Centre for Internet and Society

ଅନ୍‌ଲାଇନରେ ପଢ଼ିହେବ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରସାଦ ଦାସଙ୍କ ୩୦ଟି ବହି

praskrishna — 2015-12-15T08:03:34Z

Noted Odia-language author and art historian Dr Jagannath Prasad Das has donated 30 volumes of his books under CC-by-SA 4.0 so that the books could now be digitised in Odia Wikisource.

Earlier Bhubaneswar based non-profit Srujanika had donated over 700 books. Two hundred and nineteen books including entire Odia Bhagabata and many other classics have already been digitised on Odia Wikisource. The collection is growing slowly with more books being digitised by volunteer Wikisourcers.

Read the original published by Sambad epaper on November 19, 2015.

For more details visit https://cis-india.org/openness/news/dr-jagannath-prasad-das-donates-30-volumes-of-his-books-under-cc-by-sa-4.0

Typography Day 2016

praskrishna — 2016-04-24T15:16:04Z

Typography Day was organized for the 9th time at Srishti Institute of Art, Design and Technology, Bangalore in collaboration with the Industrial Design Centre (IDC), Indian Institute of Technology Bombay (IIT Bombay) with support from India Design Association (InDeAs) and Aksharaya.

Subhashish Panigrahi was a speaker at the event. He along with Pooja Saxena made a presentation on Bringing Ol Chiki to the Digital World.

Typoday 2016: Presentation by Pooja Saxena and Subhashish Panigrahi from Subhashish Panigrahi

For more details visit https://cis-india.org/a2k/news/typography-day-2016

Wikipedia’s 15th birthday inspires Bangla translators; Odia-language Women’s History Month edit-a-thons

Nahid Sultan and Sailesh Patnaik — 2016-06-09T12:10:15Z

Bangla-language Wikipedians translated about 600 articles for their language’s Wikipedia; Odia-language Wikimedians hosted their second annual Women’s History Month edit-a-thon.

The article was published on Wikimedia Blog on May 9, 2016.

Bangla Wikipedians conduct multi-month edit-a-thon

On 15 January, Wikipedia turned fifteen years old . To celebrate this special day, a good article writing competition was organized on the Bangla Wikipedia by Wikimedia Bangladesh. Bangla Wikipedia has a total article count of over 42,000. Among these, only a handful of articles are rated as “good” articles (English equivalent). In an attempt to enhance the content quality in the Bangla Wikipedia, a competition was organized that aimed to increase the number of good articles. The competition lasted from 1 November 2015 to 10 January 2016. The events received press coverage from around the country, including newspapers like Prothom Alo and The Daily Star.

In this contest, Bangla Wikipedians fully translated about 600 good articles from English Wikipedia. A total of 550 Bengali-speaking registered users from Bangladesh, India, Italy and South Korea participated in this two-month long competition; 130 of them were awarded a Wikipedia Badge, wristband, USB flash drive, and T-shirts by Wikimedia Bangladesh. A reviewing panel of 35 experienced and regular users evaluated the translated articles. Among all the participants of the competition, 86% were new to Wikipedia and contributed for the first time, 14% were frequent editors, and 12% were female.

This contest increased the number of good quality articles in Bangla Wikipedia and, at the same time, engaged a huge number of new users in Wikipedia through this contest. S.M. Monir created the highest number of articles and was awarded the first prize, a bicycle, and a certificate in the 15th year celebration program.

Good article edit-a-thon day was another event in this series of programs. Five edit-a-thons were organized in three different cities in the Dhaka, Sylhet and Chittagong divisions. Like the contest, the aim of the edit-a-thons was to increase the number of good articles on the Bangla Wikipedia. As a result of these edit-a-thons, the number of good articles are increased from 14 to 60. Besides those events, Wikipedia Workshops were held in three different Universities of Bangladesh. On an average, about 50 students attended in each workshop. The main goal of the workshops was to create awareness about Wikimedia projects. Another goal was to introduce Wikipedia (especially Bangla Wikipedia) to the audience and show the attendees how to edit the articles and contribute photographs to Wikimedia Commons.

The series programs ended on 15th January 2016 at Bishwo Shahitto Kendro in Dhaka through the celebration of Wikipedia’s birthday. Noted filmmaker Mostofa Sarwar Farooki was present at the program as a special guest.

Nahid Sultan, Secretary
Wikimedia Bangladesh

Odia-language contributors and the women they are inspired by

Last month, the second Women’s History Month edit-a-thon began on Odia-language Wikimedia sites. With a theme of Women I am inspired by, the event aimed to improve articles on these notable individuals. Twenty articles were created and ten were improved, thanks to the dozens of participants—seven of which were women who went on to found an informal group for female editors on the Odia Wikipedia.

Among the participants, eight were brand-new. We reached out to Rajalaxmi Mishra to talk about their experience. Rajalaxmi is a MCA student who began editing the Odia Wikipedia after a Utkal University workshop. Annie Besant, an article she has been working on since the edit-a-thon (in part thanks to Content Translation), is now among the top ten longest articles on the site, and she has also put in time editing Sudha Chandran.

Rajalaxmi chose these articles because Besant “has always inspired me with her personality. Writing an article on her has helped me learn more from her life story. Chandran’s achievements have also inspired me, as she never let her problem [she lost a leg to gangrene in 1981] be a barrier—she is one of the most famous dancers in India.”

Sailesh Patnaik
Access To Knowledge, Centre for Internet and Society

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/wikimedia-blog-may-9-2016-bangla-translations-odia-womens-history

ଆମ ହାତେ ଆମ କୋଡ୍ ଲେଖିବା

subha — 2016-09-17T16:04:12Z

I authored a column on writing our code in our own hands for the editorial of Odia-language daily the "Samaja". The piece is about the philosophy of software freedom and how free and open source software is making a significant difference in our lives. I have also shared a little bit about how anyone can celebrate the Software Freedom Day today by contributing to and sharing about to FOSS.

For more details visit https://cis-india.org/a2k/blogs/samaja-september-17-2016-subhashish-panigrahi-let-us-write-our-code-in-our-own-hands

ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମତିଥି ପାଳନ

praskrishna — 2015-12-15T08:08:56Z

News about the Odia Wikisource's 1st anniversary, published in Odia-language web portal Odia Pua on October 25, 2015.

ଭୁବନେଶ୍ୱର 25-10 (ଓଡ଼ିଆ ପୁଅ) ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ https://or.wikisource.org ଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏକ ଖୋଲା ଅନଲାଇନ ଓଡ଼ିଆ ପାଠାଗାର। ଏହା ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କ ଦେଇ ପରିଚାଳିତ ଓ ଏଥିରେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ଓଡ଼ିଆ ବହି ବିଶେଷ କରି କପିରାଇଟ ସରିଯାଇଥିବା ବହିସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ମିଳିଥାଏ। ଗତ ବର୍ଷ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦ ତାରିଖରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଏହି ମାତ୍ର ବର୍ଷେ ପୂରିବା ଭିତରେ ୨୧୯ ଖଣ୍ଡ ବହି ଏଥିରେ ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ନେଇସାରିଲାଣି। ଆସନ୍ତା କାଲି (୨୫ ତାରିଖ) ୫ ଘଟିକା ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ସ୍ଥିତ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅନ ମ୍ୟାନେଜମେଣ୍ଟ ଅଫ ଆଗ୍ରିକଲଚରାଲ ଏକ୍ସଟେନସନ (ଇମେଜ) ଠାରେ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମତିଥି ପାଳିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ଅବସରରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ସଂଘ ତରଫରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଆଗ୍ରହୀ ସଭିଙ୍କୁ ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିଚାଳକ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ କର ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ସେ ଓ ସହକର୍ମୀ ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଉଇକିପାଠାଗାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏକ ସବିଶେଷ ବିବରଣି ପ୍ରଦାନ କରିବେ। ୧୮୫୦ରୁ ୧୯୫୦ ଭିତରେ ଛପା ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ପତ୍ରପତ୍ରିକା ସମେତ ପାଖାପାଖି ଦେଢ଼ଲକ୍ଷ ବହି ଡିଜିଟାଇଜ କରିଥିବା ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଗବେଷଣା ଅନୁଷ୍ଠାନ "ସୃଜନିକା" ତରଫରୁ ଡ ପୁଷ୍ପଶ୍ରୀ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏଥିରେ ସୃଜନିକାର ଲମ୍ବା ଯାତ୍ରା ବାବଦରେ ଏକ ଅଭିଭାଷଣ ରଖିବେ। ଏହା ପରେ ପ୍ରଫେସର ଯତୀନ ନାୟକଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ "ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଜିଟାଲ ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନ" ବାବଦରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଏକ ଆଲୋଚନାଚକ୍ରରେ ସମଦୃଷ୍ଟି ଅନୁଷ୍ଠାନ ତରଫରୁ ସୁଧିର ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ ଶିକ୍ଷାସନ୍ଧାନ ତରଫରୁ ଅନୀଲ ପ୍ରଧାନ ଯୋଗଦେବେ। ଉଇକିମିଡ଼ିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନର ଅନେକ ପ୍ରକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର ଏକ ଓ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଏକ ସହଯୋଗୀ ପ୍ରକଳ୍ପ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ ଓ ପାଠାଗାର ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଏହା ଏକ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। "ଅନେକ ରଚନା ତାଳପତ୍ରରେ ଓ ପୁସ୍ତକ ଆକାରରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ କାଳ ଗର୍ଭରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଲୋପ ପାଇଯାଉଛନ୍ତି। ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଆମ ଭାଷାର ମୁଲ୍ୟଭାନ ଅନେକ ରଚନା ଡିଜିଟାଇଜ କରି ଦୀର୍ଘକାଳ ନିମନ୍ତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ସାଇତି ରଖିବା ଆମର ପ୍ରଚେଷ୍ଟା", କହନ୍ତି ଜଣେ ସକ୍ରିୟ ଉଇକିଆଳି ଡ ସୁବାସଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତ। ଇଂରାଜୀରେ ଏହା ଉଇକିସୋର୍ସ ନାମରେ ଜଣା ଓ ୨୦୦୫ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାର ମାତ୍ର ଏକ ବର୍ଷ ହେଲା ଏହି ଦିଗରେ ସଶ୍ରମ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଜାରି ରଖିଛି। ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କ ଅକୁଣ୍ଠ ଶ୍ରମ ପ୍ରଦାନ ଫଳରେ ସ୍ଵତ୍ତ୍ଵାଧିକାର ବାଧା ନ ଥିବା ଅନେକ ପୁସ୍ତକ ଡିଜିଟାଇଜ ହୋଇ ଉଇକିପାଠାଗାର ପୃଷ୍ଠା ମଣ୍ଡନ କରୁଛନ୍ତି।

Read the original here.

For more details visit https://cis-india.org/openness/news/b2db41b2cb28b47b36b4db71b30b30b47-b13b21b3cb3fb06-b09b07b15b3fb2ab3eb20b3eb17b3eb30b30-b2ab4db30b25b2e-b1cb28b4db2eb24b3fb25b3f-b2ab3eb33b28

तेसर फ्यूल कॉन्फरेंस आओर मोज़िला हैकाथन संपन्न

praskrishna — 2015-12-15T07:59:47Z

तेसरा फ़्यूल ज़िल्ट कॉन्फरेंस 2015 23 तारिख कए चेन्नई मे संपन्न भेल ।

The article was published by esamaad on November 19, 2015.

भाषाई कंप्यूटिंगक लेल मानक संसाधन बनेबा मे पिछला सात साल स लागल फ़्यूल परियोजना दिस स 2013 मे शुरू करल गेल एहि सम्मेलन क प्रायोजक आओर आयोजक दुनिया क जानल-मानल कंपनी मोज़िला, सी-डैक आओर रेड हैट छल। तीन दिवसीय इ सम्मेलन 20 नवंबर कए आरंभ भेल। एकर उद्घाटन सत्र कए मोज़िला क लोकलाइजेशन ड्राइवर एक्सेल हेच्ट, आईआईटी मद्रास क प्रोफ़ेसर हेमा मूर्ति, आईआईटी मद्रासे क हेमचंद्रण कराह आओर सीडैक क सहायक निदेशक जसजीत सिंह संबोधित केलथि‍। पहि‍ल दिन क सांझक पैनल डिसक्शन मे मोज़िला क पेइंग मो आओर आर्की आ अवाया क जी. करूणाकर आओर फ्यूल प्रोजेक्ट क संस्थापक राजेश रंजन क मॉडरेशन मे खुजल परिचर्चा भेल। पहि‍ल दिन क कार्यक्रम मे कैकटा जानल-मानल भाषाई कंप्यूटिंग पर काज करय बला विद्वान हिस्सा लेलथि‍ ।

तमिलनाडु क स्थानीय भाषाई तकनीकी विशेषज्ञ क अलावा एहि सम्मेलन मे भारत आओर नेपाल क विभिन्न भाषा-भाषाई हिस्सा क करीब पचास स बेसी लोग उपस्थित छलाह। तीन दिवसीय एहि सम्मेलन क पहि‍ल दिन सभ लेल खुलल छल जखनकि अगि‍ला दू दिन मोज़िला लोकलाइजेशन हैकाथन क कार्यक्रम चलल जेकरा लेल सहभागी ख़ास तौर पर आमंत्रित कैल गेल छलाह। लोकलाइजेशन कोनो स्रोत भाषा से स्थानीय भाषा मे कोनो उत्पाद कए बदलबा क पूरा प्रक्रिया कए कहल जाएत छल। एहिक अंतर्गत मोज़िलाक विभिन्न उत्पाद क लोकलाइजेशन यानी स्थानीयकरण क प्रक्रिया, ओहि मे सुधार आओर भविष्य क कार्ययोजना पर विस्तार स चर्चा भेल। पूरा कार्यक्रम क संचालन सी-डैक क तकनीकी अधिकारी चंद्रकांत धूताडमल केलथि‍।

उद्घाटन सत्र क आरंभ करैत फ़्यूल प्रोजेक्ट क संस्थापक राजेश रंजन फ़्यूल प्रोजेक्ट क बारे मे उपस्थित श्रोता क बतेलथि‍ – ओ बतेलथि‍ कि खालि सामुदायिक योगदान आओर कि‍छु संगठनक मदति क बदौलत भाषाई संसाधन क इ प्रोजेक्ट दुनिया क सबसे पैघ खुलल परियोजना बनि‍ गेल छल। मानक तकनीकी शब्दावली, स्टाइल गाइड, ट्रांसलेशन एसेसमेंट मैट्रिक्स सहित कैकटा महत्वपूर्ण संसाधन स लैस इ प्रोजेक्ट विश्वव्यापी भाषाई संदर्भ क बड़का अभिलेख बनि‍ गेल छल। गौरतलब अछि कि दुनिया क क़रीब 60 भाषा क भाषा समुदाय अखैन एहि परिजोयना स जुड़ल छल। मोज़िला क एक्सेल भारत मे बढ़ि‍ रहल इंटरनेट उपयोगकर्ताओं क महत्व कए रेखांकित करैत बतेलथि‍ कि मोज़िला आओर एकर खुलल मूल्य क उपस्थिति कतेक महत्वपूर्ण अछि। हेमा मू्र्ति क‍हलथि‍ कि अखनो भाषाई कंप्यूटिंग क स्थिति बेसी नीक नहि भेल है आओर एहि क्षेत्र मे आरो काज केनाय बाकी अछि। जसजीत सिंह कहलथि‍ कि कि‍छु आओर पैघ कंपनी क संग फ़्यूल क जुड़ाव भेनाय जरूरी अछि आओर उ कंपनी सब कए सामुदायिक रूप से तैयार कैल गेल संसाधन क महत्व कए बुझनाय चाही। समानता क चिह्न आओर डिजिटल मानविकी क विकास पर हेमचंद्रण क वक्तव्य बहुत उम्दा छल। ओ कहलथि‍ कि डिजिटल मानविकी पारंपरिक मानविकी कए हैक कए लेने अछि । ओ कहलथि‍ कि हमरा खाली इंटरफेस स्तरीय लोकलाइजेशन स ऊपर उठबा चाही।

कार्यक्रम मे लिब्रेऑफिस क इटालो विग्नोली, हमारा लिनक्स क विकास तारा, इतिहासकार रविकांत आओर जानल-मानल ब्लॉगर रवि रतलामी सेहो अपन वक्तव्य देलथि‍। भाषाई तकनीक विशेषज्ञ बिराज कर्माकर, प्रवीण ए, शुभाशीष पाणिग्रही, वीथिका मिश्रा, प्रवीण सतपुते, चंदन कुमार, राजू विंदाने सहित कैकटा लोग सेहो अपन वक्तव्य देलथि‍।

मोज़िलाक एक्सेल हेच्ट, पेइंग मो आओर आर्की क दिशा-निर्देश मे अंतिम दू दिन तक विभिन्न भाषा मे काज करय बला लोगक व्यापक परिचर्चा क दौरान कैकटा विषय पर बात भेल आओर उपस्थित लोग मोज़िला क स्वयंसेवी गतिविधियों क भविष्यक कार्ययोजना बनेलथ‍ि।

For more details visit https://cis-india.org/openness/news/esamaad-november-19-2015-third-fuel-conference-completed-in-chennai

CIS-A2K, KIIT University and Kalinga Institute of Social Sciences sign MoUs

subha — 2014-02-03T06:24:18Z

KIIT University, Kalinga Institute of Social Sciences and the Centre for Internet and Society's Access to Knowledge team (CIS-A2K) have entered into a memorandum of understanding (MoUs) for furthering Odia Wikipedia.

Dr.Achyuta Samanta, Founder-Chairman of KIIT and KISS inaugurated both the collaborations formally. Dr. Sasmitarani Samanta, Registrar, KIIT and Surjya Kanta Mohanty, Chief Operating Officer, KISS signed the MoUs of KIIT and KISS respectively whereas T. Vishnuvardhan, Programme Director, CIS-A2K was there to sign in both the MoUs on behalf of CIS along with Subhashish Panigrahi, Programme Officer, CIS-A2K. Odia Wikipedians Dr. Subas Chandra Rout, Shitikantha Dash, Jnanaranjan Sahu and Sailesh Patnaik, senior faculty and management members; Prof. Parthosen Gupta, Professor-KIIT School of Management, Sucheta Priyabadini, Joint Registrar, KIIT Santosh K. Pani, Dean-KIIT School of Electrical Engineering and other staff members from KISS were there for this event.

The event was held on January 11, 2014 from 10.00 a.m. to 1.00 p.m.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/cis-a2k-kiit-university-kaling-institute-of-social-sciences-mou

Odia Language's Presence in Digital Media and Wikipedia's Role

subha — 2014-03-05T11:36:46Z

କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା (Odia language in computer) is an essay published in Odia newspaper "The Samaja's Sunday supplement" on March 2. It is about the journey of Odia language in the digital era and the challenges faced during digitization of books and manuscripts.

It also focusses on the new technological advancements that allow users to interact and share knowledge on the internet in Odia language. It briefly explains about Odia Wikipedia, an online encyclopedia that is written by voluntary editors and the massive knowledge production by opening up platforms like these that allows real-time collaboration for editorship in regional languages.

A scanned version of the article is reproduced below. A higher resolution of this article could be read in The Samaja e-Paper.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/the-samaja-subhashish-panigrahi-march-2-2014-odia-language-presence-in-digital-media

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: ତିନି ବର୍ଷର ସକ୍ରିୟ ଅବଦାନ ୧୦ ବର୍ଷର ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଲା

subha — 2014-03-20T11:20:59Z

The post is about the journey of Odia Wikipedia and the last three years of active contribution

Click to read the original published on the website of the Brokenscooter

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ୨୯ ଜାନୁଆରୀରେ ଏହାର ୧୦ ବର୍ଷ ପୂରଣ କଲା । ୨୦୦୪ରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଥିରେ ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥରେ ଲେଖାଲେଖି ୨୦୧୧ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ୫୫୦ଟି ଯାହିତାହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ କହିବାକୁ ଗଲେ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ସଭ୍ୟ ନଥିଲେ । ତତ୍କାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିବା ଲାଗି ଉଇକିଆଳିଙ୍କୁ ବହୁତ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡୁଥିଲା । ଅଧିକ ଲୋକ ଇଣ୍ଟରନେଟ ତଥା ବିଶେଷ ଭାବେ ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଓ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଅଧିକ ଇନପୁଟ ପ୍ରଣାଳୀ ଆସିବା ଦ୍ଵାରା ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଲୋକଲୋଚନାକୁ ଆସିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଫେସବୁକ ପୃଷ୍ଠା ଏବଂ ଗୋଠ ଅଧିକ ଲୋକମାନଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏକ

ସାମାଜିକ ଦ୍ଵାର ହୋଇଥିଲା । ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଲେଖା ହୋଇ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ଲେଖା ଏହି ଭାଷାରେ ପ୍ରାୟତଃ କିଛି ନାହିଁ ବା ବହୁତ କମ । ଅନ୍ୟ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଏହି ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ଛବି, ଭିଡ଼ିଓ ଓ ଅଡ଼ିଓ ମିଡ଼ିଆଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ କମ । ଏବେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଲୋକ ସେହି ପୁରୁଣା ଚୋରା ଅପରେଟିଂ ସିଷ୍ଟମକୁ ସେମାନଙ୍କ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ଯାହାକି ସମସ୍ତ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ପ୍ରକଳ୍ପର ଉନ୍ନତିରେ ଏକ ବଡ଼ ବାଧା ପାଲଟିଛି । ଅଧୁନା ଓଡ଼ିଆରେ ଅନଲାଇନ ଅବଦାନ ଓ ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ ଇନପୁଟ ପ୍ରଣାଳୀ ଆସିବାକୁ ଲାଗିଛି । ଅଧିକ ଲୋକ ଓଡିଆରେ ଇଇଉନିକୋଡ଼ବ୍ୟବହାର କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ବହୁତ ଗୁଡ଼ିଏ ଲେଖା ଓ ପାଠକ ଦେଇ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି । ମାସିକ ପୃଷ୍ଠା ଦେଖା ଯାହାକି ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଲଗାତର କମ ଥିଲା ତାହା ୧୦୦୦ରୁ ୪,୦୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ହେଲାଣି ଯାହା ବେଳେବେଳେ ୫,୦୦,୦୦୦ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଲେଖାଥିବା ସମସ୍ତ ୱେବସାଇଟ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବାଧିକ । ଦୁଇଦିନ ଧରି ଅଧିକ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଲାଭଳି ନୂଆ ପ୍ରକଳ୍ପ ସହ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏହାର ଦଶମ ଜନ୍ମତିଥି ପାଳନ କରିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିଆଳିଗଣ ୨୮ ଜାନୁଆରୀରେ କଳିଙ୍ଗ ଇନଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ ଅଫ ସୋସିଆଲ ସାଇନ୍ସେସ ଏବଂ ୨୯ ଜାନୁଆରୀରେ ଇଣ୍ଡିଆନ ଇନଷ୍ଟିଟ୍ୟୁଟ ଅଫ ମାସ କମ୍ୟୁ ନିକେସନ ଏହି ଦୁଇଟି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଠାରେ ଏକଜୁଟ ହୋଇ ଏଥିରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ ।

Odia Wikimedia community is organizing Odisha day on the 29th of this month in Bhubaneswar. More details: http://or.wikipedia.org

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/wikipedia-odia-completes-10-years

Odisha Dibasa 2014: 14 Books Re-released under CC License

subha — 2014-04-14T10:57:43Z

Odisha became a separate state in British India on April 1, 1936. Odia, a 2,500 year old language recently gained the status of an Indian classical language. The Odia Wikimedia community celebrated these two occasions on March 29 in Bhubaneswar with a gathering of 70 people.

Originally published on the Wikimedia blog on April 8, 2014. Media coverage of the event can be accessed here.

Linguists, scholars and journalists discussed the state of the Odia language in the digital era, initiatives for its development and steps that can be taken to increase accessibility to books and other educational resources. 14 copyrighted books have been re-licensed under the Creative Commons license and the digitization project on Odia WikiSource was formally initiated by an indigenous educational institute, the Kalinga Institute of Social Sciences (KISS). Professor Udayanath Sahu from Utkal University, The Odisha Review’s editor Dr. Lenin Mohanty, Odisha Bhaskar’s editor Pradosh Pattnaik, Odia language researcher Subrat Prusty, Dr. Madan Mohan Sahu, Allhadmohini Mohanty, Chairman Manik-Biswanath Smrutinyasa and trust’s secretary Brajamohan Patnaik along with senior members Sarojkanta Choudhury and Shisira Ranjan Dash spoke at the event.

Eleven books from Odia writer Dr. Jagannath Mohanty were re-released under Creative Commons Share-Alike (CC-BY-SA 3.0) license by the “Manik-Biswanath Smrutinyasa” trust, a trust founded by Dr. Mohanty for the development of the Odia language. Allhadmohini Mohanty formally gave written permission to Odia Wikimedia to release and digitize these books.

The community will be training students and a group of six faculty members at KISS who will coordinate the digitization of these books. “Collaborative efforts and open access to knowledge repositories will enrich our language and culture,” said linguist Padmashree Dr. Debiprasanna Pattanayak as he inagurated the event. Dr. Pattanayak and Odia language researcher Subrat Prusty from the Institute of Odia Studies and Research also re-licensed three books based on their research on Odia language and cultural influence of the language on other societies under the same license. KISS is going to digitize some of these books and make them available on Odia Wikisource.

An OpenType Odia Unicode font, “Odia OT Jagannatha” designed by Sujata Patel from Odialanguage.com was released under the OFL license. This is the first Odia OpenType font that the community actively tested. A new Odia offline input tool called “TypeOdia” by Wikipedian Manoj Sahukar was also released for public distribution. DVDs containing the font, the input tool, Odia language dictionaries, offline Odia Wikipedia in Kiwix, Wikipedia editing guide, ISCII to Unicode font converter, various free and open source software packages and Ubuntu operating system.

Active Odia Wikipedian and Admin Mrutyunjaya Kar gave the inaugural speech. Subhashish Panigrahi from the Center for Internet and Society read the annual report and vision of Odia Wikipedia. Chief guest Dr. Debiprasanna Pattanayak discussed about the efforts put forth that brought the Odia language as the sixth Indian classical language. A large majority of Odia publications are not available on the internet and readers are devoid of easy accessibility. He further discussed the process of digitization for preserving valuable books that are out of print and the old palm leaf manuscripts. Professor Udayanath Sahu presented on the process, progress and implementation of machine translation project in Utkal University.

Experienced Wikimedians conducted an advanced Wikipedia workshop on the second day of event at KIIT University, Bhubaneswar. It was attended by a majority of the existing Wikimedians from the community including new Wikipedians who signed up for the Odia Wikipedia Education Program at the Indian Institute of Mass Communication, Dhenkanal. Mrutyunjaya Kar presented on WikiData and various tools for linking and accessing information in multiple languages on various Wikimedia projects. Ansuman Giri discussed advanced technical aspects such as the use of various gadgets, proper categorization, how to use subpages, how to auto-list archive pages, customizing WikiLove feature, user rights modification, including how important it is to cite biographies of living persons with secondary sources, etc. Shitikantha Dash discussed copyright and issues regarding uploading images and other media files on Wikimedia Commons. Dr. Subas Chandra Rout presented on “notability, referencing and creating citations for the notable topics.” Subhashish Panigrahi discussed the work plan for the year, failure of program projects, collective learning and the dos and don’ts of community building.

We hope that more authors will come forward and re-release their books under CC-BY-SA license. The Odia community is excited to see or.wikisource.org go live. A few Wikipedians are even interested in typing their favorite free licensed books to make them available on Wikisource. I believe it’ll be challenging to train the KISS students to type and proof-read the written texts. In the CISA2K’s draft plan, the goal to have the number of editors seems overestimated. The students need to have some knowledge about Wikimedia and how it works in general before they start working. We hope that the books will be digitized properly and in coming days more users will join us in the process as we will have more free books in Odia Wikisource. I appeal to the Odia people to be a part of the Odia Wikimedia community and make Odia Wikisource a successful project, we need all the time you can devote. :-) Ansuman Giri, Odia Wikipedian


A group picture of Odia Wikipedians (by Jnanaranjan Sahu, CC-BY-SA 3.0)

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odisha-dibasa-2014

୭୯ ବର୍ଷରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା: ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓଡ଼ିଆ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଏହାର ବ୍ୟବ‌ହାର

subha — 2014-05-06T05:18:21Z

This article was published in online Odia magazine "The Amalekha". It covers a brief history of the book digitization initiates in Odia language, problems with access available content in ISCII standard, scope of Unicode content and Open Access, Odia Wikipedia's further use for public and contribution.

ଓଡ଼ିଶା ହେଉଛି ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ ଯାହା ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ପ୍ରଥମ ରାଜ୍ୟ ହେଲା । ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ଯାହାକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଓଡ଼ିଶା ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ହେଲା ତାହା ନିକଟ ଅତୀତରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ଲାଭ କରିଛି ନିଜର ୨୦୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷର ଗୌରବଜ୍ଜଳ ଇତିହାସକୁ ଜଗତ ସମ୍ମୁଖରେ ଉନ୍ମୋଚିତ କରି । ତେବେ ଏ ମାନ୍ୟତା ଏକ ଭାଷାଭାଷୀ ମୂଳ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ବିଶେଷ ସୁଯୋଗ ଆଣିଦିଏ-ତାହା ହେଲା ଭାଷାର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କର ୫୦୦ କୋଟିର ଅନୁଦାନ ଯାହା ଭାଷାର ନାନାଦି ସାଧନ ନିର୍ମାଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ତେବେ ଏକ ଭାଷାର ବିକାଶରେ କେଉଁ କେଉଁ ସାଧନ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଭାଏ ତାହା ଜାଣିବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଜଗତର ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚଟି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କ‌ଥିତ ଭାଷା: ମାଣ୍ଡାରିନ (ଚାଇନିଜ ଭାଷାଗୋଷ୍ଠୀ), ଇଂରାଜୀ, ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ (ହିନ୍ଦୀ, ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଆଦି ଭାଷାସମୂହ), ସ୍ପାନିସ ଓ ରୁସିଆନ‌ ଭାଷାମାନ‌ଙ୍କ ସ‌ହ ଓଡ଼ିଆକୁ ତୁଳନା କଲେ ଆମ ସାମନାରେ ଅନେକ ଅନାଲୋଚିତ ତ‌ଥ୍ୟ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେବ । ଉପରଲିଖିତ ପାଞ୍ଚୋଟିଯାକ ଭାଷା ଭିତରୁ କେଉଁଟି ବି ମୂଳ ଭାଷା ନୁହେଁ, ଅର୍ଥାତ, ଏ ସବୁଯାକ ଭାଷା ଏକ ମୂଳ ଭାଷାରୁ ବାହାରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା ରୂପେ ଆଧୁନିକ ଦୁନିଆରେ ଜଣାଶୁଣା । ଏମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ ଭାଷା ମାଣ୍ଡାରିନ ଭାଷାସମୂହର ମୂଳ ତ‌ତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗ ବା ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣରେ "କ୍ଳିଙ୍ଗ" ଭାଷାର ଢାଞ୍ଚାରେ ନିର୍ମିତ ଯାହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଆମ ସାଧବ ପୁଅମାନେ ଦୂରଦେଶକୁ କେବଳ ଆମର ପାଟଲୁଗା ଆଉ ମସଲା ନେଇଯାଇ ନଥିଲେ, ଆମର ଭାଷା, ଚଳଣି, ଧର୍ମର ଅନେକ ଧାରା ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ । ତେବେ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ତ‌ଥ୍ୟ ଅଭିଲେଖର ଅଭାବରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇନ‌ପାରି ଇତିହାସ ଆଢ଼ୁଆଳରେ ରହିଯାଇଛି । ଓଡ଼ିଆକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ପାଇଁ ବରିଷ୍ଠ ଭାଷାବିଦ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଦେବୀପ୍ରସନ୍ନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେଉଁ କମିଟି ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା ସେଥିରେ ପ୍ରମାଣସ୍ୱରୂପ କେତେକ ଅଭିଲେଖର ଉପସ୍ଥାପନା କରାଯାଇଛି । କିନ୍ତୁ ଖାରବେଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖୋଦିତ ଖଣ୍ଡଗିରିର ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖକୁ ବାଦ‌ଦେଲେ ଆଉ କିଛି ପୁରୁଣା ଲେଖ ମିଳିପାରିଲା ନାହିଁ । ତେବେ ଭାଷାଟିଏ ଜଣାଶୁଣା ହେବା ପାଇଁ ଯେ ଏହା ପୁରାତନ ହେବା ଜରୁରୀ ନୁହେଁ ତାହା ଓଡ଼ିଆ ସ‌ହିତ ପୃଥିବୀର ୫ଟି ଭାଷାକୁ ତୁଳନା କଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ । ତେବେ କିଭଳି ଭାବେ ଭାଷା ବିଶ୍ୱସାରା ବ୍ୟାପେ, ଏହା ଚିନ୍ତା କରିବାର ବେଳ ଆସିଛି ।

ଭାଷାଟିଏ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ବ୍ୟବ‌ହାରରୁ । ଯେଉଁ ଭାଷା ସାଧାରଣ ଜୀବନ ସ‌ହ ଯେତେ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ସେ ଭାଷା ସେତେ ଅଧିକ ପ୍ରବ‌ହ‌ମାନ । ଭାଷା ବ୍ୟାପେ ଲିଖନ ଓ ପଠନରୁ । ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜଣାଶୁଣା ଭାଷାର ସାହିତ୍ୟ କେବଳ ସେହି ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନ‌ଥାଏ, ତାହା ଅନୁଦିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱସାହିତ୍ୟ ସମାଜରେ ପଠିତ ହୁଏ । ସରଳ ଭାଷାରେ କ‌ହିଲେ ଯେତେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶାର କ‌ଥା ବିଶ୍ୱର ବାକି ଭାଷାମାନଙ୍କରେ ଲିଖିତ ହେବ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ସେତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ । ଭାଷାର ନିଅଁ ଦମ୍ଭିଲା ହୁଏ ସରକାରୀ ପ୍ରୋତ୍ସାହ‌ନରୁ । ଯେଉଁ ସମୟରେ ପଶ୍ଚିମ‌ବଙ୍ଗରେ ସରକାରୀଭାବେ ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା, ଇଂରାଜୀରେ ସରକାରୀ ନ‌ଥିପ‌ତ୍ରରେ କାମ କରିବା ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଉଥିଲା ସେହି ଏକା ସମୟରେ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାକୁ ସରକାରୀ କଳରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରି, ଶିକ୍ଷାଦୀକ୍ଷାର ମାଧ୍ୟମ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପ୍ରାଣବଳି ଦେଇଥିଲେ ଅନେକ ଭାଷା ପ୍ରେମୀ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଇଉନେସ୍କୋ ଫେବ୍ରୁଆରି ୧୫କୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାତୃଭାଷା ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରେ । ଯେଉଁ ଭାଷା ଯେତେ ସ‌ହଜରେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପ‌ହ‌ଞ୍ଚିପାରେ ସେ ଭାଷା ସେତେ ଅଧିକ ପଠିତ ହୁଏ । ଏ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ପଦଃକ୍ଷେପ ଭିତରୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ପାଠକ ଓ ଲେଖକର ହାତରେ ପ୍ରଥମ ଓ ତୃତୀୟଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ର‌ହିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅଧିକ ବ‌ହିପ‌ତ୍ର ପଢ଼ିବା, ତାହାକୁ ଅନ୍ୟଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରିବା, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର, ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନେକ ନିଆରା ପରମ୍ପରା, ଲୋକସାହିତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱର ବାକି ଭାଷାରେ ଲେଖି ଜ୍ଞାନର ବିତରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅନାଲୋଚିତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଉପରେ ପାଠକର ଆଗ୍ରହ ବଢ଼େ । ଏହା ପରୋକ୍ଷରେ ସାହିତ୍ୟ, ଭାଷା, ପରମ୍ପରା ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ବିକାଶର ପ‌ଥ ପ୍ରସାରଣ କରେ । ଭାବନ୍ତୁ, ଯଦି ଭାଷାଟିଏକୁ ଛିଡ଼ା କରାଇବା ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ କରୁଥିବା ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ଭିତରୁ ଇଂରାଜୀରେ ବଙ୍ଗର ଜନ‌ଜୀବନ ଉପରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥଟିଏ ବାହାରି ନ‌ଥାନ୍ତା ତାହେଲେ ଆଜି ବଙ୍ଗଳା ଭାଷା ବିଶ୍ୱର ସ‌ପ୍ତମ କ‌ଥିତ ଭାଷା ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥାନ୍ତା କି?

ପୁରୁଣା ବ‌ହିର ଅଭିଲେଖ:

୧୮୧୧ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୧୯୫୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହି ପୁରୁଣା କାଗଜ, ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ଅଭାବରୁ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଉଥିବା ଲକ୍ଷ କରି ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସୃଜନିକା ଦ୍ୱାରା ସେସବୁ ବ‌ହିର ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ ତିଆରି କାମ କିଛି ବର୍ଷ ତଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଏଯାବତ ପାଖାପାଖି ୭୪୦ ଖଣ୍ଡ ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହି, ପ‌ତ୍ରପ‌ତ୍ରିକା ଆଦି ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଇତିହାସରେ ଏଯାବତ ସର୍ବାଧିକ । ନ୍ୟାସନାଲ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ଟେକନେଲୋଜି (NIT), ରାଉରକେଲା ସ‌ହ‌ଯୋଗରେ ସୃଜନିକା ବ‌ହିସବୁକୁ ସ୍କାନ କରି ପରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀମାନଙ୍କ ସ‌ହାୟତାରେ ପିଡ଼ିଏଫ ଫର୍ମାଟରେ ଏହି ବ‌ହି ଓ ପାଣ୍ଡୁଲିପି ଆଦିର ଡିଜିଟାଲ ଅଭିଲେଖ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଅଧୁନା oaob.nitrkl.ac.in ରେ ୨୪୦ ଖଣ୍ଡ ବ‌ହି ଡାଉନଲୋଡ଼ ପାଇଁ ଖୋଲାରେ ବିତରଣ ହେଉଥିବା ବେଳେ ବାକି ବ‌ହି ସୃଜନିକା ଦ୍ୱାରା ସିଡ଼ି/ଡିଭିଡ଼ି/ପେନ‌ଡ୍ରାଇଭରେ ମିଳୁଛି । ଏହି ବ‌ହି ଭିତରେ ରହିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ, ୧୮୧୧ରୁ ୧୯୪୨ ଭିତରେ ସଂକଳିତ ପାଖାପାଖି ୨୬ ଗୋଟି ଅଭିଧାନ, ୧୮୫୦ରୁ ୧୯୫୦ ଭିତରର ୧୦୦ ବର୍ଷରେ ଛପାଯାଇଥିବା ଅନେକ ବିଜ୍ଞାନ, ସାହିତ୍ୟ, ଇତିହାସ ଓ ଗବେଷଣାଧର୍ମୀ ବ‌ହି । ୬୧ଟି ପ‌ତ୍ରିକା ଓ ୧୪ଟି ତ‌ତ୍କାଳୀନ ଖବରକାଗଜରୁ ପାଖାପାଖି ୧,୨୦,୦୦୦ ପୃଷ୍ଠା ଡିଜିଟାଲ ମାଧ୍ୟମରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରାଯାଇପାରିଛି । ନିକଟ ଅତୀତରେ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ତରଫରୁ ପୁରାତନ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହିର ଡିଜିଟାଲ ସଂସ୍କରଣ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି । ତେବେ କି କି ବ‌ହିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ କରାଯାଉଛି ତାହା ଅଗୋଚରରେ ରହିଛି । ୨୦୦୪ ପରଠାରୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଉତ୍କଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ (ଓଡ଼ିଆରେ) ଓ Orissa Review (ଇଂରାଜୀରେ) http://orissa.gov.in/e-magazine/utkalprasanga/utkalprasanga.htm ୱେବସାଇଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ଯେଉଁଥିରେ ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅନେକ ଗବେଷଣା ସମ୍ବଳିତ ରଚନା ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । orissabigyanacademy.nic.in ୱେବସାଇଟରେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ଓଡ଼ିଆ ବିଜ୍ଞାନ ଲେଖା, ବିଶେଷ କରି ବିଜ୍ଞାନ ଦିଗନ୍ତ ପ‌ତ୍ରିକାର ସଂଖ୍ୟାସବୁ ଉପଲବ୍ଧ ଯାହା ପଢ଼ାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରମୁଖ ଓଡ଼ିଆ ଖବରକାଗଜ ଓ ପ‌ତ୍ରପ‌ତ୍ରିକାମାନଙ୍କର ୱେବସାଇଟରେ ଖବର ଓ ଲେଖାସବୁ ରହିଛି ଯାହା ଭିତରୁ କିଛି ଆର୍କାଇଭ ହୋଇଛି ଆଉ କିଛି ହୋଇନାହିଁ । ତେବେ ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସମସ୍ତ ବ‌ହି କେବଳ ପଢ଼ିହେବ । ତାହା ନାଁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଖୋଜିହେବ ନାଁ ଲେଖାକୁ ପୁନ‌ବ୍ୟବ‌ହାର କରିହେବ ।

ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଟାଇପ କରିବା:

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଥମ ଛାପାକଳରୁ ଛପା ହେବା ପରଠାରୁ ଆଜିଯାଏ ହୁଏତ ଅସଂଖ୍ୟ ବ‌ହି ଛପାଯାଇଥିବ । ତେବେ ସେସବୁକୁ ଖୋଜିବସିଲେ ସ‌ହଜରେ ମିଳିବ କି? ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ବିରାଟ ଛିଡ଼ାହୁଏ ଆମ ଆଗରେ, ଯାହା ହେଲା ସ‌ହଜଲବ୍ଧ ଅଭିଲେଖ ବା ଆର୍କାଇଭ । ଯଦି ମୋତେ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ କାବ୍ୟର ଏକ ପଙ୍‌କ୍ତି ପଢ଼ିବାର ଅଛି ତାହେଲେ ମୁଁ ଜୟଦେବଙ୍କ ଲିଖିତ ବିରଳ ତାଳପ‌ତ୍ର ପୋଥିଟି ଖୋଜିବି କି? ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜିବସିବି ଲାଇବ୍ରେରି ଯିବା ଆଗରୁ । ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ମଣିଷର ବ‌ହି ସ‌ହ ସମ୍ବନ୍ଧ ଯେତେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଯାଉଛି ଇଣ୍ଟରନେଟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ସେତେ ବଢ଼ି ବଢ଼ି ଯାଉଛି । ତେବେ ନୂତନ-ପୁରାତନ ବ‌ହିର ସବୁ ପାଠ ଯଦି ସ‌ହଜରେ ମିଳିପାରନ୍ତା ତେବେ ପାଠକଟିଏ ଯେତେବେଳେ ଯାହା ଚାହିଁବ ତାହା ପଢ଼ିପାରିବ । ଯେଉଁ ଭାଷାରେ ଏ ସାଧନ ଯେତେ ଅଧିକ ସେ ଭାଷା ପାଠକ ତିଆରି କରିବାରେ ସେତେ ସଫଳ । ଏ ବିଷୟରେ ଭାବିଲେ ଆମ ମନରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଥମ ଭାଷାଟି ଉଙ୍କିମାରେ ତାହା ହେଲା ଇଂରାଜୀ । ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ବା ଓଡ଼ିଶା ବିଷୟରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ କିଛି ଖୋଜିବା ବେଳେ ଯାହା ଗୁଗଲରେ ଟାଇପ କରୁ ସେ ବି ହେଉଛି ଇଂରାଜୀ ଭାଷା । ତେବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଓଡ଼ିଆରେ ପଢ଼ିବାରେ ଓ ଲେଖିବାରେ ବାଟ ବି ଖୋଲିଛି ତାହା ଉଣା ଅଧିକେ ଅନେକେ ଜାଣି ନ‌ଥିବେ । ସମ୍ବିଧାନ ସ୍ୱିକୃତୀପ୍ରାପ୍ତ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଭାଷା କମ୍ପ୍ୟୁଟରରରେ ବ୍ୟବ‌ହାରଯୋଗ୍ୟ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଜିର ସମୟରେ ଅଧିକାଂଶ ବ୍ୟବ‌ହାରକାରୀ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଉଇଣ୍ଡୋଜର ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିଥାନ୍ତି । ଉଇଣ୍ଡୋଜ ଭିସ୍ତା ନାମକ ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମର ସସ୍କରଣ ଆସିବା ଯାଏଁ ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଲେଖାପଢ଼ା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁନ‌ଥଲା । ତେବେ ଭିସ୍ତା ପରଠାରୁ ଏହି ଅସୁବିଧା ଆପାତ‌ତଃ ଦୂର ହେଲା । ଆଜିର ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମ ଯଥା: ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଉଇଣ୍ଡୋଜ, ଲିନ‌କ୍ସ ଓ ଆପଲ ମ୍ୟାକ ଆଦିରେ ଓଡ଼ିଆରେ ପଢ଼ିବା ଓ ଲେଖିବାରେ ବିଶେଷ କିଛି ଅସୁବିଧା ପ୍ରାୟ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନୁଥିବା ଯେକୌଣସି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବ୍ୟବ‌ହାରକାରୀକୁ କେହି ପଚାରନ୍ତି ଓଡ଼ିଆରେ କିଛି ଟାଇପ କରି ଲେଖିବା ନିମନ୍ତେ, ୧୦୦ରୁ ଜଣେ କି ଦୁଇଜଣ ନିଜର କ୍ଷମତା ପ୍ରକାଶ କରିବେ କି ସେ ସନ୍ଦେହର କ‌ଥା । ଏହାର ମୂଳ କାରଣ ହେଲା ସ୍କ୍ୁଲ, କଲେଜ ପଢ଼ାରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପିଙ୍ଗ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ କିଛି ତାଲିମ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ପାଇନ‌ଥାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆରେ ଯେ ଲେଖିହେବ ଓ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀ ଭଳି ସ‌ହଜରେ ବ୍ୟବ‌ହାର କରିହେବ ଏହା ଅନେକ‌ଙ୍କୁ ଆକାଶ କଇଆଁ ଭଳି ଲାଗିବ । ତେବେ ଏହା ଶତକଡ଼ା ଶହେ ସମ୍ବବ । ତେବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରି ଲେଖିବାରେ ଯେଉଁ ମୂଳ ପ୍ରତିବନ୍ଧକଟି ଅଛି ତାହା ହେଲେ ନାନାଦି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ । କେବଳ ବିରାଡ଼ିକୁ ଦେଖି ପଛକୁ ଗାଡ଼ି ନେବା ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ନୁହେଁ, ଭାଷାଶିକ୍ଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ନ‌କଲି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଅଛି । ତା ଭିତରୁ ପ୍ରଥମଟି ହେଲା ଅନେକେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା କ‌ଥା ଆସିଲେ ଭାବି ବସନ୍ତି ଛାପାଖାନାରେ ଛପା ହେଉଥିବା ବ‌ହି ବାବଦରେ । ଆଜି ଡିଜିଟାଲ ପ୍ରକାଶନ (ଡିଟିପି)ର ବ‌ହୁଳତା ଆଗକାଳର ବିଶାଳକାୟ ଛାପାକଳ ସବୁକୁ ଅତୀତକୁ ଠେଲିଦେଇଛି । କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି ଆମର ଛପା ପାଇଁ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଥିବା ସଫ୍ଟ୍ୱାରଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲେଖାରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଥିବା ଫଣ୍ଟ ବା କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ଅକ୍ଷରସଜାଣି ମାନ‌ଧାତା ଅମଳର । ନ‌ବେ ଦଶକର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଯେଉଁ ISCII (Indian Script Code for Information Interchange) ନାମକ ମାନ‌କର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଇଉନିକୋଡ଼ ନାମକ ନୂଆ ମାନ‌କ ତାକୁ ଆଜି ବି ଦୂରେଇପାରିନାହିଁ । ଫଳତଃ ଆଜିଯାଏ ଓଡ଼ିଆରେ ଡିଟିପି କରାଯାଇଥିବା ପାଖାପାଖି ସମସ୍ତ ଲେଖା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ନା ଖୋଜିହେବ ନା ଆଉ କାହା ସଙ୍ଗେ ବାଣ୍ଟି କରିହେବ । କେଇ ଦଶନ୍ଧି ତଳେ ଆପଣଙ୍କ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଫଣ୍ଟ ନ ଥିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ବଦଳରେ ଯେଉଁ ଚାରିକୋଣିଆ ଘର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଡିଟିପିରେ ଆଜି ବି ଯେଉଁ ଫଣ୍ଟ ବ୍ୟବ‌ହାର ହେଉଛି ସେ ସେଇ ଏକା ଫଳ ଦେବ । ଭାଷାର ବିକାଶରେ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନ‌କୌଶଳ ବିଶେଷ ଜରୁରୀ ଯାହା ଗତାନୁଗତିକ ଏହି ପ୍ରଚଳିତ ଟାଇପିଙ୍ଗକୁ ଦୂରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଦୁଃଖର ବିଷୟ ଆମର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଖବରକାଗଜଙ୍କର ପ୍ରକାଶନ ଏହି ସବୁ ISCII ଫଣ୍ଟରେ ଲେଖାହୋଇଥିବାରୁ ସେସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଖୋଜାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ।

ଇଉନିକୋଡ଼ ମାଧ୍ୟମ (Unicode standards):

ଇଉନିକୋଡ଼ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀକ ମାନ‌କ ଯାହା ଏକ ଭାଷାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ସମକକ୍ଷ କରାଇଥାଏ ଓ ଏହା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଏଥିରେ ଲେଖାଥିବା ଲେଖାକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ସ‌ହଜରେ ଖୋଜିହୁଏ, କପି କରି ବାକିମାନଙ୍କ ସ‌ହ ବିତରଣ କରିହୁଏ ଆଉ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କ‌ଥା ହେଲା ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ଫଣ୍ଟ ଇନଷ୍ଟଲ କରିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ । ଓଡ଼ିଆରେ ବି ଇଉନିକୋଡ଼ର ବିକାଶ ହୋଇଛି । ହେଲେ ଆମର ଖବରକାଗଜ ସମେତ ବାକି ସମସ୍ତ ଛାପାଖାନା ଆଜିଯାଏ ପୁରୁଣା ISCII ମାନ‌କରେ କରା‌ଯାଏ । ତେବେ ଛାପାଖାନାସବୁ ଯେ ଇଉନିକୋଡ଼ର ଉପ‌ଯୋଗୀତା ବୁଝିନାହାନ୍ତି ବା ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ନିଜର ଗତାନୁଗତିକ ଧାରାରୁ ବାହାରି କିଛି ଅଲଗା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହ‌ଁନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ନୂଆ କିଛି ବ୍ୟବ‌ହାର କରିବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଉଛନ୍ତି । କିଛି ମାସ ତଳେ ସ୍କାଇବସ (Scribus) ସଫ୍ଟ୍ୱାର ବ୍ୟବ‌ହାର କରି ତେଲୁଗୁ ଖବରକାଗଜ "ପ୍ରଜାଶକ୍ତି" ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟରେ ଖବରକାଗଜ ଛପାଇ ଇତିହାସ ତିଆରି କଲା । ଓଡ଼ିଆରେ ବି ଏହା ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ତେବେ ଆମ ପାଖରେ ଉପଲବ୍ଧ ଥିବା ବ‌ହିଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳ ଯାଏଁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ନ କରାଯାଇଛି ସେଯାଏଁ କେହି ସେସବୁକୁ ଲାଇବ୍ରେରି ନ ଯାଇ ପଢ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ । ଆଜିର ତାରିଖରେ ୨୫-୩୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ କମ ପ୍ରାୟ ଓଡ଼ିଆ ହୁଏତ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଚିହ୍ନିବାକୁ ବି ହୁଡ଼ିବେ । ଭାଷା କେବଳ ଗପ-କବିତା ରଚନା ଓ ଉପାଧୀ-ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯଦି ଆମ ଭାଷାର ବଡ଼ବଡ଼ୁଆମାନେ ଭାଷାକୁ ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ନ କରିଥାନ୍ତେ ତାହେଲେ ଆମେ ଆଜି ନିଜକୁ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ଏକ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ପରିଚୟ ଦେଉନ‌ଥାନ୍ତୁ । ଆଉ ମଧୁବାବୁ-ଫକୀରମୋହ‌ନ-ଗଙ୍ଗାଧର-ରାଧାନାଥ ପ୍ରମୁଖ ନିଜ ସମୟଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଲେଖା ଆଜି ମାନ‌କ ଲେଖାର ମୂଳଦୁଆ ଗଢ଼ିଛି । ଆଜି ଆମେ ଯଦି ଆମ ସମୟର ସମତାଳରେ ନ ଚାଲି ଅପ୍ରଚଳିତ ଟେକନୋଲୋଜିକୁ ଆପଣାଇ ପୃଷ୍ଠା ପରେ ପୃଷ୍ଠା ରଚନା କରିଚାଲିବା ତାହା ଭବିଷ୍ୟତର ପିଢ଼ି ନିମନ୍ତେ ଉପଯୋଗୀ ହେବ ତ? ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯଦି ଆମ ଚାରିପାଖର ଘଟଣାବଳୀକୁ ଟିକେ ନିରେଖି ଦେଖିବା ତାହେଲେ ଅନେକ ବିଷୟ ଫର୍ଚା ହୋଇ‌ ଦିଶିବ । ସମ‌ଭାବରେ ଦେଖିଲେ ଯେତେବେଳେ ଭାଷାର ପାଠକ ସଂଖ୍ୟା କମି କମି ଯାଉଛି ସେତେବେଳେ ଆଉ କିଛି ବ‌ହି ଛପାଇ, କିଛି କମିଟି ତିଆରି କରିବା ଠାରୁ ସ୍କୁଲ, କଲେଜ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରି ପିଲାଙ୍କୁ କମ୍ପ୍ୟୁଟର, ମଜା ମଜା ଖେଳ ଆଦି ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ । ଓଡ଼ିଆ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ପରେ ଯେଉଁ ୫୦୦ କୋଟି ଅର୍ଥ ଭାଷାର ବିକାଶରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବା ନିମନ୍ତେ ଯୋଜନା ହେଉଛି ଏଥିରେ ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପଦଃକ୍ଷେପ ହେବା ଉଚିତ । ଆମ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଅନେକ ପୋଥିପୁସ୍ତକ ଅଭିଲେଖାଗାରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କୀଟଙ୍କ ଦାଉରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି । ସେସବୁକୁ ସ୍କାନ କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇଲେ ତାହା ଅନେକଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ପିପାସା ମେଣ୍ଟାଇବ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଲେଖାଥିବା ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ତାଳପ‌ତ୍ର ପୋଥି ଅଛି (ଯାହା ୨୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ) । ଏଥିରେ ଅନେକ ମୁଖ୍ୟତଃ ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ରଖା‌ଯାଇଛି ଆଉ କିଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାଲିକାନାରେ ରହିଛି । ଏହି ସବୁ ପୋଥିର ଲେଖାକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାର ମାନସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ରହିଛି ।

ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ: କପିରାଇଟ ନ‌ଥିବା ଏକ ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ, ଯହିଁରେ ସମସ୍ତେ ଲେଖିପାରିବେ

ଏକ ଭାଷାର ଚଳନ୍ତି ଇତିହାସ ହେଲା ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ ବା ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡ଼ିଆ ଯେଉଁଥିରେ ଜଗତର ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସାଇତାହୋଇ ରହିଥାଏ । ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜ ଓ ବିନୋଦ କାନୁନ‌ଗୋଙ୍କ ପରେ ବିଶେଷ କିଛି ଉଦ୍ୟମ ଓଡ଼ିଆରେ ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ ଲିଖନ ପାଇଁ ହୋଇପାରିନ‌ଥିଲା । ଆଧୁନିକ ପାଠକଙ୍କ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଆଖିରେ ରଖି ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ୨୦୦୨ରେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଭାବରେ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ or.wikipedia.org ରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଧରାବନ୍ଧା ହାତଗଣତି ସଂକଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ସମ୍ପାଦନା ନ କରି ଏଥିରେ ସମସ୍ତ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ଆରମ୍ଭ । ଏଯାବତ ୫୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏଥିରେ ଲେଖାହୋଇସାରିଛି । ତେବେ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହୀ ଲେଖକଙ୍କ ଯୋଗଦାନରେ ଏହି ଭଳି ସାମୁହିକ ଉଦ୍ୟମ ଫଳବତୀ ହୋଇପାରିବ।

ପାଠକ, ସାହିତ୍ୟାନୁରାଗୀ, ଭାଷା ଗବେଷକ, ଭାଷାର କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ବିକାଶ କରୁଥିବା ବିଜ୍ଞାନୀ ଏକ ମଞ୍ଚରେ ଆଲୋଚନା କରି ଭାଷାର ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିଲେ ଓଡ଼ିଆର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ମାନ୍ୟତା ସଫଳ ହେବ । ଯୁବଶକ୍ତିକୁ ବିନିଯୋଗ କରି ଭାଷାର ବିକାଶରେ ମୁଖ୍ୟ ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ କରା‌ଯାଇପାରିବ । ପାଠକର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ଜାଣି ପାଠର ମାଧ୍ୟମ ବଦଳାଇପାରିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ନିଶ୍ଚିତ ଜଗତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ଭାଷା ଭିତରୁ ଏକ ହେବ ।

ଅଧିକ ପଠନ:

୧. ପୁରୁଣା ଓଡ଼ିଆ ବ‌ହି ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ: oaob.nitrkl.ac.in

୨. ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ, ଏକ ଖୋଲା ଜ୍ଞାନ‌କୋଷ: or.wikipedia.org

୩. ଓଡ଼ିଆରେ ଟାଇପ କରିବା ଉପରେ ଶିକ୍ଷଣ: or.wikipedia.org/wiki/Help:Typing

୪. ଓଡ଼ିଆରେ ଲେଖିବା ପାଇଁ ସାଧନ (ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟ ଉଇଣ୍ଡୋଜ ବ୍ୟବ‌ହାରକାରୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ): bhashaindia.com/ilit/Oriya.aspx

୫. ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଭାଷାକୋଷ: http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/praharaj (ଡାଉନଲୋଡ଼ ନିମନ୍ତେ bitly.com/bhashakosha ଦେଖନ୍ତୁ)

ଲେଖକ ପରିଚୟ: ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଓଡ଼ିଆ ତ‌ଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ବ୍ୟବ‌ହାର ଉପରେ କାମକରୁଥିବା ଜଣେ ଗବେଷକ । ସେ ଅଧୁନା ବେଙ୍ଗାଳୁରୁସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକସେସ-ଟୁ-ନଲେଜ ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଫିସର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟରତ । ଓଡ଼ିଶାରେ କିଟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ, କଳିଙ୍ଗ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ସୋସିଆଲ ସାଇନ୍ସେସ (କିସ), ଭାରତୀୟ ଜନସଂଚାର ସଂସ୍ଥାନ, ଢେଙ୍କାନାଳ (IIMC) ଆଦି ଅନେକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ସେ କରି ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିକ୍ଷାର ବିକାଶ ନିମନ୍ତେ ଗବେଷଣା କରୁଛନ୍ତି । ଭାରତ ଓ ବିଦେଶରେ ସେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାର ବିକାଶ ଉପରେ ଅନେକ କର୍ମଶାଳା ଓ ଆଲୋଚନାଚକ୍ରରେ ଭାଗ ନେଇ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଭାଷାର ଆବଶ୍ୟକ‌ତା ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି । subhashish@cis-india.org ରେ ତାଙ୍କ ସ‌ହ ଇ-ମେଲରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିପାରିବେ ।

Read the article published in Amalekha here

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/subhashish-panigrahi-article-in-amalekha

Twitter weekly Curation WeAreWikipedia brings one Wikipedian Every Week

Diptiman Panigrahi — 2014-06-16T06:16:30Z

WeAreWikipedia is an initiative to bring in voices of Wikipedia contributors (known as Wikipedians). One Wikipedian curates the Twitter based handle for a week and tells interesting stories from his/her communities that are unheard to the rest of the globe. Started as a personal project by our program officer Subhashish Panigrahi it has brought 18 Wikipedians across the globe including 6 Indic language communities.

This post is written by Diptiman Panigrahi, an Odia Wikipedian who curated @WeAreWikipedia during the week when the Odia community was celebrating Odisha Dibasa 2014 in March.

Kjʊ (ə) ˈreɪt/ (curate)
Select, organize, and present (online content, merchandise, information, etc.), typically using professional or expert knowledge.

Luckily I also got a chance to curate WeAreWikipedia on Twitter. WeAreWikipedia is the official Twitter handle of wikipedians from different linguistic groups around the world, in which appointed Wikipedians tweet information, what is happening in Wikipedia of different languages, new services about Wikipedia and achievements of Wikipedia and Wikipedians across the globe.

During the last week of March 2014, I got a chance and responsibility to handle @WeAreWikipedia. I am a volunteer in Odia Wikipedia. Odia is an Indian classical language. Coincidentally Odia Wikipedia was celebrating the Statehood Day of Indian State Odisha and Classical Status to 2500 years old language Odia. The main motto of this celebration was “How can we use Odia language more and more in digital media?” Subhashish Panigrahi, program officer, Centre for Internet and Society (CIS), told me to curate Wikipedia, for that week of the occasion. When I studied the rules and regulations for tweeting, I got to know that, it is not an easy job. I had to keep track on every tweet of whom the handle was following and who was following to that handle, related to Wikipedia. It was difficult to track Bangla Wikipedia because completion of every article was informed by a tweet by their volunteer. I have a Twitter account of my own but, I don’t frequently use this. So I didn’t know about tweeting technologies.

As the function was ahead, I have seen Subhasish Panigrahi and other active wikipedians tweeting frequently about what’s going on in function in every particular time interval, as per the program time-table. So, I asked them “How you guys are doing so much of tweeting and organizing the function at a time?” Then they told about tweetdeck technology, a tool to schedule you tweet for future for any time and any moment. After that the work became 50% easier for me. I added my personal account to WeAreWikipedia account on tweetdeck, scheduled the tweet as per time table of the program. Now, the only work was to keep in touch with tweets of wikipedians regarding Wikipedia and other related tweets about Wikipedia. During the function, I happened to tweet the updated pictures and extra information live from the venue. After that my friends asked me “Are you sure you are organizing the program? This was so since the tweets were coming in every half-an-hour. However, they didn’t know that I was travelling here and there during the program for emergency requirements.

It was a wonderful experience curating WeAreWikipedia without even much time. Meeting the entire Wikimedia global community was even more fun when I was telling happenings of my own community. I hope to take part in more of such collaborative global issues like this.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/twitter-weekly-curation-wearewikipedia-brings-one-wikipedian-every-week

Odia Language gets a new Unicode Font Converter

subha — 2014-07-02T09:59:31Z

Recently, I worked on designing a font encoding converter with a fellow Wikimedian Manoj Sahukar. We worked by taking the code of a converter that was made three years back and made it work for two fonts AkrutiOriSarala99 and AkrutiOriSarala that are used by the media industry for printing and publishing.

This converter can now convert text typed using a modified ISCII based encoding and help generating Unicode text. Based on this learning from this I created another such converter for one such popular font Shreelipi that is used by Government of Odisha's official documentation including a magazine. The following is a summary of the usability of the converters:

It’s been over a decade since Unicode standard was made available for Odia script. Odia is a language spoken by roughly 33 million people in Eastern India, and is one of the many official languages of India. Since its release, it has been challenging to get more content on Unicode, the reason being many who are used to other non-Unicode standards are not willing to make the move to Unicode. This created the need for a simple converter that could convert text once typed in various non-Unicode fonts to Unicode. This could enrich Wikipedia and other Wikimedia projects by converting previously typed content and making it more widely available on the internet. The Odia language recently got such a converter, making it possible to convert two of the most popular fonts among media professionals (AkrutiOriSarala99 and AkrutiOriSarala) into Unicode.

All of the non-Latin scripts came under one umbrella after the rollout of Unicode. Since then, many Unicode compliant fonts have been designed and the open source community has put forth effort to produce good quality fonts. Though contribution to Unicode compliant portals like Wikipedia increased, the publication and printing industries in India were still stuck with the pre-existing ASCII and ISCII standards (Indian font encoding standard based on ASCII). Modified ASCII fonts that were used as typesets for newspapers, books, magazines and other printed documents still exist in these industries. This created a massive amount of content that is not searchable or reproducible because it is not Unicode compliant. The difference in Unicode font is the existence of separate glyphs for the Indic script characters along with the Latin glyphs that are actually replaced by the Indic characters. So, when someone does not have a particular ASCII standard font installed, the typed text looks absurd (see Mojibake), however text typed using one Unicode font could be read using another Unicode font in a different operating system. Most of the ASCII fonts that are used for typing Indic languages are proprietary and many individuals/organizations even use pirated software and fonts. Having massive amounts of content available in multiple standards and little content in Unicode created a large gap for many languages including Odia. Until all of this content gets converted to Unicode to make it searchable, sharable and reusable, then the knowledge base created will remain inaccessible. Some of the Indic languages fortunately have more and more contributors creating Unicode content. There is a need to work on technological development to convert non-Unicode content to Unicode and open it up for people to use.

There are a few different kinds of fonts used by media and publication houses, the most popular one is Akruti. Two other popular standards are LeapOffice and Shreelipi. Akruti software comes bundled with a variety of typefaces and an encoding engine that works well in Adobe Acrobat Creator, the most popular DTP software package. Industry professionals are comfortable using it for its reputation and seamless printing. The problem of migrating content from other standards to Unicode arose when the Odia Wikimedia community started reaching out to these industry professionals. Apparently authors, government employees and other professional were more comfortable using one of the standards mentioned above. All of these people type using either a generic popular standard, Modular, or a universal standard, Inscript. Fortunately, the former is now incorporated into Mediawiki‘s Universal Language Selector (ULS) and the latter is in the process of getting added to ULS. Once this is done, many folks could start contributing to Wikipedia easily. Content that has been typed in various modified ASCII fonts include encyclopedias that could help grow content on Wikisource and Wikiquote. All of these need to be converted to Unicode. The non-profit group Srujanika first initiated a project to build a converter for conversion of two different Akruti fonts: AkrutiOriSarala99 and OR-TT Sarala. The former being outdated and the other being less popular. The Rebati 1 converter which was built by the Srujanika team was not being maintained and was more of an orphan project.
Above: Akruti Sarala - Unicode Odia converter user manual. Image credit: Subhashish Panigrahi, CC-BY-3.0

There are a few different kinds of fonts used by media and publication houses, the most popular one is Akruti. Two other popular standards are LeapOffice and Shreelipi. Akruti software comes bundled with a variety of typefaces and an encoding engine that works well in Adobe Acrobat Creator, the most popular DTP software package. Industry professionals are comfortable using it for its reputation and seamless printing. The problem of migrating content from other standards to Unicode arose when the Odia Wikimedia community started reaching out to these industry professionals. Apparently authors, government employees and other professional were more comfortable using one of the standards mentioned above. All of these people type using either a generic popular standard, Modular, or a universal standard, Inscript. Fortunately, the former is now incorporated into Mediawiki‘s Universal Language Selector (ULS) and the latter is in the process of getting added to ULS. Once this is done, many folks could start contributing to Wikipedia easily.

Content that has been typed in various modified ASCII fonts include encyclopedias that could help grow content on Wikisource and Wikiquote. All of these need to be converted to Unicode. The non-profit group Srujanika first initiated a project to build a converter for conversion of two different Akruti fonts: AkrutiOriSarala99 and OR-TT Sarala. The former being outdated and the other being less popular. The Rebati 1 converter which was built by the Srujanika team was not being maintained and was more of an orphan project.

Above: Akruti Sarala - Unicode Odia converter user manual. Image credit: Subhashish Panigrahi, CC-BY-3.0

Fellow Wikimedian Manoj Sahukar and myself used parts of the “Rebati 1 converter” code and worked on building another converter. The new “Akruti Sarala – Unicode Odia converter” can convert the more popular AkrutiOriSarala font and its predecessor AkrutiOriSarala99, which is still used by some. Odia Wikimedian Mrutyunjaya Kar and journalist Subhransu Panda have helped by reporting broken conjuncts which helps in fixing all problems before publishing. Odia authors and journalists have already started using the font and many of them have regular posts in Odia. We are waiting for more authors to contribute to Wikipedia by converting their work and wikifying it.

Recently a beta version of another Unicode font converter for Shreelipi fonts based on Odia Wikipedian Shitikantha Dash‘s initial code is released. It works with at least 85 % accuracy.

"Even after getting the classical status, Odia language is not being used actively on the internet like some other Indian languages. The main reason behind this is our writing system has not been web-friendly. Most of those in Odisha having typing skills, use modular keyboard and Akruti fonts. Akruti is not web-compatible as we know. There are thousands of articles, literary works, news stories typed in Akruti fonts lying unused (on the internet). Thanks to Subhashish Panigrahi and his associates, they have developed this new font converter that can convert your Akruti text into Unicode. I have checked it. It’s error-free. Now it’s easy for us to write articles online (for Wikipedia and other sites). Yes, we are late entrants as far as use of vernacular languages on the internet is concerned. But this converter will help us to go godspeed. Lets make Odia our language of communication and expression."

The above was originally posted on Wikimedia blog.

Quick Links

Copyright notes: "Akruti Sarala - Unicode converter screenshot mock-up.svg", "Akruti converter user manual (white).svg" by Subhashish Panigrahi , under CC-BY-SA 3.0 Unported, from Wikimedia Commons

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/odia-language-gets-new-unicode-font-converter

State of Odia Language in Computing and Future Steps

subha — 2014-07-28T07:03:46Z

I participated in a "National Level Seminar on, Computer Application and Odia Language" organized by the Institute of Odia Studies and Research in Bhubaneswar on July 6, 2014 as a panelist to discuss about the state of Odia language in computing, work in progress highlighting CIS-A2K's work in the knowledge and education sector and further steps.

I wrote an article on this for the Sovereign. This can be downloaded here. The invitation for the seminar can be viewed here.

କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଓଡିଆ ଭାଷାର ସ୍ଥିତି ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପଦକ୍ଷେପ

ଓଡ଼ିଆ: କାଲି ଓ ଆଜି

କମ୍ପୁଟରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଦଶନ୍ଧିଟିଏ ବିତିଯାଇଛି । ଏ ଦଶନ୍ଧିର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏହି ବର୍ଷ ଫେବ୍ରୁଆରି ୨୦ ତାରିଖରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଘଟଣାଟିଏ ଘଟିଲା - ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଷଷ୍ଠ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇଲା । ସାଧାରଣ ମଣିଷର ମାନସିକତା ଦୋହଲେ ଅଦିନିଆ ଝଡ଼ି କିମ୍ବା ନଈ କୂଳ ଲଙ୍ଘିଲେ । ଏ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ପାଇବା ଥିଲା ସେମିତି ମନ-ଦୋହଲେଇବା ଭଳି ଘଟଣାଟିଏ । ଓଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ପଢ଼ୁଥିବା ପିଲାଙ୍କ ମନରେ ଅଧିକ ଚାକିରି ପାଇବାର ନୂଆ ନୂଆ ଆଶାଟିଏ ଗଜୁରିଲା । ଘରୁ ଫେରିଥିବା ପ୍ରବାସୀ ଓଡ଼ିଆ ଦୋକାନୀଟିଏ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ ସହରରେ ଥିବା ତା' ଜଳଖିଆ ଦୋକାନ ଆଗରେ ଓଡ଼ିଆରେ ନାମଫଳକଟିଏ ଲଗାଇଲା । ନିର୍ବାଚନରେ ବୋଧେ ପ୍ରଥମଥର ରାଜନୈତିକ ଦଳଟିଏ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ଯୋଜନା ନିର୍ବାଚନ ଇସ୍ତାହାରରେ ସାମିଲ କଲା । ଫେସବୁକରେ, ୱେବସାଇଟରେ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଏ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବ ପାଳନ କଲେ । ତେବେ ଏ ସବୁରି ଆମୋଦ ଭିତରେ ବେଳ ଆସିଛି ଆମ ଏ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓଡ଼ିଆକୁ ଆଧୁନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ତରାଜୁରେ ତଉଲିବା । ଆମ ଭାଷା ଗୋଟେ ପୁରାତନ ଭାଷା, ଆଉ ତା'ର ମାନେ ନୁହେଁ ଯେ ସେ କେବଳ ହାତୀଗୁମ୍ଫାର କାନ୍ଥରେ କିବା ଗୁଡ଼ହାଣ୍ଡିରେ ଲୁଚିରହିବ ଶିଉଳି ଗହଣରେ । ଭାଷାର ଅତୀତ ଯେତେ ପରିପୁଟ, ତା'ର ଅଧୁନା ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ସେ କେଉଁ ଦିଗରେ ମୁହାଁଇବ - କେବଳ ପୁରାତନ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ପାଇ ଜେଜେ ହୋଇ କଣ ଘରେ ବସିରହି ଦିନ ଗଣିବ, ନାଁ ଆଧୁନିକ କୌଶଳକୁ ଆପଣେଇ ଆହୁରି ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରରେ ଲାଗିବ । ଏକ ଭାଷା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମ୍ପତ୍ତିଟି ହେଉଛି ତାକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଲୋକେ, ବିଶେଷ କରି ତା'କୁ ପଠନ ଓ ଲିଖନରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଲୋକେ । ଏ ମୋବାଇଲ, କମ୍ପୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟର ଯୁଗରେ ଆମ ଭାଷା ଯଦି ଇଂରାଜୀ ସହ ତାଳ ମିଳାଇ ଚାଲି ନ ପାରୁଛି ତାହେଲେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିଟି ଯେ ଆମ ଭାଷାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଶୋରି ନ ପକାଇବ ତାହା ଲେଖକ ହଲପ କରି କହିପାରେ । ଆମ ଭାଷାର ଆଧୁନିକତାର ସ୍ଥିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ଓ ଚଳିତ କାମମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଜାଣି ଆଗାମୀ ଦିନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଜନାର ରୂପରେଖ ତିଆରିବା ବୋଧେ ଏ ବେଳର ପ୍ରଥମ କାମ ।

ଓଡ଼ିଆ କମ୍ପୁଟରରେ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ହେଲା ଟିକେ ବିଳମ୍ବରେ, ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର କିଛି ବର୍ଷ ଆଗରୁ । ବାକି ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସେତେବେଳକୁ କମ୍ପୁଟରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲାଣି । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାମ ଥିଲା ଓଡ଼ିଆରେ କମ୍ପୁଟରରେ ଟାଇପ କରି ଲେଖିବା ଓ ଆଗର ବ୍ଲକ ଟାଇପିଙ୍ଗ ବଦଳରେ ସହଜରେ ଡିଟିପି କରି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଛପାଇବା । ସେ ବେଳରେ ସେ ଥିଲା ଗୋଟେ ବିରାଟ ସଫଳତା । ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ନାନାଦି ଫଣ୍ଟ (font) । ଫଣ୍ଟ ହେଉଚି କମ୍ପୁଟରରେ ଏକ ଲିପିର ଅକ୍ଷର ସଜାଣି । ଆଉ ସବୁ ଫଣ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା । ତେବେ ଆରମ୍ଭରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଫଣ୍ଟସବୁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଏକା ଢାଞ୍ଚାରେ - ଇଂରାଜୀ ବା ଲାଟିନ ପରିବାରର ଅକ୍ଷରସବୁର ବଦଳରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ଖଞ୍ଜାଯାଇଥିଲା । ଯାହା ଫଳରେ କିବୋର୍ଡ଼ରେ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷରଟିଏ ଟାଇପ କଲେ ଆସୁଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର । ତେବେ ଏକାଧିକ ଫଣ୍ଟ ନିର୍ମାତା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାନକ ତିଆରି କରିବା ଫଳରେ ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ ମାନକର ଫଣ୍ଟ - ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ତାଳମେଳ ନ ଥିଲା - ତିଆରି ହେବାରେ ଲାଗିଲା । ତେଣୁ ଅମୁକ ଫଣ୍ଟରେ ଲେଖା ପାଠ ସମୁକ ଫଣ୍ଟରେ ପଢ଼ିବା ଦୁରୂହ ହୋଇପଡ଼ିଲା । ତେବେ ଅଧିକାଂଶ ଛାପା ଓ ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥା ଆକୃତି ନାମକ ସଫ୍ଟଓଏରଟିଏ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବାରୁ ଅଲଗା କମ୍ପୁଟରରେ ଟାଇପ ହୋଇଥିବା ପାଠ ଭିତରେ ଗୋଟେ ପ୍ରକାର ସମାନତା ଥିଲା । ତେବେ ଏସବୁ ଫଣ୍ଟରେ ଲେଖା ପାଠକୁ ନାଁ ଇମେଲରେ କାହାକୁ ପଠାଇହେଉଥିଲା, ନାଁ ୱେବସାଇଟରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେଉଥିଲା, ନାଁ ଗୁଗଲରେ ଖୋଜି ହେଉଥିଲା । ଏହି ସବୁ ଅସୁବିଧାକୁ ସୁଧାରିବା ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରାଗଲା । ଏହା ଥିଲା ଅଣ-ଲାଟିନ ଲିପିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବରଦାନ । ଏଥିରେ ସବୁ ଲାଟିନ/ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର ସହିତ ସବୁ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ରହୁଥିଲା । ଆଉ ଏ ଥିଲା ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନକ । ଅର୍ଥାତ କେବଳ ଦୁଇଟି ଓଡ଼ିଆ ଫଣ୍ଟ ଭିତରେ ସମାନତା ନୁହେଁ, ଓଡ଼ିଆ-ଗୁଜୁରାଟୀ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ସମାନତା ରହିଲା । ତେବେ ଆମର ପ୍ରକାଶନ ସଂସ୍ଥାମାନ ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ମଙ୍ଗିଲେ ନାହିଁ । କାରଣ ଥିଲା ସେମାନେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଡିଟିପି ସଫ୍ଟଓଏର (ଆଡୋବି ପେଜମେକର, କ୍ୱାର୍କ ଏକ୍ସପ୍ରେସ ଆଦି)ରେ ଓଡ଼ିଆ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର ଆଦି ଠିକରେ କାମ କରୁନଥିଲା । ଏଣୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପୃଷ୍ଠା ବହିର ମଲାଟ ତଳୁ ବାହାରି କମ୍ପୁଟର ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟର ପାଠକମାନଙ୍କ ପଢ଼ାହେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା । ଏହାର ଗୋଟେ ବାଟ ଥିଲା ଡିଟିପି ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଫଣ୍ଟକୁ ଓଡ଼ିଆ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ରୂପାନ୍ତର କରି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବା । ବିଡ଼ମ୍ବନା ଏହିକି ଯେ, ଆମ ଖବରକାଗଜମାନେ ତା' ନ କରି ଆପଣେଇଲେ ଲେଖାକୁ ଛବି କରି ନିଜ ୱେବସାଇଟରେ, ଆଉ ଥୋକେ ଡାଇନାମିକ ଫଣ୍ଟ ନାମକ ଆଉ ଏକ ପନ୍ଥା ଧରିଲେ । ଛବି ହେଲେ ଲେଖା ସବୁ ଯେ ଖୋଜିହେବ ନାହିଁ କିବା ଆଉ କେଉଁ କାମରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ନାହିଁ ତାହା କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ । ଡାଇନାମିକ ଫଣ୍ଟରେ ମୂଳ ସର୍ଭରରୁ ଫଣ୍ଟଟିଏ ଲୋଡ଼ ହେଇଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ପାଠକର କମ୍ପୁଟରରେ ସେ ଫଣ୍ଟଟି ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପଢ଼ିପାରେ । କିନ୍ତୁ ନାଁ ସେ ଲେଖାକୁ କପି କରି କାମରେ ଲଗାଇହୁଏ ନାଁ ଗୁଗଲ ସର୍ଚରେ ସେ ଆସେ । ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶିତ ପାଠ ଭିତରୁ ଅଧା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଆସେ ନାହିଁ, ଆଉ ଅଧକ ଆସେ ଏମିତିକା ମୃତ ଫରମାଟରେ ଯେ ତା'କୁ ଆଉ କେହି କାମରେ ଲଗାଇପାରିବେ ନାହିଁ । ଯଦି ପାଠକଟିଏ ନିଜ ମୋବାଇଲ କି କମ୍ପୁଟରରେ ଅବାଧରେ ନିଜ ଭାଷା ପଢ଼ିନପାରୁଛି ତାହେଲେ ସେ କେମିତି ଯେ ଭାଷାକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିବ ତାହା ଆଲୋଚନାର ବିଷୟ । ପାଠ ବଢ଼ିଲେ ପାଠକମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପଠନର ସୁଯୋଗ ମିଳିବ, ବିକଳ୍ପ ମିଳିବ ବାଛିବା ପାଇଁ ନିଜ ପସନ୍ଦର ବହିଟିଏ । ଆଉ ତା ଯଦି ହୁଏ ସୁବିଧାରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେଉଥିବା ଭଳି ସାଧନରେ ତାହେଲେ ଇଂରାଜୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଘରର ପିଲାଟି ବି ଓଡ଼ିଆରେ ପଢ଼ିବାକୁ ଆଗଭର ହେବ ।

ଉପରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅସୁବିଧା - ଅଣ-ଇଉନିକୋଡ଼ରୁ ଇଉନିକୋଡ଼କୁ ଫଣ୍ଟ ରୂପାନ୍ତର କରିବାର ସାଧନଟି ପ୍ରଥମେ ୨୦୧୧ରେ ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାରେ ବିତରଣ କରାଯାଇଥିଲା ରେବତୀ ନାମକ କନଭର୍ଟର ଦେଇ । ତେବେ ସେ ସଫ୍ଟଓଏରଟି ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣା ଅଭାବରୁ ପୁରୁଣା ହୋଇଗଲା ଆଉ ନିକଟ ଅତୀତରେ ଆଉ କିଛି ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ମିଶି ଲେଖକ ଏକାଧିକ ଆକୃତି ସାରଳା ଫଣ୍ଟ ତଥା ଶ୍ରୀଲିପି ନାମକ ଆଉ ଏକ ଫଣ୍ଟରୁ ଇଉନିକୋଡ଼ ରୂପାନ୍ତର ପାଇଁ କନଭର୍ଟର ତିଆରି କରିଛନ୍ତି । ଆକୃତି ସାରଳା କନଭର୍ଟରଟି http://bitly.com/akrutiodia ରେ ଓ ଶ୍ରୀଲିପି କନଭର୍ଟରଟି http://bitly.com/shreelipi ୱେବସାଇଟରେ ଉଭୟ ଅନଲାଇନ ଓ ଅଫଲାଇନରେ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଇଣ୍ଟରନେଟର ଭାଷା ହେଲା ଇଉନିକୋଡ଼, ତାକୁ ଆଦରିଲେ ଆମ ଭାଷାର ସ୍ଥିତି ଯେ ନାହିଁରୁ କାହିଁ ହେବ ତାହା କହିବା ଏ ବିବରଣର ଅତିରଞ୍ଜନ ମାତ୍ର ହେବ ।

ଏ ତ ଗଲା ଫଣ୍ଟ-ଜନିତ ଅସୁବିଧା କଥା । ଏବେ ଆମର ବହିସବୁରେ କି କି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରହିଛି ତାହା ବିଚାରିବା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏଯାବତ ଲକ୍ଷାଧିକ ବହି ଲେଖାଯାଇଥିବ । ସେସବୁ ଭିତରୁ କେତେ ଯେ ଉପାଦେୟ ବହି ଅଛି ଆଉ ଅଚିରେ ଏସବୁ ପାଇବାର ବାଟ ଯେ ଅମଡ଼ା ଏକଥାରେ ବୋଧେ ପାଠକେ ଏକମତ ହେବେ । ଆମ ବହିସବୁ ଯଦି ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରି ମାଧ୍ୟମରେ ଖୋଲାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତା ତାହେଲେ ଜ୍ଞାନଲାଭର ପଥ ସୁଗମ ହୋଇପାରନ୍ତା । ବହି ସବୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାର ସୁବିଧା ବାଟଟିଏ ହେଲା ସେସବୁକୁ ଲେଖା ବା ଟେକ୍ସଟ ରୂପରେ ରଖିବା । ଲେଖାକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଯୋଗେ ଖୋଜିହେବ, ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିହେବ ଆଉ ବିତରଣ ମଧ୍ୟ କରିହେବ । ଆଉ ଏକ ବାଟ ହେଲା ବହିକୁ ସ୍କାନ କରି ପିଡିଏଫ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ କରିହେବ । ପିଡିଏଫ ବହିସବୁ ପଢ଼ିହେଉଥିଲେ ହେଁ ଖୋଜିବା ଆଉ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଖାପାଖି ଅସମ୍ଭବ । ତେବେ ଡିଟିପି ହୋଇଥିବା ବହିକୁ ଫଣ୍ଟ କନଭର୍ଟର ସାହାଯ୍ୟରେ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ରୂପାନ୍ତର କରିହେବ ଯାହା ବହିକୁ ସ୍କାନ କରି ପିଡିଏଫ ତିଆରିଲେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । ନ୍ୟାସନାଲ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ ଅଫ ରାଉରକେଲାର ମିଳିତ ସହଯୋଗରେ ୧୯୫୦ ମସିହା ଯାଏ ଛପା ହୋଇଥିବା ୭୪୦ ଖଣ୍ଡ ଉପାଦେୟ ଓଡ଼ିଆ ବହିକୁ ସୃଜନିକା ଅନୁଷ୍ଠାନ ତରଫରୁ ସ୍କାନ କରାଯାଇଛି । ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ୨୪୦ ଖଣ୍ଡ ବହି oaob.nitrkl.ac.in ରେ ଡାଉନଲୋଡ଼ ପାଇଁ ଉପଲବ୍ଧ । ତେବେ ବହିସବୁ ପ୍ରକାଶକଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ରଖିବା କପିରାଇଟ ଆଇନର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ । ନିକଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ତରଫରୁ ଆୟୋଜିତ "ଓଡ଼ିଶା ଦିବସ ୨୦୧୪" ଅବସରରେ ଭାଷାବିଦ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଦେବୀପ୍ରସନ୍ନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ ଭାଷା ଗବେଷକ ସୁବ୍ରତ ପୃଷ୍ଟିଙ୍କ ରଚିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗବେଷଣା ତଥ୍ୟ ସମ୍ବଳିତ ଏକ ଇଂରାଜୀ ବହି "Classical Odia" ଓ ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ପୃଷ୍ଟିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଓଡ଼ିଆ ବହି "ଭାଷା ଓ ଜାତୀୟତା" ଏବଂ "ଜାତି, ଜାଗୃତି ଓ ପ୍ରଗତି"କୁ CC-BY-SA ୩.୦ ଲାଇସେନ୍ସରେ ପୁନ-ଲାଇସେନ୍ସ କରିବାର ଅନୁମତି ଦେଲେ । ଏହି ଲାଇସେନ୍ସ ଜଣେ ପାଠକକୁ କେବଳ ବହିଟି ପଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇନଥାଏ, ବରଂ ବହିର ସ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଶ୍ରେୟ ଦେଇ ବହିର ଲେଖାକୁ ପୁନ-ବ୍ୟବହାର ଓ ବିତରଣ କରିପାରେ । ଏହା ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଓ ଐତିହାସିକ ପଦକ୍ଷେପ । ଯଦି ଆମ ଲେଖକ ଓ ପ୍ରକାଶକ ମାନେ ଏମିତି ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତେ ତେବେ ଅନେକ ଉପାଦେୟ ବହି ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇ ପାଠକର ପଠନ ଭୋକ ମେଣ୍ଟାନ୍ତା । ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ପୃଷ୍ଟିଙ୍କ ବହି ଦୁଇଟିର ଲେଖାର ଫଣ୍ଟ ରୂପାନ୍ତର ହୋଇ ଏବେ ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ । ଉଇକିପାଠାଗାର ଇଣ୍ଟରନେଟରେ wikisource.org/wiki/Main_Page/Odia ଠାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଏକ ଡିଜିଟାଲ ଲାଇବ୍ରେରି ଯେଉଁଥିରେ କପିରାଇଟର ଜଞ୍ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତ ବହିମାନ ପାଠକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାରେ ଉପଲବ୍ଧ । ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଆମ ଭାଗବତ, ମହାଭାରତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଆଇନର ବହିସବୁ ରଖାଯାଇପାରିବ । ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଛପା ହୋଇନଥିବା ଅନେକ ଉପାଦେୟ ବହି ଯେ କେବଳ ପାଠକମାନଙ୍କ ଅବାଧ ପଠନର ଦିଗନ୍ତଟିଏ ବିସ୍ତାରିବ ତା' ନୁହେଁ, ବରଂ ଆମ ଭାଷାର ଅଧିକ ପାଠ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇ ଓଡ଼ିଆକୁ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଭାଷା ସଙ୍ଗେ କାନ୍ଧ ମିଳାଇ ଛିଡ଼ାହେବାକୁ ଭରସା ଦେବ ।

ଖାଲି ବହି ନୁହେଁ ଆମ ଖବରକାଗଜମାନ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ଚଳନ୍ତି ଇତିହାସର ରଥଚକ । ବହି, ପତ୍ରିକା ଆଉ ଖବରକାଗଜରୁ ତଥ୍ୟ ନେଇ ଭରିହେବ ଆମ ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆକୁ । ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସଙ୍ଗଠନ ଉଇକିମିଡ଼ିଆର ଅଂଶବିଶେଷ । ଅନେକେ ଇଂରାଜୀ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରୁ ନିତି କେତେ ବିଷୟ ପଢୁଥିବେ, ହେଲେ ଥରେ ବୋଧେ ଭାବି ନଥିବେ ଓଡ଼ିଆରେ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଥିବା ବାବଦରେ । ୨୦୦୨ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୨୦୧୧ ଯାଏ ସୁପ୍ତିରେ ଥିଲା ଏହି ଅନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ତେବେ ବେଙ୍ଗାଳୁରୁଠାରେ କେତେଜଣ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ପୁଣି ତେଜିଲା ଆଉ କିଛି ଉତ୍ସାହୀ ଓଡ଼ିଆ, ଓଡ଼ିଶା ଓ ଭାରତର କୋଣ-ସନୁକୋଣରୁ ଏଥିରେ ଭାଗ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ମାତ୍ର ୧୫ ଜଣ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଉଇକିଆଳି (ଉଇକିପିଡ଼ିଆର ସମ୍ପାଦକ)ଙ୍କ ସମ୍ପାଦିତ ୮,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭରା ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ବିଶାଳତମ ଇନଲାଇନ ଜ୍ଞାନକୋଷ । ଜ୍ଞାନକୋଷ ଭିତ୍ତିକ ଲେଖା ବୋଧେ ଗୋପାଳ ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଓ ବିନୋଦ କାନୁନଗୋଙ୍କ ଜ୍ଞାନମଣ୍ଡଳ ପରେ ଆଉ ସାମୁହିକ ଭାବେ ଲେଖାହୋଇନଥିବ । or.wikipedia.orgରେ ଉପଲବ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ସମସ୍ତେ ଭାଗନେଇ ନୂଆ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗଢ଼ିପାରିବେଓ ଆଗରୁ ଥିବା ପ୍ରସଙ୍ଗର ସମ୍ପାଦନା କରିପାରିବେ । ଅନେକେ ଯେ ଗୁଗଲରେ ଆଉ ଫେସବୁକରେ ଓଡ଼ିଆ ଆସୁନାହିଁ ବୋଲି ଗୁମାନ କରିବସନ୍ତି ତାକୁ ଆଣିବାର ଗୋଟେ ବାଟ ହେଲା ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳ, ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ, ନିଜ ପସନ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଆମର ଇତିହାସ ଓ ଆହୁରି ଅନେକ ବିଷୟରେ ପ୍ରସଙ୍ଗମାନ ଲେଖିବା ।

ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପନ୍ଥା:

ଓଡ଼ିଆ ବହିର ଡିଜିଟାଲ ରୂପ: ଉଇକିପାଠାଗାରରେ ଅଚିରେ ଓଡ଼ିଆ ବହି ସବୁକୁ ଡିଜିଟାଲ ରୂପରେ ଲେଖା ଭାବେ ରଖାଯାଇପାରିବ । ତେବେ ବହି ସବୁର ଲାଇସେନ୍ସକୁ Creative Commons Share-Alike କିମ୍ବା Public Domainରେ ପ୍ରକାଶକ କିମ୍ବା ସତ୍ୱାଧିକାରୀଙ୍କ ଅନୁମତି କ୍ରମେ ବଦଳାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଓଡ଼ିଆରେ ଅଧିକ ଇଉନିକୋଡ଼ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ତିଆରି: ଓଡ଼ିଆ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଏଥିପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକୃଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ । ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲାଥିବାରୁ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଲେଖିପାରିବେ । ଏଥିସହିତ ଖବରକାଗଜ, ପତ୍ରପତ୍ରିକା ଆଦି ମଧ୍ୟ ନିଜର ୱେବସାଇଟରେ ଇଉନିକୋଡ଼ରେ ଲେଖାସବୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଓପନସୋର୍ସ ସାଧନର ବ୍ୟବହାର: ଅନେକ ଓପନସୋର୍ସ ସଫ୍ଟଓଏର ଏବେ ବ୍ୟବହୃତ ଆଡୋବ ପେଜମେକର ଆଦି ଡିଟିପି ସଫ୍ଟଓଏରର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରିବ । ଆକୃତି, ଶ୍ରୀଲିପି ଆଦିର ବଦଳରେ ଡିଟିପି ପାଇଁ ଇଉନିକୋଡ଼ ଫଣ୍ଟ ବ୍ୟବହାର କଲେ ଏବେ ଲେଖା ବିତରଣରେ ଯେଉ ବିରାଟ ଖମାଟିଏ ରହିଛି ତାହା କିଛିକାଂଶରେ ଭରିଯିବ । ସୁଖର କଥା ମାଗଣାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଉବଣ୍ଟୁ ଓ ଫେଡୋରା ଭଳି ଓପନସୋର୍ସ ଅପରେଟିଙ୍ଗ ସିଷ୍ଟମ ମାଇକ୍ରୋସଫ୍ଟର ଉଇଣ୍ଡୋଜ XP, ଭିସ୍ତା ଆଦିଠୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ନିରାପଦ ଓ ଭାଇରସ ରହିତ । ବ୍ୟବହାରୀରେ ଏହାକୁ ଆପଣେଇପାରିବେ
ଓଡ଼ିଆକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବେ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ରଖିବା: ଶିଶୁର ଭାଷା ତା' ବୋଉର ଭାଷା ହେବା ଉଚିତ, ସେଥିପାଇଁ ଏହା ମା'ବୋଲି ମା ମା' ତୁଣ୍ଡର ଭାଷା ବୋଲି ଜଣା । ତଣ୍ଟିଚିପି ପିଲାଟିକୁ ଜନ୍ମ ହେବା ବେଳୁ ଚାକିରି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କରିବାରେ ଯେଉଁ ବୃଥା ପରିଶ୍ରମ ଅଭିଭାବକେ କରୁଛନ୍ତି ତା' ପିଲାଟି ଉପରେ ଜୋର-ଜବରଦସ୍ତି ଏକ ବିଦେଶୀ ଭାଷା ଲଦି ଦେଉଛି । ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ପିଲାର ମାନସିକ ସନ୍ତୁଳନ ବିଗିଡ଼ି ନିଜ ଜାତି, ଅଞ୍ଚଳ, ରାଜ୍ୟ, ଲୋକେ ଆଉ ଏପରିକି ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ଛୁଆବେଳୁ ଏକ ପ୍ରକାର ମମତା-ରହିତ ହୋଇଯାଉଛି । ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷା ଶିଶୁ ଶ୍ରେଣୀରୁ ନେଇ ବିଏ-ବିଏସସି ଯାଏ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହେଉ । ଓଡ଼ିଶାରେ ବାକି ରାଜ୍ୟ ଭଳି ଏକ ଗବେଷଣାମୂଳକ ଓଡ଼ିଆ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଉ । ଏ ଭାଷା ଯଥେଷ୍ଟ ଆଧୁନିକ ପ୍ରେମ କବିତା ଶୁଣିଲାଣି । ଭାଷାର ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ବିଶ୍ଳେଷଣ ଲୋଡ଼ା ।
ଓଡ଼ିଆ ହେଉ ସରକାରୀ ଭାଷା: ଯେତେ ଯାହା ହେଉ ଯଦି ଭାଷାଟିଏ ରାଜଭାଷା ବା ସରକାରୀ କାମରେ ନ ଲାଗିଲା ତାହେଲେ ଭାଷା ପ୍ରତି ଯେତେ ମମତା ଥାଉ, ସାଧାରଣ ଲୋକଟିଏ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଋଣ ଆଣିବା ବେଳେ କଷ୍ଟେମଷ୍ଟେ ଇଂରାଜୀରେ ଲେଖିବ । ଓଡ଼ିଆ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଲକ ହେଲେ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଆଇଏଏସ ଅଫିସର ଯେଉଁମାନେ ସରକାରୀ କଳର ମୁଖ୍ୟ, ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଶିଖିବେ ଓ ଲୋକଙ୍କର ଅସୁବିଧା ବେଶି ବୁଝିବେ । ମଣିଷର ପ୍ରାକୃତିକ ଭାଷା ଯଦି ପଠନ, ଲିଖନ, ସରବରାହ ଓ ଯୋଗାଯୋଗର ଭାଷା ହେଲା ସେ ଭାଷାର ଗତିକୁ ଯେ କେହି ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ ତାହା ଆମ ପାଇଁ ମାଣ୍ଡାରିନ, ଜାପାନୀ, ଥାଇ ଆଦି ଏସୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଫରାସୀ, ଜର୍ମାନ, ଋଷିଆନ, ଆରବୀ ଆଦି ଛାମୁଆଁ ଭାଷାସମୂହ ଆମ ଆଗରେ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଆଉ ଇଂରାଜୀକୁ ଆମର ଶତ୍ରୁ ନ ମଣି ତା' କାନ୍ଧରେ ଚଢ଼ି ଆମ୍ବ ପାରିବା କୌଶଳଟି ଏ ସାଧବର ଦାୟାଦ ଜାତିକୁ ଶିଖିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ଲେଖକ ପରିଚିତି:

ଶୁଭାଶିଷ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଜଣେ ଶିକ୍ଷା ଗବେଷକ । ସେ ଉଇକିମିଡିଆ ଫାଉଣ୍ଡେସନରୁ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ସେଣ୍ଟର ଫର ଇଣ୍ଟରନେଟ ଏଣ୍ଡ ସୋସାଇଟିର ଆକସେସ ଟୁ ନଲେଜରେ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ କମ୍ପୁଟରରେ ଭାରତୀୟ ଭାଷାଶିକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧରେ କାମ କରୁଛନ୍ତି । ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ଓ Mozilla ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଲୋକାଲାଇଜେସନର ମାନକ, ଓଡ଼ିଶାରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଇକିପିଡ଼ିଆ ସମ୍ପାଦନା ପ୍ରକଳ୍ପ, ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ OpenGLAMର ସଦସ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ଆମ୍ବାସାଡର ଭାବରେ ଓ OpenEducation ପ୍ରକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନର ବିତରଣର ସାଧନ ନିର୍ମାଣ, ଉଇକିମାନିଆ ଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାଗନେଇ ଏସୀୟ ଭାଷାସମୂହ ପାଇଁ ମିଳିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ତଥା ନାଗରିକ ସାମ୍ବାଦିକ ସଙ୍ଗଠନ Global Voicesର ଓଡ଼ିଆ ଲିଙ୍ଗୁଆ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ସେ ଭାଷା ଗବେଷଣା ଓ ଭାଷାର କମ୍ପୁଟରୀକରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସାଧନ ନିର୍ମାଣରେ ସେ ସକ୍ରିୟ ।

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/state-of-odia-language-in-computing-and-future-steps

ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରସଜ୍ଜା

subha — 2014-07-28T06:02:16Z

This article was published in the Samaja (Odia newspaper) on July 4, 2014.

This is an article "ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରସଜ୍ଜା" published in The Samaja on July 4, 2014 is about the Akruti Sarala - Unicode Odia converter that fellow Wikipedian Manoj Sahukar and myself worked. Akruti is a modified/extended ISCII encoding based font that is used by many users. This converter could convert them to Unicode so the text could not just be searchable on the Internet but could also be used for posting on Facebook, mail, Wikipedia, blogs and other websites. This has been published today in the editorial page.

Read a scanned version of the published article below:

Read the Samaja paper here.

For more details visit https://cis-india.org/openness/blog-old/article-on-akruti-unicode-converter-in-samaja