜ ଭାଷାକୁ ସାହିତ୍ୟର ଚଉହଦୀରୁ ଶାସନ, ଗଣମାଧ୍ୟମ, ଶିକ୍ଷାଦୀକ୍ଷା, ଧର୍ମ, କଳା, ବିଜ୍ଞାନ ବା ଚାଷବାସ ଯାଏ ଲମ୍ବାଇ ପାରିଥା'ନ୍ତେ, ତା'ହେଲେ ଇତିହାସର ଚକ ଓଲଟା ଗଡ଼ିଥା'ନ୍ତା । ତେବେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଏକାମ ଯେଡ଼େ ଦହଗଞ୍ଜ ହୋଇ କରି ନ ପାରନ୍ତି, ସରକାର ଓ ପାରିବା ଲୋକେ ଏ କାମ ତେଡ଼େ ସୁରୁଖୁରୁରେ କରିାରନ୍ତି । ରାଜନୀତିର ପଶାଖେଳରେ ଜିତାପଟ ହୋଇଥିବା ଲୋକେ କେମିତି ନିଜ ଭାଷାକୁ ନାହିଁରୁ କାହିଁ କରନ୍ତି ତାହା ଇଂରେଜଙ୍କଠାରୁ ଶିଖିବା କଥା । ଆଜି ଇଉନାଇଟେଡ଼ କିଙ୍ଗଡମ୍‍ ସିନା ପତିଆରା ହରାଇ ସାରିଲାଣି, ହେଲେ ପତିଆରା ଥିବାବେଳେ ନୂଆ ଅପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷାଟେ ତିଆରି ସେମାନେ ଯେ ସାରା ଦୁନିଆରେ ନିଜ ପତିଆରା ରଖିାରିଲେ ତାହା କ'ଣ କମ୍‍ ବଡ଼ କଥା? ତେବେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ତିଆରିବା ଥିଲା ଗୋଟେ କଳା, ଲାଟିନ ଅକ୍ଷରରେ ଅନେକ ଇଉରୋପୀୟ ତଥା କିଛି ଓରିଏଣ୍ଟାଲ ଶବ୍ଦ ମିଶାଇ ଏ ଭାଷା ତିଆରିବାବେଳେ ଅନେକ ଦେଶରୁ ମୂଳଶବ୍ଦ ସବୁ ଆହରିଥିଲେ ସେମାନେ । ଆମ ଦେଶରେ ଏ ଯାଏ ଏ କାମଟି ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ । ସଭିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଭାଷାକୁ କିଛିକିଛି ଆହରି ଭାଷାଟିଏ ତିଆରିଲେ ସିନା ସେ ସବୁରି ତୁଣ୍ଡରେ ପଇଟନ୍ତା । ଖାଲି ଜୋର ଜବରଦସ୍ତି ଗୋଟେ ଭାଷା ପଛରେ ପୁଳାପୁଳା ପଇସା ଖରଚ କଲେ ସେ କି ଜନାଦର ଲଭିବ? ତେବେ ଭାଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇଟି ଜିନିଷ ଜଳଜଳ ଦିଶେ । ଆଜି ଯାହାର କାଟତି ଅଛି ସେ ଯେ କାଲି ରହିବ ତା' କହିବା ଦୁରୂହ । ବ୍ରିଟିଶ ଇଂରାଜୀ ଆଦି ଖୁବ୍‍ କମ୍‍ ଅଞ୍ଚଳରେ କଥିତ । ହେଲେ ସେ ଥିଲା ମୂଳ ଇଂରାଜୀ । ଗବେଷଣା ହେଉଥିଲେ ହେଁ ମୂଳ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ତୁଣ୍ଡରେ ବୋଲାଯାଉ ନ ଥିଲେ ଭାଷାଟି ଧୀରେଧୀରେ ମରିଯାଏ । ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ବୋଆ ସିନିଅରଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ପରେ ଗ୍ରେଟ ଆଣ୍ଡାମାନୀ ଭାଷାଟି ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ମରଣ ଲଭିବା ଭଳି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ଏହାର ମୂକସାକ୍ଷୀ । ଆଜି ଅଧିକ ହେଉ କି ଅଳପ, ସବୁରି ଭାଷା ପାଇଁ ଲୋଡ଼ା କିଛି ଦରକାରୀ ସଜ । ନିଜ ଭାଷାରେ ମୋବାଇଲ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଲେଖାପଢ଼ାର ସୁବିଧା, ସାରା ଜଗତରେ ଜଣାଶୁଣା ବିଭିନ୍ନ ମନୋରଞ୍ଜନର ସମକକ୍ଷ ଉପାଦାନ, ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମାନର ପାଠପଢ଼ା ଆଉ ଶେଷରେ ଭାଷାକୁ ଶାସନର ଭାଷା କରିାରିଲେ ଯେ ସେ ଭାଷାରେ ଜୀବନ ଲାଗିବ । ଆଉ ଏ ସାରାଜଗତ ପାଇଁ ଗୋଟେ ନୁହେଁ ଅନେକ ଭାଷା ଲୋଡ଼ା, ନିଜ ମଣିଷଙ୍କ କଥା, ତାଙ୍କ ଚଳଣି ଆଉ ଜନଜୀବନର ଗାଥା ଆଉ କେଉଁ ଭାଷା କି ସରସେ ଲେଖିହେବ?


Above: A scanned version of the article originally published by the Samaja

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/our-endangered-languages

2nd National Language Conference, Bhubaneswar

subha — 2015-04-10T15:23:02Z

Institute of Odia Studies and Research organised 2nd National Language Conference beginning on Monday, March 30, 2015 and ending on April 2, 2015 at the Institute of Physics, Bhubaneswar. This conference was organised in collaboration with the Department of Tourism and Culture. I presented a paper in Odia language in this conference as part of a panel discussion related to Odia language computing.

I spoke briefly about the issues with Odia being used massively on the Internet and gaining popular with Odia speaking netizens. Odia Wikimedia community and CIS-A2K's efforts has resulted growth in online Odia content. I also shared the potential projects that people could get involved and how collective effort will yield more diversification of the language and its use by today's generation.

The talk is available on Wikimedia Commons under a Creative Commons Share-Alike 4.0 license.

Video

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/second-national-language-conference-bhubaneswar

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପାଇଁ ଡିଜିଟାଲ ଅସୁବିଧା

subha — 2015-05-27T15:22:31Z

This paper was presented at the 2nd National Language Seminar by CIS-A2K Pogramme Officer Subhashish Panigrahi. In the paper, Panigrahi discusses about the hindrances of mass use of Odia language on the internet and how that is impacting in overall contribution of people in the language.

He further elaborates on the major content repositories like Odia Wikipedia that have the potential to drive the bandwagon of an old and rich language like Odia online which is otherwise ceased because of the lack of contribution. Click to download the file.

"ଭାଷାସବୁ ଭାଷାଙ୍କୁ ମାରନ୍ତିନି; ଭାଷାଭାଷୀମାନେ ମାରନ୍ତି' କହିଥିଲେ ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାବିଦ ସାଲିକିକ ମୁଫଉଇନ । ଅନେକ ଡରନ୍ତି ଜଗତରେ ଆଜି ଜିଇଁଥିବା ୬,୭୦୦ଭାଷା ମରିମରି ଆଉ ଶହେବର୍ଷ ପରେ ୨୦୦ ହୋଇସାରିଥିବ । ଭାଷା ତଳେ ଭାଷାର ସମାଧି ଲଭିବାର ମୂକସାକ୍ଷୀ ନିକଟ ଅତୀତ । ଅନେକ ଭାଷା ରାଜଭାଷା, ରାଜନୈତିକ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପାଇଥିବା ଭାଷାର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିବା ମୁଣ୍ଡିଆଳମାନଙ୍କ ଅଦଉତିରେ ମୁଣ୍ଡଟେକି ଭବିଷ୍ୟତର ଆଲୋକ ଦେଖିାରିନାହାନ୍ତି । ତେବେ ଅନେକ ଭାଷା ଅନାଦରରୁ, ରାଜନୀତିକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଶିକାର ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାରରୁ ହଜି ଯାଆନ୍ତି । ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲାଣି ଯେବେ ଆମକୁ ଆଉ କୂପମଣ୍ଡୁକ ହୋଇ ନିଜ ଦେଶ ଭିତରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ରହିଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ । ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସ୍ଥିତି ଏବେ ଜଗତ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ କେଉଁଠି ତା' ବିଚାରିବା ବେଳ ଆସିଲାଣି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପୁରୁଣାପଣ ଉପରେ ଆଉ କାହାର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତେବେ ସନ୍ଦେହଟି ଆମ ଭାଷାର ବ୍ୟାବହାରିକ ଦିଗ ଉପରେ । ଭାଷାଟି ଲୋକତୁଣ୍ଡରେ ଯେତେ ଅଧିକ କଥିତ ହେବେ ତା' ଖାଦି ସେତେ ବଢ଼ିବ । ପୁଣି ସମାଜର ମୁଣ୍ଡିଆଳମାନେ ଯେବେ ସେ ଭାଷାକୁ ଶାସନ, ବଣିଜ ଆଉ ସବୁଠି ବ୍ୟବହାର କରିବେ ସେ ଭାଷା ସେତେ ବଳୁଆ ହେବ । ଆମ ପାଇଁ ସମାଜର ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗର ଲୋକଙ୍କ ଦେଇ ଓଡ଼ିଆ କହାଯିବାଟି ଏକ ବଡ଼ ବାଧକ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଛି । ଆମ ଚାରିପାଖେ ଅନେକ ଉଞ୍ଚା ଗଛ ହେଲେ ଆମେ ଯେ ଛାଇରେ ଏକଥା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷକାଳ ଓଡ଼ିଶା ପରାଧୀନ ହୋଇ ନ ରହନ୍ତା କି ଆମ ଭାଷାର ଯଥେଷ୍ଟ ପରେ ଜନମିଥିବା ନୂଆ ଭାଷାମାନେ ଆମଠୁ ଅଧିକ ବଳୁଆ ହୋଇ ଆମ ଉପରେ ହାକିମାତି ନ ଦେଖାନ୍ତେ । ଏବେ ଓଡ଼ିଶା ଗରିବ ରାଜ୍ୟ ବୋଲି ଯେଉଁ ଅପପ୍ରଚାରଟି କରାଯାଇଛି ଦୀର୍ଘ କେତେ ବର୍ଷ ଧରି ତା' ସକାଶେ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ନାହିନଥିବା ହୀନମନ୍ୟତା । ଆଉ ବଲିଉଡ଼ ଭଳି ଅର୍ଥକାରୀ ମିଡ଼ିଆ ପ୍ରଭାବରେ ଓଡ଼ିଆ ମିଡ଼ିଆର ପ୍ରଭାବ ଜନମାନସରେ ଖୁବ କମ ପଡ଼େ । ଏକ କାଳେ ଓଡ଼ିଆ ସିନେମା ଯେଉଁ ବଲିଓଡ଼ ସହିତ ସମତାଳେ ଗତି କରୁଥିଲା ବୋଲି ଆମେ ଆଜି ସିନେମାକୁ ଛି ଛାକର କରୁ ସେ କେବଳ ପ୍ରହେଳିକା । ଯେଉଁମାନେ ହିନ୍ଦୀ ସିନେମା ତିଆରି କରୁଥିଲେ ତା'ର ପ୍ରଭାବ ସିଧାସଳଖ ଓଡ଼ିଆ ଓ ବାକି ଭାଷା ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲା । ଲୁଗା ପିନ୍ଧା ହେଉ କି ସଂଳାପ ସେସବୁରେ ଏକ କୃତ୍ରିମତା ବାରିପଡ଼େ । ତେବେ ଅନେକ ନିଆରା ଚିଜ ସେଥିରେ ଖଞ୍ଜାଥିଲା ଯାହା ଆଜି ଆଉ ନାହିଁ । ଆମ ମିଡ଼ିଆରେ ଏବେ ଖୁବ କମ ଭାଗ ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆପଣ ଅଛି, ବାକି ସବୁ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଡ଼ିଆରୁ ଚୋରାଯାଉଛି । ମିଡ଼ିଆର ବଡ଼ ଦେଖଣାହାରୀ ହେଲେ ଯୁବସମାଜ । ଏଇ କିଛି ବର୍ଷ ଭିତରେ ପ୍ରଚାର ଚାଲିଲା ଯେ ହିନ୍ଦୀ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରଭାଷା ଆଉ ଏହା କହୁଥିବା ଲୋକେ ଆସି ଏବେ ୪୦ ଭାଗରେ ପହଞ୍ଚିଲେଣି । ଏ ମିଛ ପ୍ରହସନ ପାଇଁ ସରକାର କିଛି ପରିମାଣରେ ଦାୟୀ ଆଉ ବାକି ଶ୍ରେୟ ଲାଭଖୋର ବେପାରୀଙ୍କୁ ଯାଏ । ଏମାନେ ହେଲେ ମିଡ଼ିଆକୁ ନେଇ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ବେପାର କରୁଥିବା ବେପାରିଏ । ଏ ଦେଶେ ଇଂରାଜୀ ଭଳି ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରର ଖାଦିଥିବା ଭାଷାକୁ ଆମ ଜାତୀୟତାବାଦର ବିରୋଧୀ, ଉପନିବେଶବାଦର ସ୍ମାରକ କହି କେଇ ଶହ ବର୍ଷ ତଳେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ପାରସିକଙ୍କ ଭାଷାରୁ ତିଆରି ଏକ କୃତ୍ରିମ ଭାଷାକୁ ଲଦିଦିଆଗଲା ଭାରତର ରାଜଭାଷା କରି । ଏହାର ଶିକାର ଉଣାଅଧିକେ ସବୁ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ତଥା ଆମ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶର ଭାଷାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ପଇସା ଭାଷା ହେବା ଦୂରୁହ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ଆମ ଭାଷା ଏବେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟ ଭିତରେ ସୀମିତ ବୋଲି ମୋଟାମୋଟି କହିହେବ । ତେବେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଆସି ହେଲାଣି ପିଢ଼ି ଅସମତା, ଆମ ବୁଢ଼ାମାନେ କିଛି ପରିମାଣରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବେଳେ ପିଲାଏ ଫିଙ୍ଗିବା ଆରମ୍ଭିଲେଣି । ଏଥିପାଇଁ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଭୂମିକା ଖୁବ ଅଧିକ । ପିଲାଙ୍କୁ ଇଂରାଜୀ ମିଡ଼ିଅମ ସ୍କୁଲରେ ଛାଡ଼ିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଯେ ଅଛୁଆଁ ଏମିତି ଏକ ଧାରଣା ଦେବା ପ୍ରତି ଅଭିଭାବକ ପାଖେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା:

ମୋବାଇଲ, କମ୍ପୁଟର ଓ ଟାବଲେଟ ଆଦିରେ ସହଜେ ଓଡ଼ିଆ ଟାଇପ କରିହେବ । ତେବେ ଗୋଟିଏ କଥା ଜାଣିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଯେ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି, ଲିପ-ଅଫିସ ଆଦି ବ୍ୟବହାର କରି ଓଡ଼ିଆ ଲେଖିଲେ କମ୍ପୁଟରରେ ସେ ଫଣ୍ଟସବୁ ଇନଷ୍ଟଲ ହୋଇଥିଲେ କେବଳ ଜଣେ ପଢ଼ିପାରିବ । ତେବେ ଏସବୁ ପୁରୁ୍ଣାକାଳିଆ ହୋଇଥିବାରୁ ସେଥିରେ ଇମେଲ, ଫେସବୁକ ବା ୱେବସାଇଟ କଲେ ବାକିମାନେ ପଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ । ଏସବୁ ଫଣ୍ଟରେ ୱେବସାଇଟ କଲେ ଗୁଗୁଲ ସର୍ଚରେ ଓଡ଼ିଆ ଆସିବ ନାହିଁ । ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି ଓ ସେ ଧରଣର ଲେଖାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଥିବାରୁ ସେସବୁ ପାଠକେ ଖୋଜି ପାଉନାହାନ୍ତି । ବାକି ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଏହି କାରଣ ସକାଶେ ଗୁଗୁଲ ଏଯାଏ ତା' ସାଇଟରେ ଓଡ଼ିଆ ବିଭାଗଟି ଖୋଲିନାହିଁ । ତେଣୁ ଲେଖାଲେଖିକୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖେ ପହଞ୍ଚାଇବାର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ବାଟ ହେଲା ଇଉନିକୋଡ଼ । ଏହା ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରର ମାନକ ଓ ଜଗତର ସବୁ ଭାଷା ଏହି ମାନକ ସକାଶେ ନିଜ ନିଜ ସହ ଯୋଡ଼ା । କମ୍ପୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ସହଜ । Windows XP ସର୍ଭିସ ପ୍ୟାକ ୨ ପରେ ଆସିଥିବା ସବୁ ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମରେ (XP service pack 3, Windows Vista, Windows 7, Windows 8 ଆଦି) ଓଡ଼ିଆ ଫଣ୍ଟ ଇନଷ୍ଟଲ ହୋଇ ଆସୁଛି । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବାରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ହେବା କଥା ନୁହେଁ । ଇଉନିକୋଡ଼ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ପାଇଁ ମୋଜିଲା ଫାୟାରଫକ୍ସ ବ୍ରାଉଜରରେ http://bitly.com/odiafirefox ଏବଂ ଗୁଗୁଲ କ୍ରୋମ ବ୍ରାଉଜରରେ http://bitly.com/odiachrome ଖୋଲି ସେଠାରେ ଥିବା Addon ଡାଉନଲୋଡ଼ କରିପାରିବେ । ଏସୁବୁକୁ ପ୍ରଥମ ଥର ଇନଷ୍ଟଲ କଲାପରେ ଫେସବୁକ, ମେଲ ଆଦିରେ ଏକ ଫାଙ୍କା ସ୍ଥାନରେ କ୍ଲିକ କଲେ ଛୋଟ କିବୋର୍ଡ଼ ଛବିଟିଏ ଦିଶିବ । ସେ ଛବି ଉପରେ କ୍ଲିକ କରି ପ୍ରଥମେ ଓଡ଼ିଆ ଓ ପରେ "ଲେଖନୀ" କିମ୍ବା "ଫୋନେଟିକ" ବାଛି ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିହେବ । ଆମେ ନିଜ ନାଁ ଯେମିତି ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷରରେ ଲେଖୁଛୁ ଠିକ ସେହିଭଳି ଢଙ୍ଗରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିହେବ । ଯଥା: "କାମ" ଲେଖିବା ପାଇଁ "kam", "ଆଚାର" ଲେଖିବା ପାଇଁ "achar" ।

ଯଦି ଆଗରୁ ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପିରେ କିଛି ଲେଖା ଅଛି ତାକୁ ବ୍ଲଗ, ଇମେଲ, ଫେସବୁକ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବାକି ଜାଗାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ବଦଳାଇବା ବାଟ ଆସିଲାଣି । ଆକୃତି ଲେଖା http://bitly.com/akrutiodia ଓ ଶ୍ରୀଲିପି ଲେଖା http://bitly.com/shreelipi ସାଇଟ ଖୋଲି ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ବଦଳାଇ ହେବ । ନିଜ କମ୍ପୁଟରରେ ରାଇଟ କ୍ଲିକ କରି "Save as" ଅପସଙ୍କୁ ଯାଇ ଏ ଦୁଇଟିଯାକ କନଭର୍ଟର ନିଜ କମ୍ପୁଟର ଡେସ୍କଟପରେ ସାଇତିହେବ ଓ ପରେ ବିନା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ।

ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆ ଟାଇପ କରିହେବ କି ନାଁ ତା' ଜାଣିବାର ସହଜ ବାଟଟି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ (or.wikipedia.org) ବା ଆଉ କୌଣସି ଓଡ଼ିଆ ସାଇଟ ଖୋଲି ପରଖିପାରିବେ । ଯଦି ଏକ ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିହେଉଛି ତାହେଲେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ । ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ଼ ପାଇଁ http://bitly.com/indickeyboard ଏବଂ iOS ପାଇଁ http://bitly.com/odiaios ବ୍ୟବହାର କରି ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିପାରିବେ ଓ ଫେସବୁକ, ଟୁଇଟର, ଇମେଲ ଆଦିରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବେ । ତେବେ ଉଇଣ୍ଡୋଜ ଏବଂ ବ୍ଲାକବେରି ଆଦି ମୋବାଇଲରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପିଂ ସୁବିଧା ଏଯାଏ ଆସିନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଆରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ:

ଅନେକେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଓଡ଼ିଆରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆଟିଏ ଅଛି ବୋଲି । ୨୦୦୨ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭାବେ ପଞ୍ଜାବୀ, ଅହମିୟା ଓ ମାଳାୟାଳାମ ସହ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୮୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭରା । ପାଖାପାଖି ୧୫ ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସମ୍ପାଦକ ଏଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନକୋଷ (ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିକ) ଲେଖାମାନ ଲେଖୁଛନ୍ତି । ତେବେ ୨୦୦୨ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ହେଁ ପାଖାପାଖି ୯ ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରକଳ୍ପଟି ସକ୍ରିୟ ସପାଦକଙ୍କ ଅଭାବେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ପଡ଼ିରହିଥିଲା ଏବଂ ୨୦୧୧ ପରେ ଏଥିରେ ସକ୍ରିୟ ସମ୍ପାଦନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ମଜାର କଥା ହେଲା ଏଥିରେ ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ପାଦନାର ସୁବିଧା ରହିଛି ଓ ଏକ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ବହୁ ସମ୍ପାଦକ ମିଶି ସମ୍ପାଦନା କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ନିଜ ମନଗଢ଼ା ବିଷୟ ନ ଲେଖି ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଖବରକାଗଜ ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଦି ଲେଖା ଆଧାରରେ ଏଥିରେ ଲେଖିବା ନିୟମ । ଏଣୁ ଗପ, କବିତା ଭଳି ସୃଜନାତ୍ମକ ସାହିତ୍ୟ ଏଥିରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର: ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରି

ପୁରୁଣା ବହିକୁ ଡିଜିଟାଲ ମିଡ଼ିଆରେ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର । ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଟି or.wikisource.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଏଥିରେ ଆଗରୁ ସ୍କାନ ହୋଇଥିବା ବହିଗୁଡ଼ିକ ଆଥରେ ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ରୂପାନ୍ତର କରାଯାଉଛି । ଅନେକେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ପୁରୁଣା ବହିର ଲେଖା ଆଉଥରେ ଟାଇପ କରୁଛନ୍ତି । ଫଳରେ ସେ ବହିର ଲେଖାସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିଲେ ମିଳିବ ।

ଏମିତି ଅନେକ କାମ ଓଡ଼ିଆରେ ହୋଇସାରିଲାଣି । କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି ଆହୁରି ପର୍ବତ ପ୍ରମାଣ କାମ ହେବାକୁ ବାକି । ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାଲିକାନାରେ ଥିବା ଅନେକ ପୋଥି ଧୀରେ ଧୀରେ ସିନ୍ଦୁରବୋଳା ହୋଇ ଉଇଖିଆ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି । ଏଭଳି ପୋଥି ପାଠକଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ ଲେଖକ ତାହାର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅନେକ ଲେଖା ପାଠକମାନେ ତିଆରି କରି ଜଗତର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ଥିବା ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଇପାରିବେ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ପୁରୁଣା ବହି, ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଓ ପୋଥିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବାରେ ପାଠକେ ଅଳପ ଅଳପ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ ଇଣ୍ଟରନେଟରୁ ଅନେକେ ଓଡ଼ିଆ ପୁରାତନ ରଚନା ବାବଦରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇବେ । ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ବ୍ଲଗ, ଫେସବୁକ ଆଦିରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି କିମ୍ବା ଆକୃତି/ଶ୍ରୀଲିପି ଆଦିରେ ଆଗରୁ ଟାଇପ ହୋଇଥିବା ଲେଖା ବିତରଣ କଲେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଧିକ ଲୋକ ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ିବାକୁ ପାଇବେ । ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୋକେ ଇଣ୍ଟରନେଟରୁ ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟ ଜାଣୁଥିବାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖା ରହିଲେ ଯାଇ ଲୋକେ ପଢ଼ିବେ ଓ ନିଜେ ଲେଖିବେ ।

ଲେଖକ ପରିଚୟ: ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ତ‌ଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ଉପରେ କାମକରୁଥିବା ଜଣେ ଶିକ୍ଷା-ଗବେଷକ । ଭାଷାର ବ୍ୟାବହାରିକ ଭୂମିରେ ତାଙ୍କର ବିଚରଣ ଓ ଆଧୁନିକ କାରିଗରି ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ଭାଷାର ବିକାଶ-ଚାରା ରୋପଣ ତାହାଙ୍କ କାମ । ସେ ଅଧୁନା ବେଙ୍ଗାଳୁରୁର ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକ୍ସେସ ଟୁ ନଲେଜ ପ୍ରୋଗ୍ରାମରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ବିକାଶ ଲାଗି କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ବିକାଶରେ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଭୂମିକା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରବନ୍ଧମାନ ଅନେକ ଖବରକାଗଜ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବ୍ଲଗରେ ପ୍ରକାଶିତ । ସେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ତଥା ଅନେକ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବିଶ୍ୱସ୍ତରର ସମୂହର ଏବଂ ମୋଜିଲା ଲୋକାଲାଜେସସନର ସଭ୍ୟ, ଗ୍ଲୋବାଲ

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odia-language-paper-presented-at-second-national-language-seminar

Odia Language Wikipedia Page Grows to 800K Page Views A Month

subha — 2016-06-18T18:20:05Z

Odia Wikipedia is one of the first few Indian language Wikipedia projects celebrating such an old age. The Wikimedia community will gather in Odisha's capital of Bhubaneswar on June 3 to celebrate Odia Wikipedia's 13th anniversary.

Get more event details. Click to read the post originally published in Opensource.com on May 31.

The Odia language is spoken by more than 40 million people in the Indian state of Odisha (the 9th largest Indian state by area) and its neighboring states, as well as, the Odia diaspora living outside India. With over 5000 years of literary heritage, the Odia language has been recognized as one of the oldest South Asian languages and has been given the status of a "classical language" by the Indian government.

Odia Wikipedia was launched in 2002—a year after the world's largest online encyclopedia, the English Wikipedia—and has grown to be the largest online content repository for the Odia language in Unicode, and is also the largest online Odia encyclopedia. Odia Wikipedia has 17 active editors (known as uikiali) spread across various parts of India and abroad, and over 8,800 articles. The Odia Wikipedia community is driving progressive digital activities by converting content created with non-standard proprietary encoding systems into Unicode, optimizing the system for search engines, and relicensing copyrighted content into Creative Commons (CC) licenses.

Almost all the newspapers written in the Odia language are available in non-Unicode or other proprietary encoding systems, or as images, making it impossible to account for them in search. The same is the case for state government portals that lack Odia-language content or have content in legacy encoding systems. Today, character encoding converters are hosted on Odia Wikipedia so that the editors can convert other encoding to Unicode; making newspapers and magazines that were unaccessible because of inability to search non-Unicode content available.

Odia Wikipedia has been available in Unicode since 2002, but for nine years it was dormant. Content creation and editor activity began to pick up in 2011 and since has increased at a dramatic rate. Content now covers diverse topics, from medical science to Odia cuisine. Since, it has grown to over 808,834 page views as of March 2015.

Original photo by Subhashish Panigrahi. CC BY-SA 4.0

The Odia Wikimedia community has also organized Wikipedia workshops and Wikipedia Education Programs to relicense copyright encyclopedia content to CC licensed content by negotiating with authors and copyright holders, and by gathering resources from various sources that are were easily accessible.

Going forward we hope to make an impact on the areas slow to change, like the media for the Odia language who have resisted adopting Unicode.

The Odia Wikipedia community hopes to improve and increase the use of the Odia languague online so that users can read and communicate on the Internet in that language. An open and collaborative tool like Odia Wikipedia is a promising avenue for this challenge because it allows anyone to contribute to writing, editing and enriching articles.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/opensource-subhashish-panigrahi-may-31-2015-odia-language-wikipedia-page-grows-to-800k-page-views-a-month

Odia Wikipedia Set to Celebrate 13 Years of Volunteer Contributions

subha — 2015-08-22T16:54:53Z

Odia Wikipedia, one of the first of several Indian language Wikipedia projects, is ready to celebrate 13 glorious years of free knowledge contribution on June 3.

Read the original post published by Global Voices on May 31, 2015 here. For event details click here: https://or.wikipedia.org/s/sml

Beginning in 2002 — a year after the world's largest online encyclopedia, the English Wikipedia, was launched — Odia Wikipedia has grown to be the largest content repository in the Odia language available in Unicode* on the Internet.

With about 17 active editors (also known as “uikiali”) spread across various parts of India and abroad, and over 8,800 articles, the project has become more than just an encyclopedia. The voluntary editor community has put its efforts into acquiring valuable Creative Commons (CC) licensed content by lobbying copyright holders/authors to relicense copyrighted content under CC licenses.

It has also engaged with over 2,000 people by organizing various outreach programs including the globally accredited pedagogic program the Wikipedia Education Program (WEP).

For its 13th anniversary the community is planning to release a character-encoding converter that promises to unlock massive amounts of content from government portals as well as journals, newspapers and magazines that have their content in non-Unicode character encoding that prevents user searching and reuse of digital-based content.

Odia language is spoken by more than 40 million people in the Indian state of Odisha (the 9 ^th largest Indian state by territory), its neighboring states and the Odia diaspora living outside India.

With over 5,000 years of literary heritage, it has been recognized as one of the oldest South Asian languages and has been given the status of a “classical language” by the Indian government.

However, the language has not gathered as much traction in terms of online presence as it might have.

Almost all the online newspapers in Odia are available either in non-Unicode and proprietary encoding systems, or as images. This makes them completely invisible as far as a search engine is concerned.

The same goes for the state government's official portals that either lack Odia-language content or have content in legacy encoding systems. To address these issues, a bunch of character encoding converters that convert text typed using various non-Unicode encoding systems to Unicode are incorporated on Odia Wikipedia.

With this new tool, the community aims at a mass conversion of content from all available sources — from newspapers and magazines to government journals and portals — into Unicode, so this content can be used in order to enrich Odia Wikipedia and generally improve the language's reach online.

Odia Wikipedia was not content-rich until the beginning of 2011, when editor activity began to pick up.

Since then it has expanded its content massively, with topics ranging from the essentials of medical science to the cuisine of Odisha.

The growth in readership of the project is a great example of how content is driving the internet. A project that was virtually unknown a few years back with monthly page views in the low thousands recorded 8,08,834 page views in March 2015 alone.

The Wikimedia community is gathering in Odisha's capital Bhubaneswar this June 3 to celebrate Odia Wikipedia becoming a teenager.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/global-voices-may-31-2015-subhashish-panigrahi-odia-wikipedia-set-to-celebrate-13-years-of-volunteer-contributions

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ: ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ

subha — 2016-06-18T18:19:41Z

My op-ed on Odia Wikipedia and its journey of 13 years was published in Odia daily "The Samaja".

୨୦୦୧ ମସିହା, ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ଭାଷା ସହ ଭାଷାକୁ, ଚଳଣି ସହ ଚଳଣିକୁ, ଲୋକଙ୍କସହ ଲୋକଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବାର ପଥ ସଳଖ ହେଉଥାଏ । ତେବେ ଆଜିଭଳି ସେତେବେଳକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଓ ଆମେରିକାର ପତିଆରା ଜଗତରେ କାହିଁରେ କେତେ । ତେଣୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ଓ ଇଂରାଜୀ ଛାମୁଆ ଥାନଟିକି ମାଡ଼ି ବସିଥାନ୍ତି । ଏ ବେଳକୁ ଆମେରିକାର ଦୁଇ ଯୁବକ ଜିମି ଉଏଲସ ଆଉ ଲାରି ସାଙ୍ଗର ନୂଆ ଏକ କଳ୍ପନା ସହ ପ୍ରକଳ୍ପଟିଏ ଆରମ୍ଭ କଲେ । କଳ୍ପନା ଥିଲା ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ସମ୍ପାଦନା କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା । ଏହି ମିଳିତ ସମ୍ପାଦନାରୁ ଯେଉଁ ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଜନ୍ମିଲା ସେ ହେଲା ଉଇକିପିଡିଆ । ସେତେବେଳକୁ ଏନ୍‍ସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ବ୍ରିଟାନିକା ସବୁ ଲାଇବ୍ରେରି ଆଉ ଏପରିକି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଗାଦି ମାଡ଼ିବସିଥାଏ, ତା'ପୁଣି ପୁରୁଖା ସମ୍ପାଦକମାନଙ୍କ ସମ୍ପାଦନା ଓ ସଂକଳନରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ । ତା' ଆଗରେ କିନ୍ତୁ ଉଇକିପିଡିଆ ସଦମ୍ଭେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା, ଆଉ ୨୦୦୨ବେଳକୁ ଏହା ଜଗତର ବାକି ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏ ଭାଷା ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ, ପଞ୍ଜାବୀ, ମାଲାୟାଲାମ ଓ ଅହମିୟା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡିଆ ଭାବେ ସାମିଲ ହେଲେ । ନୂଆ ଚାରୋଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ସିନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେଲେ କେବଳ ମାଲାୟାଲାମକୁ ଛାଡ଼ି ବାକି ତିନିଟି ଭାଷାରେ ଅଧିକ ଲୋକ ଯୋଡ଼ିହେବା, ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ଲିଖନ, ସମ୍ପାଦନ ଆଦି କାମ ଆଗେଇଲା ନାହିଁ । ଓଡ଼ିଆ ପାଇଁ ଏକ ବିଡ଼ମ୍ବନା ୨୦୧୧ ଯାଏ ଲାଗିରହିଲା । ତେବେ ୨୦୧୧ ବେଳକୁ ଜଣେ କେରଳୀ ଉଇକିଆଳି (ଉଇକିପିଡିଆ ସମ୍ପାଦକ) ସିଜୁ ଆଲେକ୍ସଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ କିଛି ଓଡ଼ିଆ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁଠାରେ ଏକାଠି ହେଲେ । ୮ ବର୍ଷ ଧରି ସ୍ଥାଣୁ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ଘରେ ପଢ଼ୁଆଁ ଥର କଲମ ବୁଲିଲା । ଧୀରେଧୀରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ଏଥିରେ ଯୋଡ଼ିହେଲେ, ଏ ସମସ୍ତ ଉଇକିଆଳି ନିଜ ଉତ୍ସାହରେ ଆଉ ବିନା ପାରିଶ୍ରମିକରେ ଲେଖିଚାଲିଲେ । ମାସକୁ ମାତ୍ର କେଇ ହଜାର ଲୋକ ଆଗରୁ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ପଢ଼ୁଥିଲେ । ଆଜି ସାଢ଼େ ଆଠ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଏହାର ମାସିକ ପାଠକ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଥିବା ବିଶାଳତମ ୱେବସାଇଟ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣାରେ or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଆଉ ସବୁଠୁ ମଜାର କଥା ହେଉଛି ଏହା କେବେବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ । ଛପା ବନ୍ଧା ବହିରେ ଏମିତି ନୂଆନୂଆ ଘଟଣା ଛପା ହେବା ବେଳକୁ ବରଷେ ବିତିଯାଏ । ହେଲେ ଉଇକିପିଡିଆରେ ନିମିଷକେ କୌଣସି ବିଷୟ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଟିଏ ନୂଆ ଖାତାଟିଏ ଖୋଲି ଏ ଘଟଣାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିପାରେ ।

ତେବେ ସବୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଲେଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଲେ ଅନେକ ଅଦରକାରୀ ଲେଖାରେ ଯେ ଉଇକିପିଡିଆ ଭରୁଥିବା ଏ ଆଶଙ୍କା ଅମୂଳକ ନୁହେଁ । ତେବେ ଉଇକିପିଡିଆ କିଛି ନିୟମାବଳୀ ଭିତରେ କାମ କରେ । ସଭିଙ୍କୁ ଲେଖିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା ମିଳିଛି ସତ, କିନ୍ତୁ ଲେଖାଯାକ ଗପ କବିତା କିମ୍ବା ନିଜର ସ୍ତୁତି ନହେଇ କେବଳ ଜ୍ଞାନକୋଷଭିତ୍ତିକ, ଅର୍ଥାତ କୌଣସି ଜଣାଶୁଣା ସ୍ଥାନ, ଘଟଣା କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କ ଉପରେ ଲେଖାହୁଏ । ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ନଥାଇ ଲେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ଅମୂଳକ ଲେଖାକୁ ହଟାଇ ଦେବାରେ ପୁରୁଖା ପରିଚାଳକମାନେ ସଦା ଜାଗତିଆର । ତା'ଛଡ଼ା ଲେଖାରେ ଏକ ଜଣାଶୁଣା ଲେଖକଙ୍କ କିମ୍ବା ପ୍ରକାଶନର ବହି, ପତ୍ରତ୍ରିକା, ଖବରକାଗଜରେ ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ବିଷୟର ଆଧାରରେ ସେ ବହି/ ଖବରକାଗଜର ନାମ ସହ ଉଇକିପିଡିଆ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ଲେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ଆଗରୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନଥିବା, ନିଜର ମୌଳିକ ରଚନା କିମ୍ବା ଗବେଷଣା ଉଇକିପିଡିଆରେ ସ୍ଥାନ ପାଏନାହିଁ । କୌଣସି ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡିଆକୁ ଟିକେ ଆଡ଼େଇ ଦେଖିବା ତା'ହେଲେ ଏକଥା ବୁଝାପଡ଼େ ଯେ କେବଳ ବିଷୟର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବଖାଣ ଛଡ଼ା କୌଣସି ସାହିତ୍ୟିକ କଳ୍ପନା କିମ୍ବା ବିଶେଷଣର ବିନ୍ୟାସ ସେଥିରେ ନଥାଏ । ଏ ନିୟମଟି ଉଇକିପିଡିଆ ଖୁବ୍‍ କଡ଼ାକଡ଼ି ମାନିଥାଏ । ତେବେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କ ସମୟ ବି ସୀମିତ । ଆଉ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆ ଭଳି ପ୍ରକଳ୍ପରେ ଉଇକିଆଳି ହାତଗଣତିକୁ ସକ୍ରିୟ ପରିଚାଳକ ମାତ୍ର ଜଣେ କି ଦୁଇ । ଏଣୁ ଆଖିରୁ ଗୋଟେ ଯୋଡ଼େ ଭୁଲ ବାଦପଡ଼ିବା ସ୍ୱାଭାବିକ । ଅଧିକ ଓଡ଼ିଆ ନିଜ ଉତ୍ସାହରେ ଏଥିରେ ଯୋଗଦିଅନ୍ତେ ଯଦି ତାଙ୍କ ସମାଗମରେ ଲେଖାସବୁ ଅଧିକଥର ସମ୍ପାଦିତ ହୁଅନ୍ତା । ଆଉ ସେ ମନ୍ଥନରୁ ଲେଖା ସରସ ଓ ଅଧିକ ତଥ୍ୟସମ୍ବଳିତ ହୁଅନ୍ତା । ତେବେ ଏ ଏକ ଆନ୍ଦୋଳନ । ଉଇକିପିଡିଆ ଭଳି ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରକଳ୍ପ ବାବଦରେ ସୁଦୂରରେ ରହିଥିବା ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଜଣାଇବାର ଉଦ୍ୟମ ଚିରନ୍ତନ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଟିକୁ ଖାଲି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଦେଲେ ହେବନାହିଁ, ବ୍ୟାବହାରିକ ସ୍ତରରେ କିପରି ଏହା ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ହାତପାହାନ୍ତାରେ ପହଞ୍ଚିବ ତା ପାଇଁ ବାଟ କଢ଼ାଇବାକୁ ହେବ । ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗେ ଆମ ଭାଷାରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଲୋକେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର-ମୋବାଇଲ ଆଦିର ବ୍ୟବହାର ନକଲେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଯେ ଚିରକାଳ ସେ ଗାଦିରେ ଉଇଓଡ଼ଶଙ୍କ ଜୀବସାର ହୋଇ ରହିଯିବ ।

ଉଇକିପିଡିଆର ଇତିହାସ ଆମ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ଆରମ୍ଭ ସହ ଅନେକାଂଶରେ ମିଶେ । ଭାଷାକୋଷର ସଂକଳକ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ଥିଲେ ଜଣେ ଓକିଲ । ହେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଅଞ୍ଚଳଅଞ୍ଚଳ ବୁଲି ଶବ୍ଦଖୋଜାର ସଉକ ତାଙ୍କୁ ଏତେ ଘାରିଥିଲା ଯେ ନିଜର ସାଥିମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଏ କାମଟି ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଦଳବଦ୍ଧ କାମ ସବୁ ପାଣ୍ଡୁଲିପିର ରୂପ ନେଲା । ପ୍ରହରାଜେ ପୁଣି ଖୋଜିବସିଲେ ତାକୁ ଛପାଇବା ପାଇଁ । ରାଜାଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଲେକ୍ସିକନ ସେଠୁ ଜନମିଲା । କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ ଯେ ନିଜେ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ସାଥି କେହି ଲେଖକ କିମ୍ବା ସମ୍ପାଦକ ନଥିଲେ । ହେଲେ ୩୦ ଶତକରେ ଛପା ଏ ସଂକଳନରୁ ଅଧିକ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆଜି ବି ତିଆରି ହୋଇପାରିନାହିଁ । ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଖୁବ୍‍ ଦମ୍ଭିଲା ହେଲେ ସାଧାରଣ ଲୋକ କି ଅସାଧାରଣ କାମ କରିପାରନ୍ତି ତାହା ଉଇକିପିଡିଆ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରୁ ଅନେକ ଶିଖିବାକୁ ମିଳେ ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡିଆରେ ଏବେ ୮୭୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗର ସମ୍ଭାର ଆଉ ଏହା ନିତିନିୟମିତ ୧୫ରୁ ଅଧିକ ଉଇକିଆଳିଙ୍କ ଦେଇ ସମ୍ପାଦିତ । ଏହି ଜୁନ ୩ ତାରିଖରେ ପ୍ରକଳ୍ପଟି ୧୩ ବର୍ଷର କିଶୋରରେ ପରିଣତ ହେଉଛି ।

ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟି, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ

psubhashish@gmail.com

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/the-samaja-op-ed-subhashish-panigrahi-odia-wikipedia-journey-13-years